Uzasadnienie
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Wnioskiem z 17 kwietna 2019 r. J. P. zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od marca 2009 r. do czerwca 2012 r. i od września 2012 r. do lutego 2015 r. - wskazane w decyzji z [...] marca 2015 r. - wraz z kosztami upomnienia, kosztami egzekucyjnymi, odsetkami i opłatą dodatkową w łącznej kwocie [...] zł z powodu ich przedawnienia. Jako podstawę swego żądania Skarżący wskazał art. 24 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1 - 3a i 3b w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300) – dalej: "u.s.u.s.".
W uzasadnieniu wniosku o umorzenie wskazał, że należności z tytułu składek, których umorzenia domaga się dotyczą okresów od marca 2009 r. do czerwca 2012 r. oraz od września 2012 r. do lutego 2015 r. co w świetle przedstawionej przez niego argumentacji w przedmiocie nowelizacji art. 24 u.s.u.s. czyni zasadnym przypuszczenie, że uległy one przedawnieniu. W dalszej kolejności Skarżący podniósł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do braku jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, brzmiące analogicznie do obowiązującego do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12).
W ocenie Wnioskodawcy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek zastosowania ocen prawnych wyrażonych przez Trybunał na tle brzmienia konkretnego przepisu prawa, także do innych regulacji prawnych o analogicznej treści. Zatem pomimo tego, że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się bezpośrednio do art. 70 § 6 O.p. a z wypowiedzi Trybunału wynika, że także do tożsamego - w istotnym dla tej sprawy zakresie - w swej treści art. 70 § 8 O.p., to jednak ma on również zastosowanie do normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ze względu na podobieństwo regulacji.
Skarżący wskazał też, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły zdarzenia skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, a zatem przedawnienie wszystkich należności składkowych nastąpiło z końcem ostatniego dnia 2018 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie wniosku o umorzenie należności.
Pismem z 8 maja 2019 r. Zakład poinformował Skarżącego o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz o możliwości dostarczenia dokumentacji potwierdzającej sytuację materialno-bytową mającą wpływ na rozstrzygnięcie złożonego wniosku o umorzenie należności. W odpowiedzi Wnioskodawca wskazał, że wniosek dotyczy umorzenia składek z powodu całkowitego przedawnienia, nie zaś z powodu ich nieściągalności.
Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. o numerze [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazując jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 usus a także art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a usus oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U nr 141, poz. 1365) odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek wraz z kosztami upomnienia, odsetkami i opłatą dodatkową w łącznej kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w okresie prowadzenia działalności Skarżący nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Ponadto do uregulowania pozostają koszty egzekucyjne, które nie zostały ujęte w finalnym rozstrzygnięciu. Wskazał, że zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące min. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat.
Wyjaśnił, że występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5 - letni okres jest wydłużany. W związku z tym pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.
Organ podkreślił, że w odniesieniu do należności za okres od marca 2009 r. do lipca 2010 r. Zakład dokonał ich zabezpieczenia poprzez dokonanie wpisu hipoteki. Przedmiotem zabezpieczenia jest nieruchomość gruntowa we W. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że "zaległości od marca 2009 r. do lipca 2010 r. uległy przedawnieniu". Ze względu na fakt, zabezpieczenia ich spłaty poprzez ustanowienie hipotek nadal istnieje możliwość dochodzenia należności w przedmiotu hipoteki.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia zobowiązań z tytułu składek Zakład wskazał, że przepis art. 70 § 8 O.p. nie został wymieniony w art. 31 u.s.u.s. i uzasadnione jest stwierdzenie, że w żadnym przypadku nie ma on zastosowania do składek na ubezpieczenia społeczne. Wprawdzie tożsame uregulowanie zostało wprowadzone do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 24 ust. 5, jednak konstytucyjność tego przepisu nie została zakwestionowana, zatem nie można odstąpić od jego stosowania.
Opierając się na informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym Zakład wskazał czynności, skutkujące jego zdaniem zawieszeniem terminu przedawnienia.
Doszedł do przekonania, że w stosunku do dochodzonych należności za okres od sierpnia 2010 r. do lutego 2015 r. aktualnie obowiązuje pięcioletni okres ich dochodzenia. Jednakże skierowanie należności do przymusowego dochodzenia spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i będzie trwał do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.
Organ wskazał, że analiza konta określającej wysokość należnych zobowiązań, których część stanowi przedmiot niniejszego postępowania, dokonano z uwzględnieniem wszystkich obowiązujących przepisów, wszystkich działań powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, tj. prowadzonego postępowania egzekucyjnego, od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony. Aktualnie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 O.p., zaległe należności z tytułu składek wygasły w całości lub w części na skutek przedawnienia.
Rozpatrując wniosek Skarżącego pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ uznał, że w przedmiotowej sprawie taki stan nie zachodzi. Organ stwierdził, że nie konkretyzuje się w tym przypadku przesłanka umorzenia zawarta ust. 3 pkt 5 i 6 tego artykułu, bowiem na obecnym etapie nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie toczyło się też postępowanie upadłościowe, ani też likwidacyjne, tak więc nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.
