Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2014r., nr. [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2014r. odmawiającą M. J. (dalej skarżącej) umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne powstałych na koncie zmarłego płatnika P. J. w łącznej kwocie wynoszącej 38.670,69zł. tj.:
1). składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek należnych od składek w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych na:
ubezpieczenia społeczne - za 07/2011-10/2012 w łącznej kwocie 16 625,93 zł, w tym z tytułu:
- - składek- 14.900,93 zł
- - odsetek liczonych na dzień 13.12.2012r. i 22.04.2014r.- 1.725,00 zł ubezpieczenie zdrowotne -za 07/2011-10/2012 w łącznej kwocie 4 466,93 zł, w tym z tytułu:
- - składek – 3.890,93 zł
- - odsetek liczonych na dzień 13.12.2012r. i 22.04.2014r.- 576,00 zł
Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za 12/2010-02/2011, 04-05/2011, 07/2011-10/2012 w łącznej kwocie 1.798,81 zł, w tym z tytułu: składek -1.650,81 zł odsetek liczonych na dzień 13.12.2012r. i 22.04.20l4r.- 148,00 zł 2). składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność łącznie z naliczonymi odsetkami za zwłokę, tj. na:
ubezpieczenia społeczne - za 07/2011-10/2012 w łącznej kwocie 10.245,28 zł, w tym z tytułu:
- - składek -9.346,28 zł
- - odsetek liczonych na dzień 13.12.2012r. i 22.04.2014r.-899,00 zł
- - ubezpieczenie zdrowotne - za 07/201 1-10/2012 w łącznej kwocie 4.264,93 zł, w tym z tytułu:
- - składek- 3.890,93 zł
- - odsetek liczonych na dzień 13.12.2012r. i 22.04.2014r.-374,00 zł
Fundusz Pracy - za 12/2010-02/2011, 04-05/2011, 07/201 1-10/2012 w łącznej kwocie 952,01 zł, w tym z tytułu:
- - składek-867,01 zł
- - odsetek liczonych na dzień 13.12.2012r. i 22.04.2014r.- 85,00 zł 3). kosztów upomnienia w łącznej wysokości 316,80 zł i kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 1.517,40 zł.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
P. J. prowadził działalność gospodarczą jako agent zajmujący się sprzedażą towarów różnego rodzaju od dnia [...].02.2006r. do dnia [...].12.2012r. /dzień zgonu/ na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego pod numerem [...]. Przedsiębiorca zmarł w dniu [...].12.2012r. nie pozostawiając testamentu. Nastąpiło dziedziczenie ustawowe. Postanowieniem z dnia [...].03.2013r. Sąd Rejonowy w P. stwierdził nabycie spadku na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza przez żonę spadkodawcy M. J. i syna spadkodawcy O. J. po ½ części każde z nich.
W dniu [...].02.2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] orzekającą, iż M. J. jako spadkobierca jest solidarnie odpowiedzialna wraz z małoletnim O. J. za zobowiązania wynikające z nieuregulowanych składek P. J. Skarżąca wystąpiła wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014r. o umorzenie zaległych składek powstałych na koncie płatnika P. J. Wskazała na trudną sytuację finansową i brak środków na zaspokojenie roszczeń ZUS.
Organ ustalił, że masa spadkowa po zmarłym płatniku P. J., składała się zgodnie ze spisem inwentarza z dnia [...].08.2012r. i z dnia [...].04.2014r., dokonanym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P., ze stanu czynnego o wartości 216 140,24 zł (w tym wartość nieruchomości stanowiącej wspólność ustawową małżeńską w wysokości 143 600 zł) oraz ze stanu biernego na ogólną kwotę 506 397,35 zł (w tym zobowiązań publicznoprawnych- Urzędu Skarbowego 36 190,64 zł, KRUS 3 008,03 zł, ZUS 34 592,39 zł). Kwota zaległości spadkodawcy przewyższała kwotę spadku.
Przejęte zobowiązania zostały częściowo spłacone, umorzone bądź rozłożone na raty. Pokryte zostały zobowiązania wobec banku P. S.A. w kwocie 93 000 zł (egzekwowane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla L. J. K.). Zaległości te zostały uregulowane przez rodziców skarżącej z ich oszczędności oraz zaciągniętego na ten cel kredytu (do wniosku przedłożono umowę o kredyt obrotowy z dnia [...].02.2014r. zawartą pomiędzy Bankiem Spółdzielczym w S. a A. R.).Uregulowana została też opłata egzekucyjna należna Komornikowi Sądowemu J. K. w wysokości 500,00 zł po wcześniejszym jej obniżeniu przez Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dn. [...].05.2014r., sygn. akt [...], z kwoty 5.625,39 zł do kwoty 500,00 zł. Pieniądze na uregulowanie tej opłaty zostały pożyczone przez skarżącą od siostry męża.
Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...].12.2013r. nr [...] częściowo umorzył zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok w wysokości 13 725,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 2 445,00 zł.
Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. decyzją nr [...] z dn. [...].02.2014r. umorzył odsetki za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok w kwocie 2 922,00 zł oraz rozłożył zaległość w kwocie 13 724,00 zł na raty.
Ponadto decyzją z dnia [...].05.2014r. znak [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc 12/2001r. w kwocie 2 739,64 zł i miesiąc 05/2012r. w kwocie 169,18 zł, w całości odsetki za zwłokę w kwocie 469,00 zł. Odmówił natomiast umorzenia zaległości za miesiące 07-09/2012r. w łącznej kwocie 2 908,82 zł.
Organ ustalił również, że w celu zaspokojenia wierzycieli skarżąca zwracała się z wnioskami o ich umorzenie oraz prowadziła negocjacje z bankami. Bank G. SA anulował jedynie, wynikające z umowy kredytowej nr [...], odsetki karne naliczone od dnia zgonu P. J. tj. 13.12.2012r. do dnia prawomocnego nabycia spadku tj. 04.11,2013r. w kwocie 939,77 zł (pismo banku z dn. [...].03.2014r.).
Skarżąca realizuje kredyt nr [...]w G. SA po 320,00 zł miesięcznie, zaciągnięty na zakup samochodu [...]. Samochód ten jest jej niezbędnym dla dojazdu do pracy. Z zastrzeżeniem, że bieżąca rata nie została uregulowana z uwagi na konieczność sfinansowania wizyty lekarskiej i zakupu leków dla dziecka.
Bank S. S.A. wyraził zgodę na umorzenie części zaległości pod warunkiem dokonania wpłaty w wysokości 20 546,80 zł w terminie do [...].03.2014r. /wg stanu na dzień [...].02.2014r. na koncie kredytu zadłużenie wymagalne wynosiło 30 472,51 zł oraz 3 526,05 zł tytułem kosztów windykacyjnych- pismo banku z dn. [...].02.2014r./.
Organ wskazał, że w piśmie z dnia [...].03.2014r. skierowanym do banku G. S.A. skarżąca poinformowała, iż zobowiązania wobec S. S.A. zostały spłacone.
Ze złożonego w dniu [...].04.2014r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż do spłaty pozostały zaległości kredytowe w banku P. SA, S. SA i G. SA w łącznej kwocie 17 286,90 zł oraz zobowiązania wobec dostawców i innych instytucji /wg spisu inwentarza/ w łącznej kwocie ok. 227 500 zł, które nie są aktualnie regulowane.
Dalej organ ustalił, że skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Firmie Handlowo- Usługowej "T." S. K. w P., od dnia [...] maja 2007r. na czas nieokreślony, na stanowisku pracownika umysłowego w wymiarze pełnego etatu, z wynagrodzeniem za miesiąc marzec 2014r. w wysokości 1 301,06 zł netto (zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dn. [...].04.2014r.; zgodnie z ZUS RCA 1.745,00 zł brutto). Wraz z małoletnim synem jest uprawniona do renty rodzinnej, która po waloryzacji od 1 marca 2014r. wynosi 910,40 zł. Renta podlega podziałowi na 2 części po 455,20 zł. Ze świadczenia obecnie nie są dokonywane potrącenia (ostatnie potrącenie w kwocie 113,80 zł w marcu 2014r. tytułem należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego). Wysokość świadczenia wypłacanego wynosi kwotę 787,43 zł.
Według złożonych do Urzędu Skarbowego w P. zeznań podatkowych za lata 2010-2013 przychody i dochody skarżącej zamykały się kwotami w 2010r. przychód- 20 817,72 zł, dochód- 20 402,54 zł, w 2011r. przychód- 2 729,24 zł, dochód -2 451,12 zł, w 2012r. przychód- 27 711,01 zł, dochód -26 042,29 zł, w 2013r.przychód- 20 169,94 zł, dochód -18 501,22 zł oraz dodatkowo przychód/ dochód z renty w wysokości 11 212,00 zł.
