Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił [...] Sp z o.o. w [...] (dalej jako: "Skarżąca" lub "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi spółki na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia... czerwca 2015 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej.
Sąd wskazał, że z analizy dokumentów wynika, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 8.291.587,79 zł, poniosła koszty podatkowe w wysokości 5.462.363,42 zł oraz uzyskała dochód w wysokości 2.829.224,37 zł. Również w roku 2013 Spółka w zeznaniu podatkowym CIT-8 wykazała dochód (60.026,52 zł). Co istotne, w roku 2015 skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7 składanych w 2015 r. wynika, że dokonywała transakcji handlowych (np. w lipcu 2015 r. wykazała sprzedaż na poziomie 7.700 zł, w czerwcu 2015 r. - 64.700 zł, a w kwietniu 2015 r. – 220.913 zł). Zgodnie z rachunkiem zysków i strat sporządzonym według stanu na dzień 31 sierpnia 2015 r. Spółka uzyskała przychody w wysokości 326.509,76 zł i uzyskała w tym okresie zysk z działalności gospodarczej w wysokości 132.818,50 zł (zysk netto, a więc po odliczeniu podatku dochodowego wyniósł 67.387,50 zł).
Sąd wskazał, że Skarżąca argumentowała, że jej dłużnik jest niewypłacalny, dlatego zwrot należności może okazać się niemożliwy. Spółka nie zgłosiła wniosku o upadłość, nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nadal pozostaje w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca. W ocenie Sądu przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego.
Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt II GZ 262/16, uchylił postanowienie Sądu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd II instancji odniósł się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, z którego wyraźnie wynika, iż istotnym elementem prawa obywateli do sądu jest ustalenie wysokości wpisów sądowych na poziomie, który by czynił sąd generalnie dostępnym dla obywateli danego kraju. W sprawie Kreuz przeciwko Polsce (orzeczenie z dnia 19 czerwca 2001 r., nr skargi 28249/95) ETPCz zauważył, że według prawa polskiego zwolnienie z wnoszenia opłat sądowych może być w każdym czasie uchylone przez sądy, jeżeli jego podstawa przestała istnieć. Umożliwienie skarżącemu prowadzenia postępowania w fazie początkowej postępowania nie utrudniłoby sądom polskim pobrania takich opłat, jeżeli na dalszym etapie postępowania jego sytuacja uległaby poprawie. Zważywszy na prawo do sądu w społeczeństwie demokratycznym uznano, iż w tej sprawie władze sądownicze nie zapewniły prawidłowej równowagi między interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem, z drugiej strony.
Trybunał stwierdził, iż wpis żądany od skarżącego z tytułu prowadzenia jego sprawy był zbyt wysoki, co w konsekwencji doprowadziło do rezygnacji z roszczenia. Tym samym działanie sądu stanowiło nieproporcjonalne ograniczenie jego prawa dostępu do sądu i stanowiło naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji.
Sąd Kasacyjny wskazał, iż wpis sądowy w sprawie wynosi 36.871,00 zł, a spółka zapłaciła na poczet wpisu kwotę 3.871,00 zł. Zdaniem NSA, Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii wysokości wpisu w porównaniu z możliwościami płatniczymi skarżącej i ewentualnego zwolnienia skarżącej z części wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny polecił by Sąd I instancji dokonał ponownej analizy akt sprawy zmierzającej do pełnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony.
Zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2016 r. WSA w Warszawie wezwał pełnomocnika Strony skarżącej do przedłożenia określonych dokumentów finansowych, w tym m.in. pełnego rocznego sprawozdania finansowego za 2014 r. oraz – o ile zostało sporządzone – za 2015 r. i wyciągów ze wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych.
W odpowiedzi, pismem z dnia 5 sierpnia 2016 r. Skarżąca ustosunkowała się do ww. wezwania, dołączając dokumenty finansowe, w tym przede wszystkim sprawozdania finansowe za lata 2014 i 2015.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie rozważań, Sąd podkreśla, że zgodnie z dyspozycją przepisu art. 190 p.p.s.a., przy sposobie rozstrzygnięcia o wniosku w tej sprawie, uwzględnił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w postanowieniu z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie o sygn. II GZ 262/16. We wskazanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek skarżącej Spółki powinien dokonać całościowej analizy akt sądowych sprawy, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej Skarżącej i wysokości wpisu sądowego należnego w sprawie.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 36,871,00 zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Na dzień rozpatrywania wniosku Skarżąca uiściła na poczet wpisu kwotę w wysokości 3871,00 zł, więc nieco ponad 10 % wymaganej kwoty.
Po analizie całokształtu sytuacji majątkowej i finansowej Strony, Sąd zdecydował się uwzględnić jej wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ponad wpłaconą już kwotę. Na takie rozstrzygnięcie Sądu wpłynęło kilka czynników.
Po pierwsze, decydujące znaczenia dla sprawy ma obiektywnie wysoka kwota wpisu sądowego (ponad 36.000,00 zł) skonfrontowana z radykalnym pogorszeniem bilansu finansowego Spółki. Ze sprawozdań finansowych przesłanych do Sądu wynika, że o ile w roku 2014 Spółka osiągnęła poważny zysk netto w wysokości 1.766.464,89 zł, to w roku 2015 odnotowała stratę w wysokości 706.851,94 zł. W tej sytuacji uznać należy, iż sytuacja Skarżącej uległa wyraźnemu pogorszeniu i zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów pełnego wpisu jest uzasadnione. Wskazać należy – zgodnie z poglądem wyrażonym w sprawie przez NSA – że konieczność uiszczenia wpisu sądowego w ww. kwocie z samej istoty może być trudna do wykonania dla podmiotu ponoszącego straty finansowe.
Po drugie, wskazać należy, iż zarysowana powyżej sytuacja finansowa Spółki nie ulegnie w najbliższej przyszłości polepszeniu ze względu na fakt, iż w roku 2016 Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej (informacja ta wynika z oświadczenia przesłanego do Sądu – k. 206 akt sądowych). Brak możliwości "odrobienia strat" poprzez nieprzerwaną działalność może skutkować ograniczeniem prawa do sądu w sytuacji gdyby Sąd nie uwzględnił tej kwestii i nakazał uiszczenie wpisu w pełnej wysokości.
Po trzecie, zwrócić należy uwagę, iż skarga w niniejszej sprawie datowana jest na dzień 8 lipca 2015 r. (wpływ do organu 10 lipca 2015 r.), co oznacza, iż kwestia przyznania prawa pomocy procedowana jest ponad rok, a po dzień dzisiejszy sprawa nie została skierowana na rozprawę. Z punktu widzenia ekonomiki procesowej i słusznych interesów Strony, Sąd uznał, iż przyznanie prawa pomocy będzie zasadne, skróci bowiem i tak przedłużony termin oczekiwania na rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie.
Po czwarte, należy zwrócić uwagę, iż Skarżąca zastosowała się do wezwania Sądu i wykazała swą trudną sytuację finansową przedkładając stosowne dokumenty, co usprawiedliwia przyznanie jej prawa pomocy.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.