Ponadto, wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stąd też brak jest również konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a. Rozpatrując wniosek Skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365) organ wskazał, po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej, że w przypadku Skarżącego nie stwierdzono żadnej z występujących w § 3 rozporządzenia przesłanek. Stało się tak tym bardziej, że Skarżący nie wykazał jakiejkolwiek aktywności w ich ewentualnym wykazaniu.
J. P. nie zgadzając się z powołaną decyzją zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzji zarzucił:
- 1. naruszenie art. 78 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, przejawiające się w pominięciu w rozważaniach dotyczących okresu przedawnienia należności Skarżącego względem organu, a co za tym idzie błędnego uznania, że w sprawie dochodzenia przedmiotowej należności do dnia dzisiejszego zawieszeniu uległ biegł terminu przedawnienia, poprzez po pierwsze doręczenie Skarżącemu upomnienia, po drugie zaś, iż zajęto skutecznie rachunki bankowe Skarżącego co w istocie nie nastąpiło, a w konsekwencji brak rozpoznania istoty sprawy dotyczącej ustalenia ostatecznej wysokości należności z tytułu składek;
- 2. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu poprzez nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu z uwagi na jego nieprawidłową, niekonstytucyjną wykładnię, dokonaną pomimo niezgodności przepisu z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, stwierdzonej na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. SK 40/12 a dotyczącego art. 70 § 6 O.p., analogicznego dla zapisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., mogącego znaleźć zastosowanie w przedmiotowej sprawie z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazujący, że stwierdzenie niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym, z uwagi na nieuprawnione i niezgodne z Konstytucją całkowite wyłączenie przedawnienia należności publicznoprawnych na podstawie arbitralnych kryteriów (formy zabezpieczenia należności), przy wskazaniu, iż prawidłowa wykładnia ww. przepisu winna prowadzić do wyłączenia odpowiedzialności Skarżącego po upływie okresu przedawnienia (5 lat), eliminując możliwość egzekwowania od Skarżącego należności przedawnionych i wpływając na działanie ZUS poprzez umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie należności składowych Skarżącego z uwagi na brak należności składkowych jakich ZUS mógłby dochodzić od Skarżącego. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, a tym samym stwierdzenia iż art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie jest objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. SK 40/12, co jest błędne.
- 3. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a to ze względu na nieprzeprowadzenie wszelkich mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy dowodów, w tym: zaniechanie w zakresie weryfikacji akt płatnika/akt ubezpieczonego w ZUS pod kątem istnienia okresu przedawnienia wpływającego na decyzję, a poprzez to nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji przy niepełnym stanie faktycznym, bez uwzględnienia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.
- 4. naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 4 w zw. art. 24 ust. 5b w ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) poprzez ich zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2010 r. do lutego 2015 r., podczas gdy w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dowodów potwierdzających po pierwsze skutecznego doręczenia upomnienia obejmującego wezwanie do uregulowania należności obejmującego wyżej wymienione okresy, po drugie, brak jest dowodów, że organ rentowy zajął konto bankowe Skarżącego, bowiem Skarżący nie posiadał w datach podanych przez organ rentowy jakiegokolwiek konta bankowego, które można by było zająć, a tym samym przerwać bieg terminu przedawnienia.
- 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez zaakceptowanie ustalenia o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie na okolicznościach nie wynikających z materiału dowodowego, niekompletnego i nieuzupełnionego zgodnie z wytycznymi Sądu w sprawach III SA/Wa 737/05, III SA/Wa 738/05 i V SA/Wa 805/07.
- 6. naruszenie art. 80 i następnych ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, iż doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych Skarżącego wobec zajęcia rachunków bankowych Skarżącego w bankach: [...] Bank SA, [...] Bank [...] SA, Bank [...] SA, [...] SA oraz [...] Bank SA, podczas gdy Skarżący nie posiada i nie posiadał w wyżej wymienionych bankach w okresie od jak również w jakimkolwiek innym banku rachunku bankowego, który mógłby być zajęty przez Organ Rentowy, stąd nie jest możliwym, aby tym samym doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia.
- 7. naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie w sposób nierzetelny oceny dowodów i nieprawidłowe uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, a także uzasadnienie swojego stanowiska w sposób pozbawiony logiki, poprzez z jednej strony odmowę umorzenia należności składkowych Skarżącego za okres od marca 2009 roku do lipca 2010 roku zaś z drugiej strony stwierdzenia, iż należności składkowe Skarżącego za okres od marca 2009 roku do lipca 2010 uległy przedawnieniu (4 strona uzasadnienia).
- 8. naruszenie 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak doręczenia Skarżącemu przez organ rentowy- upomnienia zawierającego wezwanie do zapłaty zaległych składek, mino, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazując jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 usus a także art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a usus oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U nr 141, poz. 1365) odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek wraz z kosztami upomnienia, odsetkami i opłatą dodatkową w łącznej kwocie [...] zł.
