Wyrok WSA w Warszawie z 21 sierpnia 2015 r., VI SA/Wa 120/15

Uzasadnienie

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...]marca 2014 r., z dnia [...] listopada 2014 r., podjętą na podstawie art. 36 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 637 i 993; dalej: urp) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.; dalej: kpa) po rozpatrzeniu odwołania p. A.M. (zdającego) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu stwierdzono, że Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W. uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. stwierdziła, że A.M., syn R. i M., uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 36 ust. urp, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający A.M. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniósł zdający A.M. Skarżący podniósł w odwołaniu następujące zarzuty:

1. Nieuwzględnienie przez Komisję I stopnia, że rozwiązanie zadania przez zdającego spełnia zasadniczą, a tym samym niezbędną część oczekiwań wymienionych w "Opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej dla zadania z zakresu zadania z prawa gospodarczego egzamin radcowski - [...] marca 2014 r."
2. Przyjęcie przez Komisję I stopnia, że warunkiem koniecznym pozwu jest uzasadnienie prawne, które musi zawierać przepisy prawa istotne na potrzeby przedmiotowego pozwu.
3. Przyjęcie przez Komisję I stopnia, że kryterium oceny "prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji" sprowadza się głównie do konieczności ich wskazania a nie zastosowania.
4. Naruszenie przepisu art. 8 k.p.a. poprzez wydanie przez Komisję I stopnia uchwały o przyznaniu oceny niedostatecznej z zakresu prawa gospodarczego w związku z brakiem uzasadnienia w pozwie, pomimo, że Komisje Egzaminacyjne I Stopnia w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. uznały, że brak uzasadnienia prawnego zawartego w pozwie oraz inne mniejsze uchybienia a nawet popełnione błędy nie są wystarczającym warunkiem do przyznania oceny niedostatecznej.

Skarżący uzasadnił odwołanie następującymi argumentami:

• Skarżący przyznaje, że nie dochodził w pozwie skapitalizowanych odsetek w kwocie 13.306,30 zł. jako odsetek ustawowych za okres od 21 marca 2011 r. do dnia 29 czerwca 2012 r. od kwoty 80.000 zł. Z faktury 100/02/2011 zapłaconej z opóźnieniem - z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu - co jednak powinno jedynie skutkować obniżeniem oceny.
• Skarżący ocenia, że w 80% prawidłowo rozwiązał zadanie tak więc zasługuje na ocenę pozytywną.
• Skarżący powołuje stanowisko egzaminatora, że sporządził pozew "który mógłby nawet zostać uwzględniony" tak więc ocena niedostateczna jest zaniżona.
• Skarżący podnosi, że brak uzasadnienia prawnego nie jest elementem obligatoryjnym pozwu, co szeroko uzasadnia przykładami z orzecznictwa.
• Skarżący powołuje jako dowód w sprawie prace i oceny innych komisji egzaminacyjnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., z których wynika, że brak uzasadnienia prawnego pozwu był oceniany w sposób dowolny.

Podobna praca, w której nie żądano skapitalizowanych odsetek od kwoty 80.000 zł oraz brak było uzasadnienia prawnego pozwu została oceniona na ocenę dostateczną. W takim przypadku w stosunku do skarżącego została naruszona zasada równości w zakresie oceny jego pracy z egzaminu z prawa gospodarczego.

Podnosząc te zarzuty zdający wniósł o uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 roku z siedzibą w W. i stwierdzenie pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości przypomniała, że w odniesieniu do egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2014 r., zastosowanie znajduje norma przejściowa zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. poz. 829). która stanowi, że zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu radcowskiego w latach 2014 i 2015, z wyłączeniem przepisów dotyczących komisji egzaminacyjnych przeprowadzających ten egzamin, odbywa się na podstawie ustawy o radcach prawnych w brzmieniu dotychczasowym, z tym że egzamin ten nie będzie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu.

Ponadto Komisja dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, do którego stosuje się odpowiednio przepisy kpa.

Przypomniano, że w oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r., poz. 1209, z późn. zm.).

Z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu kpa, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11).

Komisja wyjaśniła również kwestię kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego. Wskazała, że ustawodawca w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 36 ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Określone w przytoczonym przepisie art. 365 ust. 2 urp kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Ponadto za w pełni trafne należy uznać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

III. Odnosząc powyższe stwierdzenia do wniesionego odwołania stwierdzić należy, że skarżący kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego. W tym właśnie zakresie koniecznym jest odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.
IV. Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja odwoławcza stwierdza, co następuje:

Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną. Pierwszy egzaminator radca prawny P.K. uzasadnił ocenę następująco:

1. Zachowanie wymogów formalnych:

Wymogi formalne pracy zostały przez zdającego spełnione w podstawowym zakresie. Pozew zawiera właściwe oznaczenie stron. W pozwie zastosowano obszerny wykaz załączników. Pozew zawiera oznaczenie wartości przedmiotu sporu przy czym nie jest to określenie odpowiadające kryteriom zadania. Pozew został sporządzony w postępowaniu upominawczym.

2. Prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji.

Brak zastosowania przepisów kodeksu cywilnego, w tym w zakresie zaliczania zobowiązań oraz przedawnienia.

3. Poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą z godnie z zadaniem reprezentuje.

Zdający sporządził pozew, który jednak nie odpowiada wszystkim wymogom: Nie wskazał właściwej wartości przedmiotu sporu.

Brak dochodzenia kwoty odsetek w ramach należności głównej z faktury VAT Brak uzasadnienia prawnego w celu dochodzenia roszczeń powoda

4. Inne uwagi Język, styl, staranność pracy). Brak uwag.

Drugi egzaminator SSA M.M. uzasadniła ocenę następująco:

1. Zachowanie wymogów formalnych:

Pozew czyni zadość warunkom formalnym przewidzianym w przepisach k.p.c.

2. Prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji.

Przygotowano pozew, w którym powołano jedynie podstawę faktyczną, poprzez przytoczenie okoliczności faktycznych. W pozwie nie przytoczono żadnej argumentacji prawnej, co uniemożliwia ocenę, czy zdający zna przepisy prawa, w szczególności art. 451 k.c. art. 554 k.c. w zw. z art. 120 § l k.c. art. 481, 124, 123 k.c. oraz art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

3. Poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Egzaminowany sporządził pozew jednak nie przesądza to jeszcze o pozytywnej ocenie rozwiązania zadania, bowiem decydująca jest zawartość pozwu, która pozwala na ocenę przydatności zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, ocenę znajomości prawa materialnego i procesowego oraz umiejętności posługiwania się nim i argumentacji. Przy ocenie pozwu sporządzonego w ramach egzaminu zawodowego należy kierować się bowiem nie tym, czy sporządzono pozew w ogóle, ile tym czy pozwala on na uznanie, że egzaminowany posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zadanie rozwiązano niepoprawnie, bowiem przygotowano pozew, który nie spełnia standardów profesjonalizmu, i w którym nie zgłoszono wszystkich roszczeń, (nie żądano kwoty 13.306,30 zł stanowiącej skapitalizowane odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie kwoty 80.000 zł jako część należności głównej z faktury 120/0/2011 - dalszymi odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty). Nie przedstawiono żadnej argumentacji prawnej, zatem należy uznać, że egzaminowany nie wykazał się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego.

4. Inne uwagi (język, styl, staranność pracy). Praca jest dość staranna.

Nie można podzielić zarzutów skarżącej.

Na wstępie należy stwierdzić, że w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie nie przedawniły się roszczenia z obu faktur. Jeśli chodzi o fakturę 100/02/2011 to termin przedawnienia rozpoczął bieg 3 marca 2011 r. natomiast jeśli chodzi o fakturę 120/02/2011 to termin przedawnienia rozpoczął bieg 7 marca 2011 r. W stosunku do obu faktur termin przedawnienia został przerwany przez uznanie długu w piśmie doręczonym w dniu 3 czerwca 2011 r. Drugi raz przerwano bieg przedawnienia przez dokonanie zapłaty w dniu 30 czerwca 2012 r. Dłużnicy wówczas wskazali bowiem, że płacą za obie faktury, co oznacza przyznanie okoliczności faktycznej istnienia długu. Nie ma znaczenia dla skuteczności uznania długu fakt, że ostatecznie wierzyciel zaliczył wpłaconą kwotę 80.000 zł. na inną fakturę. Nawet gdyby przyjąć, że przez częściową zapłatę w dniu 30 czerwca 2012 r. doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia tylko co do jednej faktury, kwota 30.000 zł mogła być dochodzona na podstawie art. 77 w zw. z art. 69 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Należało zatem w sprawie dochodzić:

1. należności głównej z faktury 100/02/2011 co do kwoty 20.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2011 r. do dnia zapłaty;
2. odsetek ustawowych w kwocie 13.306,30 zł. jako odsetek ustawowych za okres od 21 marca 2011 r. do dnia 29 czerwca 2012 r. od kwoty 80.000 zł. z faktury 100/02/2011 zapłaconej z opóźnieniem - z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu.
3. należności głównej z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty.

