Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 29 czerwca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 517/20

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi P.Z. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: "Zakład" lub "ZUS") z... grudnia 2019 r. nr..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z... września 2019 r. nr..., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 37 939,55 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z... czerwca 2019 r. (data wpływu do ZUS... oddział w W. - lipca 2019 r.) P. Z. zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu składek w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w okresie...marca 2011 r. do... lutego 2015 r., wykreślonej z rejestru w dniu... marca 2019 r. W uzasadnieniu wskazał, że początkowo regularnie opłacał składki gdyż działalność przynosiła dochód. W 2012 r. sytuacja uległa pogorszeniu i nie był w stanie opłacać należności. W 2015 r. był zmuszony zaprzestać wykonywania działalności gospodarczej, w związku z trudną sytuacją rodzinną (śmierć w rodzinie) i nie zgłosił tego faktu do ZUS, ponieważ przechodził załamanie nerwowe. Zaznaczył, że miał bardzo trudną sytuację rodzinną i był w stanie podejmować tylko prace dorywcze, a zadłużenia z rożnych tytułów rosły. Był zmuszony samotnie wychowywać syna, który obecnie ma 5 lat i uczęszcza do przedszkola. Podkreślił, że bardzo zależy mu na uregulowaniu kwestii związanych z zadłużeniem, gdyż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w O....

Wydział Rodzinny i Nieletnich została mu przyznana opieka nad synem M. Oświadczył, że syn był wychowywany przez matkę, jednak interwencyjnie trafił do instytucjonalnej pieczy zastępczej. Wskazał, że podejmował wszelkie działania w celu zabezpieczenia dziecka i ustalenia jego pobytu w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca, czego efektem było zwolnienie go z Domu Dziecka w O.. W związku z opieką zapisał syna do przedszkola i podjął zatrudnienie, by jak najlepiej wspierać syna. Nadmienił, że na bieżąco opłaca czynsz i media, reguluje kwestie formalne, jednak nie jest w stanie spłacać wszystkich zadłużeń. Poinformował, że obecnie wraz synem utrzymuje się z wynagrodzenia z umowy o pracę na czas określony. Do wniosku Strona złożyła dokumenty obrazujące jego sytuację materialną i zdrowotną.

Decyzją z... września 2019 r. o numerze wskazanym wyżej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 37 939,55 zł, w tym: z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (za okres czerwiec 2012 do luty 2015 w wys. 16 429,57 zł z odsetkami liczonymi na dzień 11 lipca 2019 r., w łącznej kwocie 23 678,57 zł), ubezpieczenie zdrowotne (za okres czerwiec 2012 do wrzesień 2012, listopad 2012 do luty 2015 w wys. 8 460,52 zł z odsetkami liczonymi na dzień 11 lipca 2019 r., w łącznej kwocie 12 444,52 zł) i Fundusz Pracy (za okres kwiecień 2013 do luty 2015 w wys. 1 268,46 zł z odsetkami liczonymi na dzień 11 lipca 2019 r., w łącznej kwocie 1 816, 46 zł).

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, odwołując się do art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 300), dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie w sprawie umarzania", że żadna z przesłanek uregulowanych we wskazanych przepisach w stosunku do Strony nie występuje.

ZUS wyliczył, że średniomiesięczne wynagrodzenie Strony wynosi ok. 2 668,25 zł netto miesięcznie. Według oświadczenia Strony miesięczne koszty związane z utrzymaniem wynoszą 1 463,68 zł, w tym czynsz - 741,02 zł, opłaty eksploatacyjne - 442,66 zł, inne (przedszkole) ok. 280 zł, a zobowiązania pieniężne w bankach wynoszą ok. 90 000,00 zł.

Organ ustalił, że Strona figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel samochodu.... z 1996 r.

