Uzasadnienie
Przedstawiając swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną H. B. wnioskiem z dnia... marca 2007r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS za okres od...04.2003r. do...11.2006r.
Rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia... czerwca 2007r. odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek i kosztów upomnienia od składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy - w łącznej kwocie... zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w sprawie nie stwierdzono zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz.
74) - dalej powoływana jako "u.s.u.s." - tzn. całkowitej nieściągalności oraz zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie powstałego zadłużenia w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
ZUS podkreślił, iż wnioskodawczyni spłaca zobowiązania wobec innych wierzycieli, a pomimo ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej jest na utrzymaniu swojego męża. Ponadto, w ocenie Zakładu, przysługują jej wierzytelności, które mogłyby podlegać zajęciu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik H. B. wniósł m.in. o uchylenie decyzji z dnia... czerwca 2007r. z uwagi na wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy oraz błędnie dokonaną subsumcję i o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie powstałego zadłużenia.
Pełnomocnik wnioskodawczy podniósł, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, iż H. B. nie posiada żadnych wartościowych rzeczy, które mogłyby być poddane egzekucji. Nie posiada żadnych nieruchomości, ani dochodów, jest osobą schorowaną i podlega stałemu leczeniu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia... listopada 2007r. o nr...Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Podtrzymując argumentację zawartą w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, organ odwoławczy w pierwszej kolejności podkreślił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W dalszej części uzasadnienia Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) stwierdził, iż w sprawie nie przedstawiono żadnej nowej dokumentacji, a fakt spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli oraz pozostawanie H. B. na utrzymaniu swojego męża (który uzyskuje dochód w wysokości... zł brutto) świadczy, w ocenie Prezes ZUS, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności wobec ZUS.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej H. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia... listopada 2007r. i o umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.
W jej uzasadnieniu ponownie przytoczył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 w zw. z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie należności wobec ZUS. Stan faktyczny sprawy, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wskazuje bowiem na całkowitą nieściągalność składek, a z uwagi na stan zdrowia H. B. oraz brak realnych możliwości na uzyskanie jakichkolwiek dochodów czyni niniejszy przypadek koniecznym co do umorzenia należności składkowych. Zaskarżonej decyzji zarzucono również lakoniczne uzasadnienie i brak wyjaśnień świadczących o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu zaległych składek.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie przedstawiając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji z dnia... listopada 2007r.
W piśmie procesowym z dnia... lutego 2008r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż skarżąca uzyskała pożyczkę na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych, dla zapewnienia podstawowego utrzymania, sobie i swojej najbliższej rodzinie. Dodatkowo podniósł, iż uzyskane z uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej wierzytelności nie stanowią realnego źródła uzyskania środków finansowych, przy pomocy których skarżąca mogłaby wywiązać się ze swojego zobowiązania wobec ZUS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego.
Zgodnie bowiem z unormowaną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.]. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wobec treści wniosku o umorzenie zaległych należności wobec ZUS, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Nie ulega wątpliwości, iż rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest rozstrzygnięciem uznaniowym. Oznacza to, iż w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95).
Dalej, podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.).
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia... listopada 2007r. okazała się wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
W tym miejscu Sąd zauważa, iż ze względu na okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącej H. B., niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze powyżej powołany przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem, kierując się treścią tej regulacji prawnej, organ odwoławczy orzekając ponownie w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącej i jej rodziny.
W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził jedynie, że cyt. "z uwagi na fakt, iż nie przedstawiono żadnej nowej dokumentacji mającej wpływ na zmianę stanowiska w przedmiotowej sprawie, spłacanie zobowiązań wobec innych wierzycieli oraz fakt, iż pozostaje (...) na utrzymaniu męża, gdyż uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości... zł brutto m/c zgłoszony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie".
Opisując jedynie zgromadzony w sprawie materiał dowody bez przeprowadzenia wnikliwej jego analizy, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Ponadto samo arbitralne stwierdzenie o braku podstaw do zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego regulujących możliwość umorzenia zaległych składek stanowi o naruszeniu przepisu art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd podkreśla, iż podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien opierać się na aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej oraz zdrowotnej strony. Powinien przy tym uwzględnić wysokość powstałego zadłużenia wobec ZUS oraz ustalić rzeczywisty dochód skarżącej z uwzględnieniem niezbędnych wydatków ponoszonych m.in. z ewentualnym zakupem leków związanych z dolegliwością skarżącej jaką jest [...]. Powyższe potwierdza zaświadczenie lekarskie z... kwietnia 2007r. (k-... akt administracyjnych). W tym miejscu Sąd wskazuje, że ponownie rozpoznając sprawę organ drugiej instancji winien także dokładnie wyjaśnić stan zdrowia H. B. w kontekście zdolności do pracy bowiem ta kwestia nie była w sposób dostateczny wyjaśniona.
Zwrócić należy również uwagę na fakt zawarcia pomiędzy skarżącą i jej mężem umowy ustanawiającej ustrój rozdzielności majątkowej, która obowiązuje od dnia jej zawarcia tj. od...11.1994r., której istoty organ nie wyjaśnił jak również nie wyjaśnił skutków prawnych jakie z tej umowy odnoszą się do pozycji skarżącej (dłużnika), na przyszłość.
Sąd wyjaśnia ponadto, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W tym kontekście Sąd miał na uwadze wspólne zamieszkiwanie małżonków i pozostawanie skarżącej na utrzymaniu męża, co zostało stwierdzone w uzasadnieniu decyzji organu I jak i II instancji.
Po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dodatkowo wskazać należy, że decyzja wydawana po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinna w podstawie prawnej powoływać art. 138 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do żądania pełnomocnika skarżącej, którym było umorzenie wobec H. B. składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego oraz z Funduszu Pracy wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Tym samym nie mógł uwzględnić w/w żądań zawartych w skardze. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa po zwrocie akt przez Sąd, ponownie będzie rozważana przez organ administracyjny w kontekście tego, czy możliwe jest umorzenie w całości lub w części należności skarżącej wobec ZUS.
Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 152 powołanej ustawy procesowej w pkt 2 wyroku orzekł, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.