Uzasadnienie
S. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 2.200 zł z tytułu działalności gospodarczej, zaś jego żona nie pracuje i nie osiąga dochodów. W uzasadnieniu podniósł, iż wynajmuje mieszkanie, na jego utrzymaniu pozostaje żona wraz z małoletnim synem, a nadto posiada zobowiązania alimentacyjne.
W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2015 r. Skarżący wskazał, iż czynsz za wynajmowane mieszkanie wynosi 1.228,96 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz – co drugi miesiąc – wynoszą około 500 zł, wydatki na wyżywienie, ubiór, dojazdy syna do szkoły wynoszą około 800 zł miesięcznie, nadto ponosi opłaty za internet i telewizję w wysokości 200 zł miesięcznie. Oświadczył, iż jego żona obecnie podejmuje prace dorywcze i osiąga z tego tytułu dochody w wysokości około 300 zł miesięcznie. Wskazał, że płaci alimenty na dwójkę dzieci, zaś dokumenty z tym związane zostały dołączone do wcześniejszych dokumentów. Żona wnioskodawcy posiada rachunek bankowy, na który przekazywane są zasiłki na dziecko – zasiłek rodzinny i stypendium szkolne.
Postanowieniem z 17 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Skarżący złożył sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Skarżący podtrzymał wszelkie wyjaśnienia i wnioski złożone w toku prowadzonego postępowania administracyjnego oraz wniósł o ponowne przeanalizowanie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i zwolnienie od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione.
Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny.
W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku Skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej na podstawie art. 255 p.p.s.a. W szczególności ustalenia wymagało, czy Skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.
Oceniając złożone oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu miesięczne dochody, co nie pozwala zaliczyć Skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06).
Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należało, iż żona wnioskodawcy była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w okresie od 16.06.2014 r. do 18.09.2014 r. (zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...].10.2014 r.), zaś obecnie podejmuje prace dorywcze i osiąga miesięczne dochody w wysokości około 300 zł. Skarżący nie wyjaśnił charakteru podejmowanych prac, nie udokumentował również wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż oceniając zasadność udzielenia stronie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wskazanych przez wnioskodawcę wydatków na internet i telewizję w wysokości 200 zł miesięcznie. Przeznaczenie tej kwoty na opłaty sądowe w takiej samej wysokości, nie spowoduje uszczerbku dla niezbędnego utrzymania Skarżącego ani jego żony. Wysokość wpisu należnego w sprawie, nie może być bowiem – jak to się przyjmuje w orzecznictwie – obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). To samo dotyczy wskazanej pomocy finansowej udzielanej dzieciom. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt ponoszenia kosztów dalszej edukacji dzieci nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Odnosząc się do wskazanych wydatków z tytułu alimentów na dwójkę dzieci, zauważyć należało, iż wnioskodawca nie podał ani ich wysokości, ani tytułu prawnego z którego wynikają takie zobowiązania, nie dołączył również do wniosku, czy też do dodatkowego oświadczenia z dnia 22 stycznia 2015 r. żadnych dokumentów w tym zakresie. Z akt administracyjnych wynika, że przeciwko Skarżącemu jest prowadzona egzekucja świadczeń alimentacyjnych, co może oznaczać, że Skarżący dobrowolnie nie realizuje tych świadczeń, a są one przymusowo dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym.
Należy mieć również na uwadze, że wnioskodawca nie złożył wyraźnego oświadczenia, czy posiada rachunek bankowy, do czego został wezwany zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2015 r. W piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. wskazał jedynie na rachunek bankowy posiadany przez żonę, a nadto oświadczył, że nie posiada lokat i oszczędności pieniężnych. Skoro zatem Skarżący oświadcza, że prowadzi działalność gospodarczą, to winien posiadać rachunek bankowy, bowiem w działalności tego rodzaju wymagany jest obrót bezgotówkowy, co ze swej natury oznacza obowiązek posiadania tego rodzaju rachunku.
Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że okoliczność posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.
Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe
Z tych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny dlatego na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.