Uzasadnienie
Skarżąca – A. Sp. j. W. B., J. O. z siedzibą w O., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w prawidłowym trybie i terminie, skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, którą stwierdzono podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą skarżąca zawarła umowę zlecenia.
Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 7 akt). Uzasadniając swoje żądanie wskazała, że jej sytuacja finansowa (jako wykonawcy robót budowlanych) znacznie pogorszyła się w ciągu ostatnich kilku miesięcy, a to z powodu nieuzyskania zapłaty za kilka ważnych inwestycji. Podała, że na dzień dzisiejszy jej dłużnikami są czterej kontrahenci, zalegający z płatnościami na łączną kwotę ponad 2,5 mln złotych. Nadto wskazał, że zobowiązana do uiszczenia swoich należności, w tym zapłaty za materiały i podatki, zmuszona była zaciągnąć drogie kredyty, które obecnie spłaca, a w związku z tymi zaległościami stała się pozwaną w licznych procesach o zapłatę, jak również dłużnikiem w wielu postępowaniach egzekucyjnych. Skarżąca podała, że jej bilans na dzień 31 marca 2012 r. zamknął się stratą i dlatego nie dysponuje jakąkolwiek rezerwą finansową na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca nie podała wysokości kapitału zakładowego swojej spółki. Wskazała jedynie, że nie sporządziła jeszcze bilansu za ostatni rok obrotowy, a jej majątek (w tym środki trwałe) jest zajęty w prowadzonych przeciwko niej postępowaniach egzekucyjnych. Oświadczyła także, że na posiadanych dwóch rachunkach bankowych nie ma żadnych środków pieniężnych.
Zarządzeniem Referendarza sądowego z maja 2013 r. (k. 29 akt) skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2012 r., np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec roku 2012 lub rocznego sprawozdania finansowego za rok 2012; dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2013 r., np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec kwietnia 2013 r. oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonywanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie.
W odpowiedzi (k. 31-38 akt) skarżąca przesłała do Sądu rachunek zysków i strat za rok obrotowy od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. (wariant porównawczy, k. 33 akt) i wyjaśniła, że ów bilans wykazuje zysk w wysokości 17.674,07 złotych, ale wliczają się do niego także należności nieuzyskane od jej kontrahentów, którymi nie może dysponować. Ponadto ponownie podkreśliła, iż nie ma środków na rachunkach bankowych, gdyż są one zajęte w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Oświadczyła również, że nie prowadzi żadnej działalności i zmuszona była do redukcji zatrudnienia oraz "nie jest w stanie sporządzić aktualnego odpisu z księgi rachunkowej, który to odpis w zasadzie nie wskazywałby żadnej aktywności". Skarżąca przedłożyła do sprawy także:
- 1. bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r. (k. 34 akt), z którego wynika, że na koniec roku 2012 r. jej aktywa razem wynosiły 9.050.250,36 PLN (tyleż samo wynosiły pasywa razem), a w roku poprzednim aktywa razem wynosiły 9.554.019,36 PLN (tyleż samo pasywa);
- 2. zaświadczenia bankowe z [...] marca 2013 r. (k. 35 akt), z którego wynika, że skarżąca jest klientem banku i na dzień wystawienia zaświadczenia:
- a. saldo zadłużenia na jej koncie wynosiło 301,14 PLN;
- b. posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętego w 2005 r. kredytu, na łączna kwotę 193.322,49 PLN;
- 3. wyciąg zadłużenia bankowego wg stanu na dzień [...] lutego 2013 r. (k. 36 akt), który dowodzi zadłużenie w łącznej kwocie 1.420.402,43 PLN;
- 4. pismo banku z [...] marca 2013 r. (k. 37 akt), z którego wynika, że skarżąca posiada zadłużenie z tytułu Umowy Restrukturyzacyjnej na łączną kwotę 344.705,83 PLN;
- 5. pismo Komornika Sądowego z [...] lutego 2013 r., skierowanego do skarżącej jako dłużnika, zawierającego wykaz 14 jej wierzycieli i zawiadamiającego o dokonanych wpłatach na ich rzecz (k. 38 akt).
Postanowieniem z 12 lipca 2013 r. (k. 42 akt) Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż uznał, że skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny i klarowny swojej aktualnej sytuacji majątkowej, a w konsekwencji nie udowodniła, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 złotych.