Sąd stoi na stanowisku, że istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje Skarżący. Ustalenia takie powinny być dokonywane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności, ponieważ przedawnienie należności z tytułu składek powoduje wygaśnięcie zobowiązania. Tym samym zbędne staje się postępowanie w zakresie wniosku obejmującego przedawnione należności.
W skardze Strona sformułowała m. in. zarzut przedawnienia należności z tytułu składek. Zarzuty te Skarżący podnosił już wcześniej, we wniosku o umorzenie należności.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek. Spór w tym przedmiocie sprowadza się m. in. do rozstrzygnięcie, czy zabezpieczone hipoteką należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, czy też tak się nie dzieje. Należy zauważyć, że na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) został zmieniony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Strona wskazuje na niezgodność tego przepisu Konstytucją i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 i wywodzi, że należności składkowe uległy wygaśnięciu wskutek przedawnienia.
Natomiast zdaniem ZUS, skoro konstytucyjność przywołanego przepisu nie została podważona, to nie można odstąpić od jego stosowania. Zakład uznał, że zgodnie z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., nie może odmówić stosowania obowiązujących przepisów prawa.
W przywołanym wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne.
Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.
Warto zauważyć, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r., II FSK 330/15).
Zgodnie z przepisem art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.
Z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. W takim przypadku sąd może nie zastosować przepisu ustawy, odwołując się do reguły lex superior derogat legi inferiori i może sięgnąć po przepisy Konstytucji pod warunkiem, że są to przepisy samowykonalne, tzn. takie z których można sformułować normę prawną (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 29). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268).
W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., SK 36/06 wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem.
Należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 stwierdził, że jeżeli - traktując to jako wyjątek od reguły - niezgodność przepisu z Konstytucją jest w związku z rozpoznawaną sprawą oczywista i ocena taka ma dodatkowe poparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty w obowiązującej ustawie, to sąd może nie zastosować tego przepisu w rozpoznawanej sprawie ze względu na jego niezgodność z Konstytucją (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Identyczny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 8 września 2016 r., II FSK 1842/14. Oczywistość niezgodności powołanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych.
Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06). Sąd w niniejszym składzie poglądy te w całości podziela.
Zdaniem Sądu, zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem ich konstytucyjności jest oczywista. Zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Wprawdzie powyższy wyrok Trybunału odnosił się do kwestii przedawnienia podatku, lecz składki na ubezpieczenie społeczne są również należnościami publicznoprawnymi. Obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.) dochodami publicznymi są m.in. daniny publiczne, do których zalicza się m.in.: podatki, składki, opłaty, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw.
Z kolei z art. 9 pkt 8 wskazanej ustawy wynika, że sektor finansów publicznych tworzą m.in. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze. Wreszcie, na podstawie art. 31 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są traktowane na równi z zobowiązaniami podatkowymi i egzekwowane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Powyższy pogląd co do charakteru składek jest wyrażany zarówno w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 36/08; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2017 r., I KZP 15/16), jak i w piśmiennictwie (por. C. Kosikowski: Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, Warszawa 2011, s. 43; I. Jędrasik - Jankowska: Pojęcie i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2016, s. 43; Teresa Liszcz, Ubezpieczenie społeczne i zaopatrzenie społeczne w Polsce. Zagadnienia prawne, Kraków 1997, s. 44).
Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie zachodzi przypadek tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych (por. też wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., I SA/Ke 671/14, wyrok WSA w Bydgoszczy I SA/Bd 236/17 z 25 kwietnia 2017 r., wyrok NSA II GSK 2706/17 z 30 stycznia 2018 r.).
Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni skutki prawne wynikające z powyższej wykładni przepisów prawa. Organ ustali, mając na względzie zmiany przepisów prawnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, a także okresy zawieszenia i przerwania biegu tego terminu, czy wskazane w zaskarżonej decyzji należności uległy (w całości lub w części) przedawnieniu. Jeżeli zajdzie w tym zakresie taka potrzeba, organ uzupełni w tym zakresie zebrany materiał dowodowy. Organ w tym zakresie nie przedstawił przekonującej analizy. Zasadnie Skarżący podnosi przy tym, że przedstawione Sądowi akta nie przedstawiają wyczerpujących dowodów wystąpienia okoliczności mających wpływ na zawieszenie biegu terminów przedawnienia, które Strona kontestuje. Zebrane dotychczas dowody w tym zakresie ograniczają się w istocie do wydruku o nazwie "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" bez odniesienia do dokumentów źródłowych.
Czyni to zasadnym formułowany w skardze zarzut art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a to ze względu na nieprzeprowadzenie wszelkich mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy dowodów, w tym: zaniechanie w zakresie weryfikacji akt płatnika/akt ubezpieczonego w ZUS pod kątem istnienia okresu przedawnienia wpływającego na decyzję, a poprzez to nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji przy niepełnym stanie faktycznym, bez uwzględnienia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Niewyjaśnienie przez organ powyższych kwestii stało się powodem uchylenia kontrolowanej decyzji.
Dzieje się tak niezależnie od oczywistej bezzasadności formułowanego w skardze zarzutu naruszenia przez ZUS przepisów p.p.s.a., skoro nie znajdowały one zastosowania na etapie postępowania przed Zakładem.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.