Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 27 listopada 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1886/14

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi wniesionej przez J.R. (dalej: Skarżący) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa W. z/s w W. Nr [...] ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W wyniku złożonego przez Skarżącego w dniu [...] maja 2007 r. wniosku o przyznanie płatności na rok 2007, na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2008 r., wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR W. z/s w W. (dalej jako: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR) przyznano Skarżącemu płatności w łącznej wysokości 5623,13 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości: 2674,66 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 2948,47 zł.

Następnie w związku z wszczętym z urzędu postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. (dalej jako Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR), w dniu [...] marca 2011 r. wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] maja 2008 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] października 2011 r. decyzję nr [...], na mocy której przyznał Skarżącemu płatności na rok 2007 w łącznej wysokości 2671,64 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. W wyniku wniesienia przez Skarżącego odwołania decyzja ta, została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r.

W dniu [...] maja 2008 r. Skarżący wniósł o przyznanie mu płatności na rok 2008. Decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. przyznano J.R. płatności w łącznej wysokości 5454,26 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 2929,19 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 2525,07 zł.

W związku z wszczętym z urzędu postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu [...] marca 2011 r. decyzję Nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] marca 2009 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] października 2011 r. decyzję nr [...], na mocy której przyznał Skarżącemu płatności na rok 2008 w łącznej wysokości 2929,19 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. W wyniku rozpatrzenia odwołania od tej decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. wydaną w wyniku wniosku złożonego przez J.R. w dniu [...] maja 2009 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Skarżącemu płatności na rok 2009 w łącznej wysokości: 7681,87 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 4304,26 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 3377,61 zł.

Następnie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, w związku z wszczętym z urzędu postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, wydał w dniu [...] marca 2011 r. decyzję Nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownica Biura Powiatowego ARiMR z [...] grudnia 2009 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] października 2011 r. decyzję Nr [...], na mocy której przyznał Skarżącemu płatności na rok 2009 w łącznej wysokości 4329,61 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Od decyzji tej wniesiono odwołanie, po którego rozpatrzeniu Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, pismem z [...] sierpnia 2013 r., poinformował Skarżącego o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 8851,15 zł przed wszczęciem postępowania administracyjnego.

Zawiadomieniem Nr [...] z [...] października 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji z [...] maja 2008 r., z [...] marca 2009 r. oraz z [...] grudnia 2009 r.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2014 r. ustalił J.R. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 8851,15 zł, w tym:

1. - 2948,47 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, które strona uzyskała na mocy decyzji z [...] maja 2008 r.,
2. - 2525,07 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, które strona uzyskała na mocy decyzji z [...] marca 2009 r.,
3. - 3377,61 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, które strona uzyskała na mocy decyzji z [...] grudnia 2009 r.

Od powyższej decyzji w dniu [...] kwietnia 2014 r. strona wniosła odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., decyzją nr [...] z [...] maja 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Organ II instancji stwierdził, że wypłacone nienależnie Skarżącemu środki publiczne za lata 2007 - 2009 pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.; dalej ustawa o ARiMR). Zgodnie z art. 40 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.; dalej: ustawa o płatnościach), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odstępuje od ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności obszarowych, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o RRiMR, w przypadku, gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz.

UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52, z późn. zm.), który stanowi, iż terminem operacyjnym dla kursu wymiany jest data określona w art. 45 ust. rozporządzenia Rady (WE) nr1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.Urz. UE L 209 z 11.08.2005 r., str. 1, z późn. zm.), zgodnie z którym państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, iż kwota płatności na rok 2007 stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek Skarżącego w dniu [...] czerwca 2008 r. na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] maja 2008 r., a sumą tych płatności przyznanych w decyzji z dnia [...] października 2011 r. stanowi płatności pobrane nienależnie i wynosi 2951,49 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 3,02 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 2948,47 zł.

Kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2007 z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 3,02 zł nie przekracza kwoty stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006, zatem w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności z tytułu jednolitej płatności obszarowej zachodzą przesłanki wskazane w art. 40 ustawy o płatnościach. Natomiast kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 2948,47 zł, przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, zatem w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności z tego tytułu nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnośnie płatności za rok 2008 organ wskazał, że kwota płatności stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek Skarżącego w dniu [...] kwietnia 2009 r. na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] marca 2009 r., a sumą tych płatności przyznanych w decyzji z dnia [...] października 2011 r. stanowi płatności pobrane nienależnie i wynosi 2525,07 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006.