Od powyższego postanowienia skarżąca w terminie wniosła sprzeciw (k. 51 akt), w którym stanęła na stanowisku, że błędnie zinterpretowano przedstawione przez nią dokumenty. W jej ocenie dowody w sprawie w sposób precyzyjny przedstawiają jej sytuację finansową oraz to, że nie ma ona możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Do sprzeciwu nie załączono żadnych dokumentów.
Sąd wezwał skarżącą (k. 54 akt) do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dokumentu wskazującego wysokość osiągniętego przez nią dochodu, ewentualnie poniesionej straty w roku 2013 oraz wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, z których wynikają informacje o transakcjach dokonywanych przez spółkę.
Powyższe wezwanie skarżąca otrzymała 3 września 2013 r. (k. 56 akt) i do chwili obecnej pozostaje one bez odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 p.p.s.a.).
Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż to na wnioskodawcy – skarżącej, spoczywa ciężar wykazania, udowodnienia, przedstawienia w sposób przekonujący, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów niniejszego postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku zależy w gruncie rzeczy tylko od tego, co zostało przez skarżącą dowiedzione.
Na wstępie wypada przypomnieć, że w przypadku skarżącej - osoby prawnej, przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Sąd ponownie przeanalizował dokumentację nadesłaną przez skarżącą i stwierdził, że bezsprzecznie wynika z niej, iż posiada ona znaczne zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów (193.322,49 PLN oraz 1.420.402,43 PLN), z tytułu Umowy Restrukturyzacyjnej (344.705,83 PLN) oraz z tytułu zadłużenia na rzecz czternastu podmiotów (łącznie 515.433,88 złotych). Rachunek zysków i strat wskazuje natomiast, że na koniec roku 2012 osiągnęła ona zysk netto w wysokości 660.452,19 złotych, a nie jak podała 17.674,07 złotych (taką wartość zysku netto uzyskała w roku poprzednim, tj. 2011).
Ponadto dokument ów wskazuje, że skarżąca nie odnotowała w roku ubiegłym nadzwyczajnych strat. Z kolei wg bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2012 r. zarówno aktywa, jak i jej pasywa skarżącej osiągnęły znaczną wartość, a mianowicie 9.050.250,36 złotych (na koniec roku obrotowego 2011 wartość aktywów i pasywów wynosiła po 9.554.019,36 złotych). Sąd stwierdza również, że w aktach sprawy nie znajduje się żaden dokument, wykazujący jaki wynik finansowy uzyskała skarżąca w roku bieżącym. Nadto Sąd zauważa, że skarżąca we wniosku pominęła fakt posiadania rachunku bankowego w jednym z banków, z którego pochodzi wyciąg zadłużenia na łączną kwotę 1.420.402,43 PLN.
Badając sprawę należy również podnieść, że skarżąca - pomimo wezwań, nie przedłożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonywanych na tych rachunkach. Z załączonych do akt kserokopii dokumentów bankowych (k. 34-36 akt) wynika jedynie – jak już wskazano powyżej, iż posiada ona zadłużenie w trzech bankach, wynikające z udzielonych jej kredytów i Umowy Restrukturyzacyjnej.
Reasumując Sąd ustalił, że skarżąca posiada udokumentowane zadłużenie z różnych tytułów na kwotę 2.473.864,63 złotych, przy zysku netto za 2012 r. 660.452,19 złotych oraz przy aktywach razem 9.050.250,36 złotych (tyleż samo wynoszą pasywa razem). Nadto Sąd stwierdza, że nie był w stanie zbadać jakie rzeczywiste dochody skarżąca uzyskuje z prowadzonej przez siebie działalności.
Mając na uwadze powyższe dane Sąd stwierdził, że ze sprawy nie wynika jaka jest rzeczywista kondycja finansowa skarżącej, której przedstawienie było konieczne dla ustalenia, czy faktycznie winna być zwolniona od wszelkich kosztów sądowych. Sąd nie może więc przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Owa pomoc stanowi bowiem wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie musi i może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd takowe wątpliwości powziął, gdyż - jak już podniósł, nie był w stanie prześledzić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej.
Należy także zauważyć, że w przypadku podmiotów gospodarczych, wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością gospodarczą. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo, miałoby kredytować działania podmiotów gospodarczych, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej rozstrzygnięcie organu administracji publicznej.
Sąd uznał w związku z tym, iż w przypadku skarżącej zachodzą jedynie podstawy do częściowego przyznania jej prawa pomocy, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego, należnego w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. należało postanowić, jak na wstępie.