Uzasadnienie
Wnioskiem datowanym na 12 marca 2006r. B. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jedynym jej dochodem jest renta w wysokości 743,70 zł. Opisując swoją sytuację zdrowotną wyjaśniła, że stan jej zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy w przyszłości oraz, że powyższa choroba ([...]) doprowadziła ją do konieczności zrezygnowania z jakiejkolwiek pracy, również z prowadzenia działalności gospodarczej.
Wskazała ponadto, że nie posiada żadnego majątku, który mogłaby sprzedać.
Decyzją z dnia [...] maja 2006r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.).
W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż B. W. pobierała świadczenia rentowe w wysokości 871,80 zł oraz świadczenie alimentacyjne w wysokości 350 zł miesięcznie do lutego 2006r. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału Zakład ustalił, że 20.12.2004r., został zawarty układ ratalny na powstałe zadłużenie. W związku z niedotrzymaniem układu umowa powyższa została rozwiązana.
Wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie Zakładu okoliczności przedstawione w sprawie nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Zgodnie zaś z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu obecna sytuacja finansowa B. W. nie wskazuje na istnienie przesłanek do umorzenia wskazanych w powyższym rozporządzeniu.
Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2006r., o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.Nr 9, poz. 26 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu i instancji wskazując dodatkowo, że w przypadku nieuregulowania zobowiązania przez płatnika, ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca B. W. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji o umorzeniu jej w całości należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że właściwym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest ZUS, a nie Prezes ZUS, w związku z czym w ocenie skarżącej naruszono przepisy o właściwości.
Wskazała dodatkowo, że organ nie rozpoznał sprawy wszechstronnie, ani nie ustosunkował się do twierdzeń i zarzutów podniesionych przez skarżącą w toku postępowania (w szczególności stanu zdrowia skarżącej), a wydaną decyzję cechuje dowolność i przekroczenie granic uznaniowości.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2006r. oraz o przeprowadzenie dowodów zawartych w aktach postępowania przed ZUS, które załączył do sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolę działalności administracji publicznej.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności Sąd podjął rozważania w zakresie oceny wystąpienia w sprawie przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, na co wskazuje skarżąca w skardze i uznał, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z treścią przepisu art. 83.
1. ustawy systemowej, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Ustęp 4 powołanego przepisu wskazuje natomiast, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja z dnia [...] czerwca 2006r., została wydana przez Prezesa Zakładu, który był uprawniony do jej wydania, w związku z czym zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Tym samym wskazany zarzut skarżącej okazał się bezzasadny.
Dokonując dalszej analizy sprawy należy wyjaśnić, iż z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy (J. Łętowski, Prawo administracyjne..., s. 230-231). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, że aby swobodna ocena dowodów nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny.
Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu wyjaśniającym organ winien także przeprowadzić dowody wskazane przez stronę, która może wystąpić z takim żądaniem na każdym etapie danego postępowania. Skuteczność prawna tegoż żądania jest uzależniona jedynie od spełnienia przesłanek określonych w art. 78 k.p.a. Organ zatem może nie uwzględnić żądania strony do przeprowadzenia dowodu, gdy nie zostały one zgłoszone w toku postępowania wyjaśniającego lub w czasie rozprawy, a także gdy żądanie takie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z pominięciem szeregu dowodów, o przeprowadzenie których skarżąca wnosiła w toku postępowania administracyjnego, co czyni zarzut naruszenia postępowania dowodowego zasadnym.
Dotyczy to przede wszystkim sytuacji zdrowotnej B. W.. Z akt sprawy wynika, że skarżąca od kwietnia 2005r., znajduje się na rencie z powodu choroby jaką jest [...]. Ocena dokumentacji leczenia szpitalnego wykazała, że z powodu powyższych dolegliwości skarżąca była hospitalizowana, przebywała na zwolnieniach lekarskich, a mimo to jej stan zdrowia nie uległ poprawie. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że powyższe okoliczności nie zostały w niej uwzględnione. W ogóle nie odniesiono się do stanu zdrowia skarżącej, jej możliwości zarobkowych, czy możliwości podjęcia przez skarżącą pracy.
Dopiero dogłębna analiza całości materiału dowodowego zrealizuje zasady prowadzenia postępowania określone w Dziale I k.p.a. i wykaże, czy B. W. spełnia przesłanki określone w przepisach ustawy o ubezpieczeniach społecznych warunkujące umorzenie zaległości wobec ZUS. Dopiero tak przeprowadzona ocena wszystkich środków dowodowych może stanowić podstawę faktyczną do wydania w sprawie decyzji w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r., o systemie ubezpieczeń społecznych.
Reasumując ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji winno natomiast dać jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie tego, jak Prezes Zakładu ocenia stan zdrowotny skarżącej i przyszłe możliwości zarobkowe.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.
W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.