Uzasadnienie
W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. L. (dalej: "Skarżący", "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Z rubryki nr 10 wniosku wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W 2014 r. uzyskał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 17.829 zł, a w roku 2015 ponosił stratę (za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r. strata wynosiła 6.000 zł). Żona Skarżącego jest osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący nie posiada oszczędności, uzyskiwane środki finansowe przeznacza na zakup żywności, energię i czynsz. Oszacował, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 1.500 zł. Do majątku zaliczył samochód osobowy o wartości około 17.000 zł. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że samochód jest niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Dodał, że mieszkają z żoną w domu teściów. Finansowo wspomaga ich rodzina i znajomi.
Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że nie posiada z żoną żadnych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych, małżonkowie nigdy nie korzystali z jakichkolwiek form pomocy społecznej, żona Skarżącego nie uzyskuje dochodów.
Do pisma załączył zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2013, deklaracje VAT-7 złożone w roku 2015, zestawienie przychodów i kosztów za okres od 01.07.2015 do 30.09.2015 r.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.
Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.
Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracująca żoną, a w utrzymaniu wspomaga ich finansowo rodzina.
Rozpoznanie sprawy przez Sąd jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.440 zł. Podstawą utrzymania rodziny jest dochód z działalności gospodarczej, który w 2013 r. wyniósł 8.848,77 zł, a w 2014 r. – 17.829,51 zł. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 rok wynika, że Skarżący uzyskał przychody w wysokości 100.341,35 zł oraz poniósł koszty uzyskania przychodów w kwocie 91.492,58 zł, a zeznanie podatkowe PIT-36 za 2014 wskazuje na przychody w wysokości 119.955,77 zł oraz koszty uzyskania przychodów w kwocie 102.126,26 zł. Istotne jest, że Skarżący nadal prowadzi działalność. Z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 złożonych w 2015 r. wynika, że Skarżący nadal podejmuje czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług (np. w sierpniu 2015 r. na poziomie 5.916 zł, we wrześniu 2015 r. – 5.123 zł), jak i ich nabycia (w sierpniu 2015 r. na poziomie 4.024 zł, we wrześniu 2015 r. – 3.344 zł).
Strona wskazała, że w 2015 r. nie uzyskiwała dochodów, bowiem prowadzona działalność przynosiła stratę (według stanu w lipcu 2015 r. strata wynosiła 7.980,05 zł, a we wrześniu 2015 r. – 1.075,12 zł). Podkreślić jednak zdecydowanie należy, że również w 2015 r. Skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej, a wykazywana strata była wynikiem kosztów (wydatków) dotyczących prowadzonej działalności, które we wskazanym okresie były wyższe od przychodów. Zaznaczyć należy, że aby dokonywać wydatków, niezbędne jest posiadanie środków pieniężnych na ich poniesienie lub innych źródeł ich finansowania, co w przedmiotowej sprawie niewątpliwie wystąpiło.
Powtórzyć należy, że na urzędowym formularzu PPF Skarżący w rubryce 10, wskazał wartość (-)6.000 zł, jako stratę w prowadzonej działalności gospodarczej poniesioną w 2015 r. Należy uznać, że Skarżący – nie wykazując dochodu - nie uprawdopodobnił źródła finansowania kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Zauważyć należy, że Skarżący do miesięcznych kosztów utrzymania zaliczył wydatki na wyżywienie, czynsz, energię oraz "inne wydatki" w łącznej wysokości około 1.500 zł. Złożone w tym zakresie wyjaśnienia są bardzo ogólne i nie można na ich podstawie ocenić realnej sytuacji finansowej rodziny.
Wskazać należy, że Skarżący w żadnym zakresie nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania. Wyjaśniał, że korzysta z pomocy finansowej rodziny i znajomych, ale nie wskazał, kto konkretnie takiej pomocy udzielał i ile ona wynosiła. Nie są również precyzyjne wyjaśnienia dotyczące okoliczności, iż Skarżący "stara się dokładać do opłat" i kosztów utrzymania lokalu należącego do jego teściów, w którym Skarżący wraz z żoną obecnie mieszkają.
Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący wyjaśnił, że nie posiadają wraz z żoną żadnych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych. Przypomnieć jednak należy, że Skarżący został wezwany również do przedstawienia rachunków bankowych prowadzonych w związku z działalnością gospodarczą. Takich rachunków Skarżący nie przedstawił i nie wskazał, czy je posiada. Mając na uwadze, że prowadzi działalność gospodarczą nie jest wiarygodne, aby Skarżący nie posiadał jakiegokolwiek konta bankowego, a w konsekwencji prowadził rozrachunki tylko w formie gotówkowej.
Zauważyć również należy, że stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2015, poz. 584) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Jest mało prawdopodobne, aby Skarżący prowadząc działalność gospodarczą nie dokonywał transakcji z innymi przedsiębiorcami, a tym nie musiał prowadzić rozliczeń w formie bezgotówkowej.
Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącego było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż Skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy Strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).
Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.