Zatem w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 40 ustawy o płatnościach.

W kwestii płatności na rok 2009 Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ustalił, że kwota płatności stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek Skarżącego w dniu [...] lutego 2010 r. na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] grudnia 2009 r., a sumą tych płatności przyznanych w decyzji z dnia [...] października 2011 r. stanowi płatności pobrane nienależnie i wynosi 3377,61 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006.

Zatem w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 40 ustawy o płatnościach.

Odnosząc się do zarzutu dokonania błędnej wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.; dalej rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004) organ II instancji podkreślił, że był zobowiązany do ustalenia czy J.R. pobrał nienależne lub nadmierne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2007 - 2009, a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Organ wskazał, że zgodnie z powołaną powyżej regulacją prawną zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004). W niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności nienależnie pobranych za 2007 r. nastąpiła w dniu [...] czerwca 2008 r., za 2008 r. w dniu [...] kwietnia 2009 r., a za 2009 r. w dniu [...] lutego 2010 r., natomiast decyzje z [...] października 2011 r. w zakresie odmowy przyznania J.R. uzupełniających płatności za powyższe okresy zostały doręczone za potwierdzeniem odbioru w dniu [...] listopada 2011 r. - a więc przed upływem terminów wskazanych w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Organ wskazał, że w myśl art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 "Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności."

Organ przyznał, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2007 - 2009, przyznane na podstawie decyzji z [...] maja 2008 r., z [...] marca 2009 r. oraz z [...] grudnia 2009 r., przekazane na rachunek bankowy J.R. wynikały z pomyłki ARiMR. Przy wydawaniu przedmiotowych decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie uwzględnił bowiem dla roku 2007 dyspozycji § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2007 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania tej płatności (Dz. U. nr 46, poz. 309, ze zm.; dalej rozporządzenie z 13 marca 2007 r.), dla roku 2008 dyspozycji § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. nr 44, poz. 265, ze zm.; dalej rozporządzenie z 14 marca 2008 r.) oraz dla roku 2009 dyspozycji § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. nr 40, poz. 326, ze zm.; dalej rozporządzenie z 9 marca 2009 r.).

Zgodnie z brzmieniem ww. przepisów prawa, do przyznania płatności uzupełniającej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych oprócz warunku posiadania zwierząt w okresie referencyjnym, konieczne jest również otrzymywanie płatności uzupełniającej do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni upraw traw przeznaczonych na paszę, uprawianych na gruntach ornych na podstawie wniosku złożonego w roku 2006. W realiach niniejszej sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. uzupełniająca płatność obszarowa za rok 2006 nie została stronie przyznana. Z tego względu nie było możliwe przyznanie beneficjentowi płatności uzupełniającej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w latach kolejnych (tj. 2007-2009), jako że J.R. nie spełnił warunków określonych w ww. przepisach prawa.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, bowiem J.R. składając wnioski o przyznanie płatności na lata 2007-2009 podpisał oświadczenia, iż zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR, m.in. o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Należy zatem przyjąć, że Skarżący wiedział jakie są zasady przyznawania płatności zwierzęcych, bowiem z treści zapisów § 4 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z 13 marca 2007 r., § 5 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z 14 marca 2007 r. oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z 9 marca 2009 r. wprost wynika, iż płatność uzupełniająca do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w latach 2007-2009 przysługuje, jeżeli na podstawie wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych złożonego w 2006 r. rolnikowi przyznano płatność uzupełniającą do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni upraw traw przeznaczonych na paszę uprawianych na gruntach ornych.

Realizacja powyższej przesłanki w niniejszej sprawie nie nastąpiła, albowiem decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. odmówiono stronie przyznania płatności na rok 2006. Strona była zatem świadoma, że płatności do gruntów rolnych na lata 2007-2009 uznane za nienależnie lub nadmiernie pobrane, podlegają zwrotowi.