Skarżąca jest wdową, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, na jej utrzymaniu pozostaje 4- letni syn O. Dziecko ze względu na schorzenie wymaga leczenia. Do wniosku przedstawiono skierowanie do poradni specjalistycznej, faktury i paragony z punktu aptecznego, karty informacyjne z izby przyjęć.
Miesięczne obciążenia związane z opłatami eksploatacyjnymi zostały określone na kwotę 595 zł, z leczeniem 150 zł, innymi wydatkami- w tym opłatą za przedszkole, na kwotę 230 zł, kosztami zakupu paliwa w związku z dojazdem do pracy 500- 600 zł, opłatą ubezpieczenia na życie 72,50 zł. Do wniosku załączono dokumentację potwierdzającą ponoszone wydatki.
Według oświadczenia skarżącej jej dochody nie wystarczają na pokrycie zobowiązań, ani bieżących wydatków. Pożycza pieniądze od rodziny i znajomych. Posiada zadłużenie na kartach kredytowych: P. S.A. wg stanu na dzień [...].04.2014r. w wysokości 1 040,93 zł, I. S.A. na dzień [...].04.2014r. w wysokości 433,82 zł. Zadłużenie nie jest spłacane
Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera również świadczeń rodzinnych. Decyzją Wójta Gminy B. z dnia [...].10.2013r. znak [...] odmówiono jej świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia.
Jest ona współwłaścicielką nieruchomości - działki nr [...] o pow. 1000,00 m kw. położonej w miejscowości S., zabudowanej budynkiem mieszkalnym w trakcie rozbudowy i budynkiem garażowym w trakcie budowy /nr KW [...]. Oszacowana wartość nieruchomości wg stanu na dzień [...].07.2013r. wynosi 143 600 zł (operat szacunkowy z dn. [...].07.2013r.). Posiada również udział 1/9 części nieruchomości- zabudowanego gospodarstwa rolnego położonego we wsi J. gm. B. Ponadto jest współwłaścicielką samochodu A. z 1998r. o wartości 5 000 zł (współwłasność z G. S.A.), oraz współwłaścicielką samochodu O. z 2007r. /współwłasność z G. S.A).
ZUS zacytował treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) wskazując, że żadna z przesłanek tego artykułu w niniejszej sprawie nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.
ZUS przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie).
ZUS wyjaśnił, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Natomiast ich umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.
Na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów ZUS stwierdził, że skarżąca nie wskazała istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.
Wskazał również, że przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, które zgodnie z art. 30 tejże ustawy podlegają szczególnej ochronie prawnej i stosownie do postanowień powołanego przepisu składki w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mogą stanowić przedmiotu umorzenia. Umorzenie takich składek jest niedopuszczalne prawnie. Z tego względu, decyzją z dnia [...].05.2014r. nr [...] Zakład umorzył postępowanie w tym zakresie.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego ZUS wydał decyzję z [...] sierpnia 2014r. r. o utrzymaniu w mocy decyzji z [...]czerwca 2014 r. [...].
Uzasadnienie decyzji II instancji zawierało te same przyczyny i podstawy prawne jak decyzja I instancji z dodatkowym wskazaniem, że dziecko skarżącej ze względu na schorzenie wymaga leczenia. Do sprawy złożone zostało skierowanie do poradni specjalistycznej, faktury i paragony z punktu aptecznego, karty informacyjne z izby przyjęć, dowód zapłaty za poradę lekarską i przeprowadzone testy skórne oraz karta testów. Według oświadczenia skarżącej dziecko powinno odbyć wizytę u lekarza ortopedy oraz logopedy. Ponadto korzystało ono z pomocy specjalisty-psychiatry dziecięcego, a cyklicznie co 6 miesięcy wyznaczone są wizyty kontrolne.
W ramach uzupełnienia organ ustalił również, że w sezonie grzewczym miesięcznie skarżąca przeznacza na opał kwotę 800 zł. Ostatni zakup dokonany został w lutym 2014r. zgodnie z przedstawioną fakturą VAT nr [...]. Obecnie nie ma środków finansowych by zabezpieczyć opał na zimę. Ponadto organ wskazał, że wartość spadku po L. J., po której dziedziczył mąż skarżącej w 1/9 części w spadku, wynosiła kwotę 10.301zł. (zabudowane gospodarstwo rolne we wsi J., gm. B.). W odniesieniu do zaległości wobec Banku S. S.A. organ wskazał, ze Bank zaprzestał działań windykacyjnych do czasu załatwienia sprawy w związku ze złożoną skargą do Rzecznika Praw Klienta z uwagi na sprzedaż samochodu stanowiącego przedmiot zabezpieczenia kredytu oraz dokonaną formę rozliczenia. Powyższe nie wpłynęło na zmianę stanowiska organu w przedmiocie umorzenia zaległych składek.
