Uzasadnienie
W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący A. P. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że na jego utrzymaniu pozostaje pięć osób: troje dzieci (w wieku 19, 18 i 16 lat) oraz dwoje wnuków (w wieku 3 lata i 1 rok). Skarżący wskazał, iż ponosi wysokie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, a jednocześnie nie posiada środków na rachunku bankowym. Jako jedyny składnik majątku wskazał lokal mieszkalny o powierzchni 52 m kw. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód netto oszacował na kwotę 5.000 zł. Do miesięcznych wydatków zaliczył czynsz najmu mieszkania – 500 zł oraz opłaty za media – 1.200 zł.
Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia 26 kwietnia 2016 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów:
- a) zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok,
- b) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów (straty) uzyskanych przez skarżącego w roku 2015 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz w roku bieżącym w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. (w zależności od formy opodatkowania),
- c) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie,
- d) wskazania szacunkowej wartości lokalu mieszkalnego wskazanego w rubryce 7.1. formularza PPF,
- e) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń (np. kredyty, pożyczki).
Jednocześnie wezwano skarżącego do wyjaśnienia następujących kwestii:
- a) dlaczego na utrzymaniu skarżącego pozostają jego wnuki i w tym kontekście wskazania przyczyn uniemożliwiających ponoszenie kosztów utrzymania wnuków skarżącego przez ich rodziców,
- b) partycypowania drugiego z rodziców (tj. matki) w kosztach utrzymania i w wychowaniu trojga dzieci skarżącego,
- c) czy pełnoletnie córki skarżącego kontynuują naukę i czy są zarejestrowane jako bezrobotne (w tym ostatnim przypadku zobowiązano do przedstawienia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy).
Powyższe wezwanie Sądu skarżący odebrał osobiście 16 maja 2016 r. (vide zwrotne potwierdzenie odbioru – karta 52 akt sądowych) i dotychczas go nie wykonał.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.
Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.).
W tym miejscu podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy oraz stan majątkowy osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec nieprzedstawienia żądanych dokumentów i wyjaśnień, nie można stwierdzić, iż A. P. nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.