Uzasadnienie
Prawomocnym postanowieniem z [...] października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawca nie wykazał tego, iż spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogły w ocenie Sądu być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Skarżący nie wskazał bowiem jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który – według jego oświadczeń – osiągają jego rodzice. Oceniając sytuację życiową i materialną wnioskodawcy nie można było zatem podzielić jego stanowiska o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego.
Sąd wskazał również, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z [...] lipca 2015 r. w zakresie w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców. Skoro, jak wywodzi, utrzymuje się z pomocy rodziców u których zresztą mieszka, to oświadczenie w zakresie możliwości majątkowych jego rodziców i wysokości udzielanej przez nich pomocy finansowej było niezbędne dla oceny wniosku, niezależnie od tego, iż według oceny skarżącego nie prowadzi on z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto ani we wniosku złożonym na formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu, nie przedstawiono jak kształtują się wydatki wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem. Dodatkowo wnioskodawca nie wyjaśnił jaki są powody tego, że nie posiada źródła dochodów.
[...] stycznia 2016 r. skarżący wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (uzupełniony na aktualnym formularzu PPF [...] lutego 2016 r.). Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – ponad kwotę 300 zł. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść reszty kosztów sądowych, ponieważ nie posiada żadnych dochodów.
Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z 15 października 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 263/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie sądu I instancji z 23 lutego 2016 r.
Zarządzeniem z [...] maja 2016 r. Przewodniczący Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał stronę skarżącą, zastępowaną przez profesjonalnego pełnomocnika do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 22.504 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia doręczono pełnomocnikowi skarżącej [...] maja 2016 r.
W odpowiedzi, pismem z [...] maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do pisma załączono wypełniony formularz PPF oraz nadsyłane na wcześniejszych etapach postępowania kserokopie deklaracji PIT za 2013 i 2014 rok oraz formularza PCC.
Wskazano, że skarżący nie posiada żadnego źródła dochodów i utrzymuje się dzięki niewielkiej pomocy finansowej swoich rodziców, którzy m.in. opłacają za niego koszty pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocników. Dodano, że dla rodziców skarżącego niemożliwym jest zgromadzenie kwoty wyższej niż 2.200 zł.
Postanowieniem z 16 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie odmówił zmiany postanowienia z 15 października 2015 r.
Postanowieniem z 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GZ 470/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie sądu I instancji z 16 czerwca 2016 r.
Zarządzeniem z [...] września 2016 r. Przewodniczący Wydziału V WSA w Warszawie wezwał skarżącego do wykonania w terminie 7 dni prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z [...] maja 2016 r. o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Pismem z [...] września 2016 r. skarżący ponownie wniósł o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy.
Zarządzeniem z [...] września 2016 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Do wezwania załączono obowiązujący druk PPF. W związku z tym, iż skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poinformowano pełnomocnika skarżącego, że na urzędowym formularzu PPF należy wykazać zmianę okoliczności jakie zaszły w sytuacji majątkowej skarżącego, które uzasadniałyby zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z 15 października 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Poinformowano także, że zmianę okoliczności należy poprzeć stosownymi dokumentami.
W odpowiedzi wraz z pismem z [...] października 2016 r. pełnomocnik skarżącego przesłał kserokopię wypełnionego formularza PPF oraz kserokopie formularza PIT-28 oraz PIT-28/A za 2014 rok.
Z uwagi na brak uiszczenia wpisu sądowego od skargi, postanowieniem z 14 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A.W. na opisaną w komparycji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że złożenie [...] września 2016 r. kolejnego wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie mogło wpłynąć na rozstrzygnięcie kończące Sądu, bowiem skarżący dokonał tej czynności z uchybieniem terminu zakreślonego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Wniosek skarżącego z [...] września 2016 r. należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 15 października 2015 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W orzecznictwie ukształtowany jest pogląd, iż sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej, jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z 15.04.2008 r. sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z 12.06.2007 r. sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z 7.11.2007 r. sygn. akt I GZ 220/07).
Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z 21.05.2009 r. sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z 15.04.2009 r. sygn. akt I OZ 330/09). Przyjmuje się również, iż "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek, za wadliwą.
Należy podkreślić, iż skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, po raz kolejny złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonych już rozstrzygnięciach. W ocenie Sądu powyższe działanie na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zatem w sprawie zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2016 r., sygn. akt I GZ 398/16). Tym samym, w ocenie Sądu, za zbędne należy uznać rozpoznanie sprawy wielokrotnie już rozstrzyganej i analizowanej przez Sąd, od którego rozstrzygnięć skarżący wnosił przysługujące mu środki zaskarżenia i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę.
W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych każdorazowo identycznymi argumentami wypowiadał się w niniejszej sprawie zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie jest jak już wyżej powiedziano zbędne i nieuzasadnione. Sąd zwraca uwagę, że również w literaturze podkreśla się, że wskazany art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (Piotr Gołaszewski w: R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2015 r.).
W konsekwencji uznania, że rozpoznanie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sadowych jest zbędne Sąd na podstawie art. 249a p.p.s.a. w związku z art. 258 § 4 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia. Zgodnie bowiem z treścią art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. – czynności, o których mowa w § 2, może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd. W niniejszej sprawie mając na uwadze względy sprawności i szybkości postępowania uznano za celowe wydanie przez Sąd orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Na marginesie wskazać należy, iż uzupełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego nadesłał do Sądu kserokopię wypełnionego formularza PPF opatrzonego datą [...] maja 2016 r. (k. 209-212). Podkreślenia wymaga, że w aktach sądowych niniejszej sprawy znajdował się już wypełniony formularz PPF identyczny co do treści (łącznie z datą jego wypełnienia) ze ww. kserokopią nadesłaną na wezwanie Sądu (k. 155-156). Treść powyższego formularza badana była już zatem zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (postanowienie z 16 czerwca 2016 r. – k. 158-160) jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z 12 sierpnia 2016 r. – k. 180-182).
Mając na uwadze zasady ekonomiki procesowej, Sąd nie wzywał zatem strony skarżącej do uzupełnia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego własnoręczne podpisanie. Podjęcie przez Sąd ww. czynności niepotrzebnie wydłużyłoby jedynie niniejsze postępowanie.