Skarżąca złożyła skargę do tutejszego Sądu na decyzję ZUS z [...] sierpnia 2014r r., w której podniosła, że znajduje się w beznadziejnej sytuacji finansowej, z ogromnymi długami powstałymi nie z jej winy. Długi powstały z tytułu działalności męża. Z uwagi na dziecko musiała przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Nie jest w stanie zaspokoić wierzycieli spadku. Jej dochody miesięczne wynoszą łącznie 2.088,49 zł, a wydatki miesięczne wynoszą 2700-2900zł. Musi utrzymać syna, zapewnić mu dom i opiekę na czas kiedy jest w pracy. Syn wymaga leczenia, ma astmę, alergię, wadę postawy. Wydatki bieżące przekraczają jej dochody mimo, ze je ogranicza i ciągle wybiera, który wydatek jest ważniejszy w danym momencie. Musi korzystać z pomocy rodziców i innych osób. Spłaca jedynie kredyt na samochód, który to samochód jest jej niezbędny dla dojazdu do pracy. Podkreśliła, że rodzice pomogli jej w spłacie kredytu na dom poprzez zaciągnięcie prze siebie kredytu na tę spłatę. Podniosła, że ma świadomość konieczności spłaty należności ZUS niepodlegających umorzeniu z uwagi na ustawowy zakaz. W przedmiotowej sprawie wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania w stopniu – odpowiednio – mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca pracuje zawodowo na pełnym etacie. Jedynym jej źródłem utrzymania jest wynagrodzenie i renta po mężu otrzymywana wraz z małoletnim synem. Łączna wysokość tych świadczeń, przeznaczonych na utrzymanie dwóch osób, wynosi kwotę 2088,49 zł netto. Daje to kwotę przypadającą na jedną osobę rzędu 1.044,25zł. Wymieniona kwota jest niższa od minimum socjalnego wynoszącego 1069,64 zł. Skarżąca mieszka na wsi, a pracę wykonuje w oddaleniu od miejsca zamieszkania, tj. w odległości powyżej 20 km. Miejsce zamieszkania, miejsce pracy i konieczność opieki nad małoletnim dzieckiem uzasadniają potrzebę utrzymania samochodu i jego używania dla dojazdu do pracy. Używany przez skarżącą samochód jest z roku produkcji 1998, co również nie powinno uchodzić uwadze organu.
Przypomnieć należy, że skarżąca odpowiada za długi męża powstałe z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z oświadczeń skarżącej wynika, że to niewypłacalność była przyczyną [...]. Odziedziczone długi wynoszą wielkość kilkusettysięczną. Wbrew twierdzeniom organu skarżąca nie stosuje wybiórczej płatności wobec wybranych wierzycieli. Analiza akt potwierdza, że skarżąca podejmuje próby negocjacyjne dotyczące umorzenia długów ze wszystkimi wierzycielami. Realizuje tylko ratalną płatność wobec G. S.A. z tytułu samochodu A. koniecznego jej dla dojazdów do pracy, a będącego zabezpieczeniem kredytu. Inne pojazdy, w tym młodsze rocznikiem produkcji, będące również zabezpieczeniem kredytów zostały wydane bankom. Forma zabezpieczenia polegała na współwłasności tych pojazdów przez banki, co również powinno zostać uwzględnione przez organ. Takie zabezpieczenie nie może stanowić o przyjęciu pełnej własności tych pojazdów przez spadkobierców P. J., ani o możliwości pełnego władania pojazdami, w tym możliwości ich spieniężenia i przeznaczenia uzyskanej ceny na dowolną spłatę długu.
Nieuprawnione jest zatem twierdzenie organu o wybranych spłatach banków. Oceniając możliwości zarobkowe i możliwości płatnicze zaległych długów organ nie może czynić tego w oderwaniu od realiów i możliwości prawnych odnoszących się do posiadanego majątku. Analiza akt wykazuje, że spadkodawca skarżącej prowadził handel obwoźny i do tego używał samochodów nabytych za kredyty bankowe. Nabytych w warunkach odpowiedniego zabezpieczenia rzeczowego dokonanego na tych pojazdach przez wierzycieli bankowych. Jednostronna zmiana takich zabezpieczeń nie jest możliwa pod względem prawnym.
