Uzasadnienie
Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2014 r., S. Spółka jawna z siedzibą w O. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż Spółka posiada ujemny kapitał zakładowy – minus 386.529,57 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 1.249.737,44 zł, zaś zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 393.086,74 zł. Skarżąca posiada pięć rachunków bankowych, na których zgromadzono środki finansowe w wysokości: 1.491.155,17 zł, 589.914,00 zł oraz 34.092,99 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż Spółka boryka się z problemami związanymi z konkurencją w postaci dużych koncernów paliwowych. W celu utrzymania działalności Spółka zaciągnęła kredyty bankowe na finansowanie bieżącej działalności oraz na rozwój w łącznej wysokości 2.115.162,16 zł. Spółka nie posiada oszczędności ani środków na zapłatę zobowiązania podatkowego, określonego przez organ podatkowy. Wyjaśniono jednocześnie, iż środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych służą wyłącznie do regulowania płatności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym zobowiązań wobec kontrahentów, dostawców paliw, podatków, składek ZUS oraz rat kredytów.
W wyniku rozpoznania wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 października 2014 r. odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 22 października 2014 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzuciła naruszenie art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nie rozważenie całokształtu okoliczności sprawy i materiału dowodowego oraz sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podniosła m.in., iż wysokość obrotów jaką skarżąca osiągnęła w 2013 roku nie powinna przysłonić rzeczywistej sytuacji ekonomicznej spółki. Bieżącą działalność skarżąca finansuje z kredytów bankowych. Środki będące na rachunku bankowym nie są środkami spółki, gdyż nie może ona nimi swobodnie dysponować. Z tych środków pokrywane są koszty zakupu paliw i usług jak również wynagrodzenia pracowników, podatki od wynagrodzeń należności w stosunku do ZUS i inne koszty związane z prowadzoną działalnością. Zdaniem skarżącej, samo posiadanie środków pieniężnych na rachunkach bankowych oraz środków trwałych nie jest wystarczającym elementem do generowania przychodów, skoro uwarunkowania niezależne od strony mają przede wszystkim wpływ na te aspekty prowadzonej działalności gospodarczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr z 17 września 2014 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, Sąd uznał, iż wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma bowiem charakter uznaniowy (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11,). To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.
Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na wstępie wskazać należy, iż wnioskująca Spółka jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji. Według oświadczenia zawartego w rubryce nr 8 formularza PPPr, Spółka osiągnęła w ostatnim roku obrotowym zysk w wysokości 393.086,74 zł, posiada majątek trwały znacznej wartości – 1.249.737,44 zł, a nadto posiada środki finansowe zgromadzone na pięciu rachunkach bankowych w łącznej wysokości 2.115.162,16 zł.
Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).
Zatem nie sposób przyjąć, by wnioskująca nie była w stanie wygospodarować wskazanej kwoty, a tym samym by nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Podkreślić w tym miejscu należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc się w tym miejscu do wskazanego przez Spółkę przeznaczenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym stwierdzić należy, iż stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę w świetle przepisów regulujących prawo pomocy. Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jak również inne zobowiązania – jak to wskazano "wobec kontrahentów, dostawców paliw" – nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. A taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej.
Spółka jako podmiot gospodarczy, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.
W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, zgodnie z którym, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08).
Reasumując stwierdzić należało, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem wnioskująca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.