Skargę na powyższą decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł J.R. zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W skardze zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
2. a) błędną interpretację art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku, poprzez uznanie iż nie zostały spełnione przesłanki tam określone;
3. b) błędną interpretację § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 roku, § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 roku oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 roku polegającą na tym, że organ uznał, iż nieprzyznanie płatności w 2006 roku oznacza, iż Skarżący miał możliwość wykrycia błędu dotyczącego nieprawidłowo przyznanej płatności i znał dokładnie zasady przyznawania płatności zwierzęcych;
4. 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:
5. a) art. 7, art. 77 § 1 i § 3 oraz art. 136 i art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez nie wyjaśnienie przez organy administracyjne obydwu instancji wątpliwości, zarzutów zgłoszonych przez Stronę w toku postępowania, które mają bezpośredni wpływ na uznanie Skarżącego za stronę w przedmiotowym postępowaniu;
6. b) w konsekwencji powyższych uchybień - naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie przez organ w mocy wadliwej i istotnie naruszającej przepisy postępowania decyzji organu I instancji.

Skarżący podniósł, iż rozważając spełnienie przesłanek z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 organ nie uwzględnił wcześniejszej argumentacji Skarżącego, który podniósł w oparciu o orzecznictwo spełnienie przez siebie przesłanek uzyskania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę. Natomiast nawet w przypadku, gdyby Skarżący nie spełniał wymagań do uzyskania uzupełniającej płatności obszarowej to zaszły przesłanki zawarte w art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia. To organ bowiem wydał decyzję która w jego mniemaniu była niezgodna z obowiązującym prawem, mając pełny materiał dowodowy i mogąc w każdej chwili sprawdzić jego zgodność ze stanem rzeczywistym.

Skarżący działając w dobrej wierze, będąc przekonanym, że spełnia warunki do uzyskania uzupełniającej płatności obszarowej, złożył wniosek, który został rozpatrzony pozytywnie. Błędne ustalenia obciążają organ, na którym spoczywa ciężar ustalenia stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym, zatem skutki niekompetencji organu nie mogą obciążać Skarżącego. Ponadto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznających Skarżącemu uzupełniającą płatność obszarową rozpoczęto w lutym 2011 r., tj. 3 lata od wydania przez organ I instancji pierwszej decyzji przyznającej uzupełniające płatności obszarowe, a 2 lata od wydania ostatniej z tych decyzji. Termin do poinformowania Skarżącego został więc znacznie przekroczony, tak więc organ bezpodstawnie żąda zwrotu ww. płatności, bowiem zostały spełnione ustawowe przesłanki wykluczające zwrot.

Na poparcie swoich twierdzeń pełnomocnik Skarżącego przytoczył fragmenty uzasadnień wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym powyżej zakresie wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 243), na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. W ramach tego postępowania organy dokonują ustaleń w oparciu o ostateczne rozstrzygnięcia, zapadłe już po wypłacie płatności, nie kontrolują natomiast ich zasadności. W rozpatrywanej sprawie istotne było zatem ustalenie, czy rozstrzygnięcia o wyeliminowaniu z obrotu prawnego pierwotnych decyzji o przyznaniu płatności oraz rozstrzygnięcia o ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności są prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiły ostatecznymi decyzjami administracyjnymi) i czy decyzje zostały skierowane do właściwego podmiotu.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że w wyniku złożonych przez Skarżącego wniosków o przyznanie płatności do gruntów rolnych Kierownik Biura Powiatowego ARiMR: decyzją z [...] maja 2008 r., znak [...] przyznał Skarżącemu płatności na rok 2007 w łącznej wysokości 5623,13 zł (środki finansowe zostały przekazane na wskazany przez Skarżącego rachunek bankowy w dniu [...] czerwca 2008 r.); decyzją z [...] marca 2009 r., znak [...] przyznał Skarżącemu płatności na rok 2008 w łącznej wysokości 5454,26 zł (środki finansowe zostały przekazane na wskazany przez Skarżącego rachunek bankowy w dniu [...] kwietnia 2009 r.); decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., znak [...] przyznał Skarżącemu płatności na rok 2009 w łącznej wysokości 7681,87 zł (środki finansowe zostały przekazane na wskazany przez Skarżącego rachunek bankowy w dniu [...] lutego 2010 r.).

Następnie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzjami z [...] marca 2011 r. stwierdził nieważność wskazanych wyżej decyzji o przyznaniu płatności. Decyzje wydane w tzw. trybie nieważnościowym stały się ostateczne. Ponownie rozpatrując wnioski Skarżącego o przyznanie płatności do gruntów rolnych Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Skarżącemu (odrębnymi) decyzjami z [...] października 2011 r. - płatności na rok 2007 w wysokości 2671,64 zł, płatności na rok 2008 w wysokości 2929,19 zł oraz płatności na rok 2009 w wysokości 4329,61 zł. Decyzje przyznające płatności zostały utrzymane w mocy decyzjami Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydanymi w następstwie rozpatrzenia odwołań wniesionych przez Skarżącego.