Z akt sprawy wynika również, że realny majątek skarżącej to działka o powierzchni 1000m2, na której stoi dom mieszkalny będący w rozbudowie, o łącznej wartości 143.600zł. Dom, na remont którego skarżąca wraz z mężem wzięła kredyt w P. S.A. Kredyt, który został spłacony przez jej rodziców kredytem przez nich uzyskanym. Z akt sprawy wynika również, że przedmiotową nieruchomość małżonkowie J. otrzymali w drodze darowizny, w dniu [...] grudnia 2008r. od rodziców skarżącej. Na nieruchomości znajdował się stary dom mieszkalny po babci skarżącej, mający 70 m2 powierzchni, przeznaczony do remontu. Akta zwierają również opis i zdjęcia domu, w którym podjęto prace budowlane dotyczące remontu i rozbudowy. Prace nie zakończone. Z oświadczeń skarżącej wynika, ze tam mieszka. Okoliczności te nie były przedmiotem uwagi organu. Organ powołując się na istnienie tego aktywnego składnika majątku skarżącej nie odniósł się ani do podstawowej kwestii, czy jest to składnik który skarżąca może spieniężyć na spłatę długów, czy w tym stanie faktycznym jest to możliwe, za jaka kwotę oraz czy jego spieniężenie spowoduje potrzebę udzielenia skarżącej i jej dziecku pomocy społecznej w postaci lokalu socjalnego i jak ewentualnie należy to widzieć w świetle merytorycznej przesłanki dotyczącej możliwości pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych z § 3 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Podobnie organ nie odniósł się do realnej wartości 1/9 części udziału w spadku po L. J. i realnej możliwości jego spieniężenia. Trzecim i ostatnim składnikiem aktywnym w majątku skarżącej jest ww. samochód osobowy A., rok produkcji 1998, będący współwłasnością G. S.A.
Ustalając możliwości płatnicze skarżącej, w tym te które nie pozbawia ją i jej dziecka możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ nie może pominąć realnych wartości posiadanych składników majątkowych, ich charakteru rzeczowego, praw innych osób do tych rzeczy, możliwości ich spieniężenia oraz skutków powstałych dla skarżącej po dokonaniu takich czynności. Ustalenia organu powinny być pełne i realne, czego zdaniem Sądu zabrakło w sprawie.
W tym stanie sprawy organ nie wyjaśnił na jakich przesłankach oparł swoje stanowisko co do realnych możliwości spłaty zaległości. Przedstawione przez ZUS w zaskarżonej decyzji możliwości płatnicze skarżącej oraz jej szanse na poprawę sytuacji majątkowej nie są oparte na doświadczeniu życiowym i nie uwzględniają uwarunkowań w jakich strona się znajduje. ZUS pisząc o możliwości zarobkowania skarżącej nie wskazuje w jaki dodatkowy sposób miałaby ona możliwość ich uzyskania ponad to co otrzymuje z tytułu pracy na pełnym etacie. Sąd w niniejszej sprawie nie znalazł racjonalnych argumentów ZUS, aby uznać, że sytuacja skarżącej nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Sąd zdaje sobie sprawę z tego, że umorzenie składek jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem ZUS. Niemniej jednak należy wziąć pod uwagę to, że racjonalny ustawodawca wprowadzając przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), przewidział takie sytuacje, w których należności z tytułu składek nie będą mogły być spłacone. Zatem aby instytucja prawna przewidziana we wskazanym przepisie ustawy nie stała się martwą i iluzoryczną możliwością skorzystania z tego uprawnienia, konieczne jest wnikliwie zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego.
Sąd zauważa, że jeżeli ZUS twierdzi, iż sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa, to powinien – kierując się zasadą przekonywania z art. 11 k.p.a. (organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu) i znając inne sprawy dotyczące wniosków o umorzenia składek – konkretnie wskazać przykłady pozytywnego dla stron załatwienia sprawy. Jedyną przesłanką odmowy umorzenia należności składkowych nie może być interes samego funduszu.
Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne:
- – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w dalszym ciągu organ zobowiązany jest do przeanalizowania sytuacji skarżącej w aspekcie przesłanek dotyczących możliwości umorzenia zaległych składek. Jak już wyżej podkreślano, dokonując tej oceny organ winien jest ocenić, a czego nie uczynił, czy istnieją realne (wykonalne) możliwości zaspokojenia przez skarżącą zaległych należności z tytułu składek.
Biorąc powyższe rozważania pod uwagę uznać należy, że organ zobligowany jest jeszcze raz do przeanalizowania sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Rozważając zaś tą kwestię podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego organ weźmie pod uwagę przedstawione stanowisko Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję.