Uzasadnienie
Skarżący M. S. zażądał częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się wysokie koszty stałe, wynikające z zaciągniętych kredytów i pożyczek. Oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z... w wieku... lat. Jako składniki majątku rodziny skarżący wymienił lokal spółdzielczy o powierzchni... m kw i wartości... zł oraz oszczędności w kwocie... zł. Natomiast jako źródło utrzymania rodziny wskazał dochód z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w wysokość... zł netto miesięcznie. Z kolei do miesięcznych wydatków zaliczył: spłaty rat kredytów –... zł, spłaty rat pożyczek -... leasing –...zł, czynsz –..., opłata za szkołę -... zł, koszty ubezpieczenia –... zł, opłaty za media –... zł oraz koszty utrzymania –... zł.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego pismem Sądu wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie:
- a) zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za 2015 rok,
- b) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów (straty) uzyskanych przez skarżącego w pierwszym kwartale 2016 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania),
- c) wyjaśnienia sytuacji finansowej żony skarżącego: w przypadku zatrudnienia – przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a w sytuacji pozostawania bez pracy – oświadczenia, czy małżonka skarżącego figuruje w ewidencji osób bezrobotnych (w takim wypadku zobowiązano do przedłożenia aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego tę okoliczność),
- d) dokumentów potwierdzających podane w rubryce nr 11 formularza PPF informacje o udzielonych skarżącemu kredytach, pożyczkach i leasingu oraz miesięcznych wydatkach związanych z ich spłatą (np. kopie umów, harmonogramy spłaty rat),
- e) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie,
- f) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń.
Do Sądu nie wpłynęły żądane dokumenty pomimo upływu czternastodniowego terminu. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2016 r. V SA/Wa 519/16 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na brak możliwości stwierdzenia, czy skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W dniu 2 sierpnia 2016 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie zarzucono, że termin na dokonanie czynności złożenia stosownych dokumentów nie był niewystarczający. Do sprzeciwu załączono formularze dotyczące skarżącego: PIT/B za 2014 r. oraz za 2015 r., PIT-36L za 2014 r. oraz 2015 r. a także analogiczne formularze dotyczące żony skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.
Należy zauważyć, że wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanką udzielenia stronie wsparcia jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy.
Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione.
Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny.
Zdaniem Sądu referendarz sądowy oceniając wniosek Skarżącego prawidłowo uznał, że nie wykazał on tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak przedstawienia przez Skarżącego istotnych dla oceny wniosku dokumentów uniemożliwił dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi Skarżący winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz słusznie zauważył, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy tej osoby i jej rodziny. Nie można było natomiast ustalić w sposób jednoznaczny tego, jak przedstawiają się wydatki Skarżącego, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania.
Skarżący wraz ze sprzeciwem nadesłał dokumenty świadczące o wysokości dochodów jego oraz żony. Z dokumentacji tej wynika, że w 2014 r. przychód skarżącego kształtował się na poziomie... zł, koszty uzyskania tego przychodu na wysokości... zł a dochód wyniósł... zł. W tymże roku żona skarżącego osiągnęła przychód na poziomie... zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły... zł, a dochód... zł.
W roku 2015 przychód skarżącego kształtował się na poziomie... zł, koszty uzyskania przychodu na wysokości...zł a dochód wyniósł... zł. W tym roku żona skarżącego osiągnęła przychód na poziomie... zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły... zł, a strata... zł.
Skarżący wraz ze sprzeciwem nie nadesłał wszystkich dokumentów, o które był wzywany zarządzeniem referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja zawarta w treści sprzeciwu nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący oraz nie udokumentował kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwiło ich porównanie z wysokością uzyskiwanego – znacznego nawet w porównaniu z kwotą wpisu sądowego należnego w niniejszej sprawie - dochodu.
Skarżący nie przedstawił zatem istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien liczyć się w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę to, iż Skarżący posiada stałe źródło dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., II OZ 650/11).
Odnosząc się do kwestii długości terminu na złożenia dokumentacji pozwalającej na ocenę sytuacji materialnej Sąd wskazuje, że przynajmniej część tej dokumentacji powinna znajdować się w bezpośrednim zasięgu skarżącego jak np. dokumenty dotyczące wydatków związanych z utrzymaniem.
Jedynie na marginesie niniejszych rozważań Sąd przypomina, że wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że strona nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, ponieważ należy odróżnić dochód podatkowy od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej i będącego w dyspozycji strony.
W odniesieniu natomiast do kwestii kredytów i pożyczek Sąd zauważa, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może uzyskać pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie wyjaśniano wielokrotnie, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13).
Konkludując powyższe rozważania Sąd stwierdził, że orzeczenie referendarza sądowego wydane w niniejszej sprawie jest prawidłowe i nie ma podstaw do jego zmiany. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.