Konsekwencją ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii wysokości należnych Skarżącemu płatności do gruntów rolnych na rok 2007, 2008 oraz 2009 było wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w dniu [...] kwietnia 2014 r. decyzji nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 8851,15 zł. Jest to różnica między kwotami przyznanymi decyzjami z dnia [...] maja 2008 r., z dnia [...] marca 2008 r. oraz z [...] grudnia 2009 r. i przekazanymi na konto skarżącego, a kwotami przyznanymi trzema decyzjami z dnia [...] listopada 2011 r., którymi ponownie rozpatrzono wnioski Skarżącego o przyznanie płatności do gruntów rolnych.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zaistniały w niej przesłanki, o których mowa w art. art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Jeśli bowiem przesłanki te wystąpiły, skutkuje to brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd mógł zostać wykryty przez rolnika. Ponadto w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Treść tego przepisu nakłada na organ, prowadzący postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, obowiązek dokonania ustalenia, czy błąd, który skutkował pobraniem nienależnych płatności, zaistniał po stronie organu czy też po stronie wnioskodawcy, a w przypadku ustalenia błędu organu dokonanie oceny, czy błąd ten mógł zostać przez wnioskodawcę wykryty. Czynności te winny być dokonane przed stwierdzeniem konieczności zwrotu płatności i obliczeniem jej wysokości. Są to bowiem elementy warunkujące obowiązek (lub brak obowiązku) zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Sąd zgadza się z organem II instancji, że w rozpatrywanej sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2007-2009 przyznane Skarżącemu na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2008 r., z dnia [...] marca 2009 r. oraz z dnia [...] grudnia 2009 r. i przekazane na rachunek bankowy Skarżącego wynikały z pomyłki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Warunkiem przyznania Skarżącemu płatności uzupełniających do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych - zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2007 r., § 5 ust. 1 rozporządzenia z 14 marca 2008 r. oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia z 9 marca 2009 r. - było otrzymanie płatności uzupełniającej do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni upraw traw przeznaczonych na paszę, uprawianych na gruntach ornych na podstawie wniosku złożonego w 2006 r. Decyzją nr [...] z [...] lutego 2007 r. w sprawie płatności na rok 2006 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie przyznał Skarżącemu uzupełniającej płatności obszarowej.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z dnia [...] października 2007 r. Zatem zarówno organ I jak i II instancji był w posiadaniu informacji o nieprzyznaniu Skarżącemu płatności uzupełniającej, co uniemożliwiało przyznanie takiej płatności w latach następnych.

Dokonując oceny przesłanki możliwości wykrycia błędu organu przez rolnika Sąd stwierdził, że Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR prawidłowo ustalił, że błąd organu zaistniały w rozpatrywanej sprawie mógł zostać wykryty przez Skarżącego. Składając w dniach [...] maja 2007 r., [...] maja 2008 r. oraz [...] maja 2009 r. wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych na lata 2007 -2009 Skarżący oświadczył, że znane mu są zasady przyznania płatności do gruntów rolnych, zobowiązał się również do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne przyznanie płatności. Powyższe pozwala przyjąć, że Skarżący wiedział jakie są zasady przyznawania płatności uzupełniających do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w tym także, że brak przyznania mu płatności uzupełniającej na rok 2006 uniemożliwia przyznanie takich płatności w latach następnych.

Zauważyć należy, że treść przepisów zawartych w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 13 marca 2007 r., § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 14 marca 2008 r. oraz § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 9 marca 2009 r. jest jasna, jednoznaczna i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Wobec odmownego rozpatrzenia wniosku Skarżącego z 2006 r. o przyznanie uzupełniającej płatności, decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] lutego 2007 r. (utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego AriMR z [...] października 2007 r.) realizacja warunku przewidzianego w powyższych przepisach nie nastąpiła.

W świetle powyższego, Skarżący mógł wykryć błąd organu, popełniony przy przyznawaniu płatności w ramach wsparcia bezpośredniego. Oceny Sądu w omawianym zakresie nie zmienia powoływanie się przez Skarżącego na fragmenty uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, które wydane zostały w odrębnych sprawach o odmiennych stanach faktycznych i nie mają mocy wiążącej w rozpatrywanej sprawie. Organ orzekający w II instancji w sposób przekonujący odniósł się do przesłanki braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika, powołując się przy tym nie tylko na okoliczność odmowy przyznania Skarżącemu uzupełniającej płatności za 2006 r. lecz również na znajomość jasnych regulacji przyznawania płatności uzupełniających - co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego spóźnionego powiadomienia Skarżącego o zwrocie płatności uzupełniających należy zaznaczyć, iż w sprawie niesporne jest, że okres pomiędzy datami płatności za lata 2007 – 2009 a datą powiadomienia Skarżącego o ich zwrocie, jest dłuższy niż 12 miesięcy. Zgodnie z treścią zdania drugiego ust. 4 art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 termin ten znajdzie zastosowanie, gdy błąd dotyczył elementu stanu faktycznego związanego z obliczaniem danej płatności. W takiej sytuacji nie będzie obowiązku zwrotu nienależnej płatności jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W rozpatrywanej sprawie element stanu faktycznego, który doprowadził do wyeliminowania z obrotu prawnego pierwotnych decyzji przyznających płatności na rok 2007, 2008 i 2009 oraz do ponownego rozpatrzenia wniosków skarżącego o przyznanie płatności za powyższe okresy nie był związany z obliczaniem płatności, a oceną czy płatności takie Skarżącemu w ogóle przysługują.

Zasadne jest tutaj ponowne odniesienie się do dyspozycji § 4 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2007 r., § 5 ust. 1 rozporządzenia z 14 marca 2008 r. oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia z 9 marca 2009 r. Przytoczone przepisy określały warunki konieczne dla ustalenia, czy płatność uzupełniająca Skarżącemu przysługiwała czy też nie, nie regulowały natomiast kwestii obliczania wysokości płatności. Wskazany w zdaniu drugim ust. 4 art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 termin 12 miesięcy nie ma zatem w niniejszej sprawie zastosowania. Dodatkowo należy zauważyć, że okres pomiędzy datami płatności za lata 2007 – 2009, a datą powiadomienia Skarżącego o ich zwrocie nie przekracza terminów przewidzianych w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, tj. 10 lat lub 4 lat w sytuacji gdy beneficjent działał w dobrej wierze – co oznacza, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od zastosowania obowiązku zwrotu przewidziane w tym przepisie.

Przedstawiając powyższe Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Sąd nie uznał również za zasadne zarzutów dotyczących naruszenia § 4 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2007 r., § 5 ust. 1 rozporządzenia z 14 marca 2008 r. oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia z 9 marca 2009 r. W kontrolowanym przez Sąd postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, organ nie stosował w ogóle tych przepisów, które określały warunki przyznania płatności uzupełniających za lata 2007 - 2009. Miały one zastosowanie w odrębnych postępowaniach (w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pierwotnie przyznających płatności Skarżącemu z [...] maja 2008 r., z [...] marca 2009 r. oraz z [...] grudnia 2009 r. oraz w sprawie ponownego przyznania Skarżącemu płatności za lata 2007-2009) zakończonych wydaniem decyzji ostatecznych.

Nieuzasadnione w ocenie Sądu są również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że - wbrew stanowisku skarżącego - organy orzekające w obydwu instancjach nie pominęły wątpliwości i zarzutów podnoszonych przez Skarżącego w toku postępowania, które mają wpływ na uznanie Skarżącego za stronę w przedmiotowym postępowaniu. Podkreślenia wymaga, że Skarżący w toku postepowania administracyjnego nie zgłaszał tego rodzaju zarzutów, nie kwestionował w ogóle przymiotu strony w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu administracyjnym.

Skarżący nie zgłaszał również żądań dotyczących przeprowadzenia dowodów. Organy orzekające w sprawie podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy na który składały się m in. decyzje ostateczne wydane w sprawie stwierdzenia nieważności pierwotnych decyzji przyznających Skarżącemu płatności oraz ostateczne decyzje rozstrzygające o płatnościach Skarżącego za lata 2007 – 2009. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nie miał podstaw do przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji. Nie było również powodów do uchylenia decyzji I instancji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wobec powyższego brak było podstaw do uznania zasadności zarzutów dotyczących naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i § 3, art. 78 § 1, art. 136 oraz art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a.

Reasumując Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione, nie stwierdził także w rozpatrywanej sprawie innego naruszenia prawa, uzasadniającego uwzględnienie skargi.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.