W oświadczeniu z dnia [...] września.2019 r. Strona poinformowała, że nie posiada ww. samochodu, ponieważ został odholowany z parkingu przez Miasto Stołeczne Warszawa i rozebrany na części w celu pokrycia jakiegoś długu jednocześnie oświadczyła, że nie posiada żadnego pisma na potwierdzenie powyższego faktu, ponieważ w czasie przeprowadzki dokumenty zostały zagubione.

Odnosząc się do zobowiązania wobec banku w kwocie około 90 000 zł, organ stwierdził, że posiadanie innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Podniósł, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami.

Organ wskazał również, że należności z tytułu składek za okres czerwiec 2012 - luty 2015 nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Bieg terminu przedawnienia należności za okres:

1. - czerwiec 2012 – kwiecień 2013 został zawieszony od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie, tj.... czerwca 2013 r., do dnia uprawomocnienia się decyzji, tj.... listopada 2017 r.
2. - kwiecień 2013 – sierpień 2017 został zawieszony od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie, tj....października 2017 r., do dnia uprawomocnienia się decyzji, tj.... kwietnia 2018 r.

Należności te zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora,.. Oddziału ZUS w W.. Postępowanie to nadal nie zostało zakończone.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpoznania wniosku organ odwoławczy decyzją z... grudnia 2019 r. o numerze wskazanym wyżej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że ponowna analiza sprawy nie wykazała podstaw do zmiany podjętego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie można stwierdzić, iż regulowanie zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb Strony. W ocenie organu sytuacja finansowa Strony nie nosi znamion ubóstwa.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s., należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. 1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na-podstawie -odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust.l pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498 ze zm.),
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następcow prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz.900 ze zm.),
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

1. 5) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy zaznaczyć, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku Strony:

1. - przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
2. - nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
3. - wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4. - wobec Strony Dyrektor... Oddziału ZUS w W. prowadzi postępowanie egzekucyjne bez zastosowania środka egzekucyjnego i w związku z powyższym nie można stwierdzić, że egzekucja jest bezskuteczna,
5. - Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i tym samym nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne,
6. - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub-konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3 a u.s.u.s.

Organ stwierdził, że z analizy dokumentów zebranych w sprawie wynika, że Strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem M. Z tytułu umowy o pracę Strona osiąga dochód w wysokości: 02/2019 r. - 2 572,18 zł, 03/2019 r. - 2 586,85 zł, 04/2019 r.- 2 654,91 zł. Syn ma przyznane alimenty w wysokości 350,00 zł miesięcznie, Strona złożyła stosowne wnioski o wypłatę świadczeń z rządowego programu 500+. Stałe wydatki związane z utrzymaniem, wg deklaracji Strony wynoszą: czynsz - 741,02 zł, opłaty eksploatacyjne - 442,66 zł, koszty leczenia - 35,00 zł oraz przedszkole syna - 280,00 zł. Strona posiada zobowiązania z tytułu kredytu bankowego w wysokości 90 000 zł, sprawą zajmuje się komornik. Strona nie jest właścicielem nieruchomości, ruchomości i innych praw majątkowych.

Z danych opracowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 24 października 2019 r. w Warszawie wynika, że minimum socjalne dla 2 - osobowego gospodarstwa pracowniczego w II kwartale 2019 r. wyniosło 2 012,89 zł. Należy zaznaczyć, że w ocenie sytuacji finansowej Strony należy uwzględnić świadczenie z rządowego programu 500+, które będzie wypłacone Stronie po rozpatrzeniu złożonego wniosku. ZUS wyliczył, że łączny dochód gospodarstwa domowego Strony bez uwzględnienia należnych alimentów wynosi 3 154,91 zł, wydatki wynoszą 1 498,68 zł, pozostaje do dyspozycji Strony kwota 1 656,23 zł, co oznacza, że nie można uznać, że sytuacja finansowa Strony nosi znamiona ubóstwa.

Organ podkreślił również, że należności z tytułu składek jako należności publicznoprawne nie mogą być traktowane w sposób odmienny niż należności wierzycieli cywilnoprawnych. W ocenie organu także zadłużenie wobec ZUS nie powstało z przyczyn losowych, a było wynikiem nieopłacenia składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

ZUS stwierdził również, że nie przeczy, iż uregulowanie należności z tytułu składek wymaga znacznego wysiłku. Organ wyjaśnił, że nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej i finansowej dłużnika i bierze także pod uwagę możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

Strona złożyła skargę na ww. decyzję ZUS wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia... grudnia 2019 r. oraz decyzji ją poprzedzającej ewentualnie o umorzenia postępowania z tytułu przedawnienia składek za okres od 06/2012 do 12/2013.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. - art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że będzie możliwość ściągnięcia należności z tytuł unie opłaconych składek w sytuacji gdy poprawna analiza mojego stanu majątkowego wskazuje, iż ściągnięci przedmiotowych składek będzie nie będzie możliwe.
2. - naruszenie art. 28 ust. 3a poprzez jego niezastosowanie i nie przyjęcie iż w niniejszej sprawie nastąpił uzasadniony przypadek umarzanie pomimo braku ich całkowitej nieściągalności,
3. - naruszenie art. 28 ust. 1 i 2 poprzez nierozpatrzenie przez organ możliwości umorzenia składek częściowo lub umorzenie odsetek od należności głównej.

Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi Skarżący zakwestionował wyliczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiązanych z jego i syna utrzymaniem wskazując, że matka dziecka nie płaci należnych synowi alimentów w wysokości 350 zł, a Skarżący nie otrzymuje świadczeń z Funduszu alimentacyjnego. Na miesięczne wydatki składają się:

1. - czynsz w wysokości 741,02 zł
2. - opłaty eksploatacyjne- 442,66 zł
3. - koszty leczenia -35 zł
4. - przedszkole syna- 280 zł

Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę z urzędu iż do usprawiedliwionych wydatków należy także kwota wyżywienia - 1050 zł na dwie osoby miesięcznie, zajęcia dodatkowe dla syna: j. angielski-150 zł miesięcznie, odzież - 150 zł miesięcznie, chemia/ kosmetyki -100 zł miesięcznie, kwotę zadłużenia wynikająca za mieszkania na mocy ugody miastem - 200 zł

Skarżący wskazał, że miesięcznie jest w stanie zaoszczędzić 10 zł, co oznacza, że stwierdzenie ZUS, że jego sytuacja finansowa nie nosi znamion ubóstwa jest niezgodne ze stanem faktycznym, a po dokonaniu niezbędnych opłat nie zostaje mi nic dlatego nie jest w stanie ponieść jakiejkolwiek dodatkowego obciążenia bez szkody swojej i swojego syna.

Ponadto Skarżący podniósł zarzut przedawnienia stwierdzając, że składki wymagane za okres od czerwca 2012 r. do grudnia 2013 r. uległy przedawnieniu, a pierwsza czynność dokonana przez organ zmierzająca do wyegzekwowania zaległych należności nastąpiła w 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy postępowania - sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B z...grudnia 2019 r. nr..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z... września 2019 r. nr..., odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 37 939,55 zł.

Oceniając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s, w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od czerwca 2012 r. do grudnia 2013 r. Sąd wskazuje, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, unormowane w art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia postępowania w tym przedmiocie z uwagi na bezprzedmiotowość (art. 105 K.p.a.).

Przedawnienie uwzględniane jest z urzędu. Upływ terminu przedawnienia powoduje zatem wygaśnięcie zobowiązania bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność.

Wobec powyższego w każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek konieczne jest ustalenie wymagalności składek na dzień wydania decyzji. Ustalenia w tym zakresie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności.

Obowiązkiem Zakładu jest więc przede wszystkim ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, czy zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, których miałoby dotyczyć wnioskowane przez zobowiązanego umorzenie zaległości, nie uległy przedawnieniu.

Wnioskiem z... czerwca 2019 r. Skarżący wnosił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w latach... marca 2011 r. do... lutego 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że będące przedmiotem wniosku o umorzenie, należności z tytułu składek za okres czerwiec 2012 - luty 2015 nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne bowiem bieg terminu przedawnienia został zawieszony.

Organ odwoławczy nie zajął stanowiska w tej sprawie całkowicie pomijając tę kwestię, podczas gdy dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwalało organowi na przystąpienie do merytorycznej oceny zasadności wniosku. Jednocześnie w aktach sprawy brak dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację stanowiska organu I instancji w sprawie przedawnienia ww. należności. Uniemożliwia to dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy część spornych należności, których dotyczy zaskarżona decyzja, w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

Już tylko ta wadliwość decyzji organu II instancji uzasadnia jej uchylenie.

W świetle powyższego konieczne jest ponowne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy w zakresie, czy zobowiązanie z tytułu nieopłaconych składek, których dotyczy wniosek o umorzenie zaległości, nie uległo przedawnieniu.

Ustosunkowując się do prawidłowości zastosowania przez organ art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wskazać należy, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki "całkowitej nieściągalności" zostały wyczerpująco zdefiniowane w 28 ust. 3 u.s.u.s. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że w sprawie nie zaistniały wskazane w tym przepisie przesłanki. W tym zakresie, ocena dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa.

Niemniej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W orzecznictwie sądowym wskazano, że przy ocenie wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek należy brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. I SA/Ol 707/11; WS W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem M. Organ wyliczył, że łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego Skarżącego bez uwzględnienia należnych alimentów wynosi 3 154,91 zł, a wydatki wynoszą 1 498,68 zł, co oznacza, że do dyspozycji Skarżącego pozostaje miesięcznie kwota 1 656,23 zł. Jednocześnie organ nie wziął pod uwagę, co Skarżący podniósł w skardze, iż do usprawiedliwionych wydatków należą także m.in. wydatki na wyżywienie, odzież, spłata zadłużenia za mieszkanie wynikająca z ugody miastem (200 zł).

Zdaniem Sądu rozbieżność między ustaleniami organu, a sytuacją finansową Skarżącego, na którą wskazywał w toku postępowania przed ZUS, prowadzi do wniosku, że nie została ustalona podstawowa dla postępowania w sprawie umorzenia zobowiązania z tytułu składek kwestia, tj. sytuacja finansowa Skarżącego. W tym zakresie uzasadnienie decyzji organu zupełnie nie poddaje się kontroli Sądu.

ZUS w zaskarżonej decyzji nie podał również w jakim aspekcie widzi możliwość zaspokojenia swoich roszczeń. W związku z powyższym brak jest analizy sprawy pod kątem możliwości uregulowania zaległości.

Dodatkowo organ w decyzji wskazuje na możliwość ratalnej spłaty należności, jednakże taka możliwości przy dochodach Skarżącego wydaje się być czysto iluzoryczna, co Skarżący podnosi w skardze.

Wobec powyższego w ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 K.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ jedynie hipotetycznie rozważał przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie dokonując całościowej analizy sprawy Skarżącego.

Sąd podziela w tym względzie stanowisko zawarte w wyroku tut. sądu z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 K.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Stanie na straży finansów publicznych, do czego odwołuje się organ, nie może być przesłanką przesądzającą, że w każdych okolicznościach organ odmawia umorzenia należności. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji, gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Skoro strona powołuje się na własny interes w umorzeniu należności, to nie dopuszczalne było nie rozważenie tego interesu i poprzestanie tylko na wykazaniu interesu ogólnego (dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych, równość wobec prawa, domniemanie znajomości prawa), który legł u podstaw odmowy umorzenia należności.

Odnosząc się do zawartych w skardze wniosków Skarżącego Sąd wskazuje, że sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ, mając na uwadze wskazania Sądu, winien zweryfikować wymagalność składek objętych wnioskiem o umorzenie na dzień wydania decyzji. Następnie poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącego oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowej należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawa.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.