Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej 24 listopada 2006 r. (data nadania pocztowego) przez G. G. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...]. Wyżej wymieniona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu 28 marca 2006 r. G. G. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w związku z ciężką sytuacja finansową.
Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2002 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że argumenty wskazane przez dłużnika we wniosku o umorzenie należności niewątpliwie wskazują, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Organ ponadto stwierdził, że powstałe zaległości nie wynikają z przyczyn niezależnych od płatnika.
17.07.2006 r. (data nadania pocztowego) G. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] organ postanowił przywrócić skarżącemu termin do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Następnie decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż w związku z wysoką kwotą zadłużenia oraz podjęciem zatrudnienia przez zobowiązanego, nie spełniono warunków umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FPiFGŚP za okres 04.2001-08.2002.
W skardze z dnia 20.10.2006 r. G. G. zaskarżył decyzję Organu II-giej instancji w całości zarzucając naruszenie art. 28 i 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wnosząc o jej uchylenie. W motywach wskazał, że jest ona przedwczesna, a ponadto podniósł, że Dyrektor ZUS w R. nienależycie ocenił sytuację materialną i osobistą skarżącego i sprzecznie z ww. przepisami przyjął, że nie można umorzyć tej należności. Skarżący wskazał, że w ramach postępowania przed ZUS wykazał swoją trudną sytuację.
W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.).
Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.
Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.
Oceniając zaskarżony akt administracyjny należy zważyć, co następuje:
- I. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Z tego obowiązku organy obu instancji się nie wywiązały, albowiem tylko dostrzegły w uzasadnieniu decyzji, iż do akt dołączono kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., która została wydana [...].05.2006 r. oraz jego pismo z dnia 4.05.2006 r.
Z pierwszego z tych dokumentów wynika, że organ ten wspomnianą decyzją umorzył skarżącemu zaległość podatkową w podatku od towarów i usług, należną za wrzesień - listopad 2001 r. i październik 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu podniesiono, że podstawą rozstrzygnięcia jest art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, który pozwala na zastosowanie tej ulgi w sytuacjach nadzwyczajnych, stanowiących o "ważnym interesie podatnika". W drugim zaś dokumencie wskazano, że "Organ zasięgnął informacji odnośnie majątku ruchomego i nieruchomego (należącego do G. G.) - odpowiedź jest negatywna. Dłużnik nie posiada żadnego majątku. Postępowanie będzie umorzone".
Te okoliczności nie znalazły żadnego odzwierciedlenia w decyzji, a więc ustalenia poczynione w sprawie należy uznać za powierzchowne. Tymczasem - jak wynika to z treści art. 28 ust. 3 pkt 5 w zw. z art. 2 § 2 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - należności z tytułu składek mogą być umarzane, gdy naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z taką zaś okolicznością - co wynika z ww. dowodów - mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a zatem przy ponownym rozpoznaniu odwołania tę okoliczność należy ponownie rozważyć. Będzie o tym jeszcze niżej mowa.
- II. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł: "chciałbym zaznaczyć, iż nie posiadam jakiegokolwiek majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję, co potwierdza decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. o całkowitej nieściągalności". Ta okoliczność wprawdzie została dostrzeżona w motywach - str. 6 uzasadnienia (kiedy Organ II-giej instancji referuje treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to jednak w dalszej części uzasadnienia do tego zarzutu w ogóle się nie odnosi. Stanowi to istotną wadę postępowania odwoławczego, co należy sanować w ponownym postępowaniu.
- III. Dodać też należy, że w sprawie wadliwie zastosowano też treść art. 10 § 1 w zw. z 81 k.p.a. stwarzając możliwość wypowiedzenia się stronie co do zebranych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Tymczasem należało to uczynić już na etapie postępowania przed Organem I-szej instancji, zwłaszcza iż już na tym etapie zgromadzono w sprawie materiał dowodowy, który miał istotne znaczenie dla pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia a nie był stronie znany (np. wspomniane pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego, a także inne dokumenty złożone do akt nie przez skarżącego).
- IV. Uwzględniając potrzebę sanacji zaistniałych uchybień należało - stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzec jak w sentencji.