Nie można podzielić zarzutu skarżącego, że komisja egzaminacyjna nie uwzględniła, iż rozwiązanie zadania przez zdającego spełnia zasadniczą, a tym samym niezbędną część oczekiwań wymienionych w "Opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej dla zadania z zakresu zadania z prawa gospodarczego egzamin radcowski - [...] marca 2014 r."

Ponadto, powszechnie przyjęty jest pogląd, ukształtowany przez stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

W tym zakresie należy w pełni podzielić stanowisko egzaminatora, że wprawdzie egzaminowany sporządził pozew, jednak nie przesądza to jeszcze o pozytywnej ocenie rozwiązania zadania, bowiem decydująca jest zawartość pozwu, która pozwala na ocenę przydatności zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, ocenę znajomości prawa materialnego i procesowego oraz umiejętności posługiwania się nim i argumentacji. Przy ocenie pozwu sporządzonego w ramach egzaminu zawodowego należy kierować się bowiem nie tym, czy sporządzono pozew w ogóle, ile tym czy pozwala on na uznanie, że egzaminowany posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zadanie rozwiązano niepoprawnie, bowiem przygotowano pozew, który nie spełnia standardów profesjonalizmu i w którym nie zgłoszono wszystkich roszczeń, (nie żądano kwoty 13.306,30 zł stanowiącej skapitalizowane odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie kwoty 80.000 zł jako część należności głównej z faktury 120/0/2011 - dalszymi odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty). Nie przedstawiono żadnej argumentacji prawnej, zatem należy uznać, ze egzaminowany nie wykazał się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Nie można podzielić zarzutu skarżącego że brak uzasadnienia prawnego nie jest elementem obligatoryjnym pozwu, dlatego mógł całkowicie pominąć taką argumentację w zadaniu egzaminacyjnym. Należy stwierdzić że zgodnie z art. 187§1 pkt. 1-2 k.p.c. pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego a nadto zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu. Jest to obligatoryjna treść pozwu. Żądanie musi być dokładnie określone, gdyż wyznacza granice orzekania (art.321§l k.p.c). Zindywidualizowane powództwo wymaga istnienia jego podstawy faktycznej, tj. przytoczenia okoliczności faktycznych (causa petendi). Chodzi o wskazanie istotnych okoliczności faktycznych, które skonkretyzują roszczenie formalne, a także je uzasadnią, czyli wskażą hipotezy norm prawnych, które stanowią podstawę prawną powództwa.

Wprawdzie nie jest wymagane wskazanie podstawy prawnej oraz poglądów orzecznictwa, jednakże pozew pisany w warunkach egzaminu radcowskiego powinien wskazywać elementarne uzasadnienie prawne, świadczące o dokładnym wypełnieniu zadania egzaminacyjnego, co może wpływać na ocenę pracy. Również w judykaturze można odnotować stanowisko, że wskazanie przez powoda przepisów prawa materialnego nie pozostaje bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, albowiem pośrednio określa okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie.

W pozwie należy podać nie tylko fakty celem uzasadnienia określonego żądania, lecz również dowody na poparcie zgłoszonych okoliczności faktycznych (art. 126§1 pkt. 3 w zw. z art. 187 § 1 k.p.c).

Skarżący powołuje stanowisko egzaminatora, że sporządził pozew "który mógłby nawet zostać uwzględniony" tak więc ocena niedostateczna jest zaniżona. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem egzaminatora, że pozew mógłby zostać uwzględniony ale jedynie w zakresie żądań w nim zgłoszonych a więc bez kwoty 13.306,30 zł stanowiącej skapitalizowane odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie kwoty 80.000 zł jako część należności głównej z faktury zapłaty oraz bez odsetek ustawowych od kwoty 30.000 zł wynikającej z faktury 120/02/2011. Należy także stwierdzić, że w uzasadnieniu pozwu skarżący myli pojęcie zwłoki z opóźnieniem, gdzie stwierdza, że "powodowi należą się odsetki za zwłokę od dnia 4.03.2011 r. do dnia zapłaty" oraz że "Pozwani pozostają nadal w zwłoce z zapłatą należności kwoty 30.000 zł". Z przepisu art. 481§1 kodeksu cywilnego wprost wynika, że "jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi".

Język prawniczy skarżącego jest także niefortunny, należy tu wskazać na sformułowanie "Pozwani nigdy nie kwestionowali swojej odpowiedzialności z tytułu ceny sprzedaży za towary dostarczone im przez Powoda".

Wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonych prac z części trzeciej, tj. prawa gospodarczego ocenionych przez inne komisje egzaminacyjne, aczkolwiek nie zgłoszony expressis verbis, ale wynikający z treści uzasadnienia, nie może być uwzględniony. Każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma charakter indywidualny. Na wynik konkretnej sprawy nie mogą wpłynąć okoliczności stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w innej, ostatecznie zakończonej, indywidualnej sprawie. Jeśli w sprawie nie ma wątpliwości, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego musiało uzyskać wynik negatywny, to nie można - powołując się na zasadę równości - oczekiwać, że taka praca zostanie inaczej oceniona. Ewentualny błąd, jaki popełnił organ w innej sprawie, nie może w żaden sposób rzutować na wynik w sprawie poddanej kontroli sądowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2014 r., II GSK 1931/12, LEX nr 1450723).

W innym orzeczeniu z tej samej daty Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wychodząc z założeń aksjologicznych urp, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego (wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 lutego 2014 r. II GSK 1929/12 LEX nr 1450722).

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

Skargę na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej wniósł zdający w zakresie błędnego ustalenia ocen cząstkowych zadania z przedmiotu prawo gospodarcze jako ocen niedostatecznych, a w konsekwencji nietrafnego ustalenia wyniku całego egzaminu radcowskiego jako negatywnego.

Na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 ppsa skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 i 80 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w którym zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego w istocie spełniało zasadnicze kryteria poprawności określone w art. 365 ust. urp oraz zgodnie z Opisem istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa gospodarczego na egzamin radcowski - [...] marca 2014 r., a w konsekwencji załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu skarżącego;
b) art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i 7 urp, polegające na ustaleniu negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w 2014 r. w zakresie zadania z prawa gospodarczego, w wyniku naruszenia zasad oceny pracy egzaminacyjnej z egzaminu radcowskiego z pominięciem obowiązujących przepisów prawa (w tym wskazano, że należy dochodzić ustawowych odsetek od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł) oraz przyjęcie nieprzewidzianych przepisami prawa zasad oceniania rozwiązań zadań egzaminacyjnych;
c) art. 107 § 3 kpa poprzez niewłaściwe uzasadnienie uchwały przejawiające się w nie ustosunkowaniu się do całokształtu merytorycznych zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] dotyczącej oceny części trzeciej egzaminu radcowskiego (zadania gospodarczego);
d) art. 107 § 3 kpa poprzez brak uzasadnienia, że w danej sprawie powinien mieć zastosowanie pogląd istniejący w judykaturze, że wskazanie przez powoda przepisów prawa materialnego nie pozostaje bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, albowiem pośrednio określa okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie skoro organ nie wskazał, że w danej konkretnej sprawie okoliczności faktyczne wymagają uzupełnienia;
e) art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 urp poprzez pominięcie przy ocenianiu pracy egzaminacyjnej skarżącego ustawowej pięciostopniowej skali ocen cząstkowych. Zaniechano podczas oceniania pracy skarżącego stosowania wymaganej przepisami ustawy gradacji ocen w skali od oceny niedostatecznej do celującej w zależności od wskazanych w ustawie stopni oceny prac egzaminacyjnych, na rzecz oceny pracy na zasadzie "zaliczone-niezaliczone".
f) art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. art. 8 kpa poprzez naruszenie zasady, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają. Kryteria oceny pracy są wspólne dla wszystkich osób zdających egzamin radcowski. Tymczasem prace egzaminacyjne z prawa gospodarczego innych osób, które nie zawierają uzasadnienia prawnego oraz żądania zasądzenia skapitalizowanych odsetek zostały ocenione pozytywnie przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., co świadczy o zastosowaniu wobec skarżącego niejednolitych i krzywdzących kryteriów, innych niż użyte wobec wspomnianych osób.
g) art. 75 kpa poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego z dokumentów załączonych do odwołania;
h) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], pomimo naruszenia przez nią art. 7, art. 15, art. 80 kpa poprzez nie rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wszystkich kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej na egzaminie radcowskim;

W związku z powyższymi zarzutami skarżący na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ppsa wniósł o uchylenie w całości uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz na podstawie art. 135 ppsa wnoszę o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] oraz ponowną ocenę pracy z zakresu prawa gospodarczego.

Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego oraz przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu na okoliczności tam podniesione.

Zdaniem Skarżącego Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpatrując odwołanie dopuściła się szeregu uchybień natury procesowej, które mogły mieć istotny wpływ na wynik odwołania, o czym poniżej.

Ad a)

W odwołaniu skarżący wskazał, że przygotowany przez niego pozew spełnia zasadniczą część oczekiwań wymienionych w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego egzamin radcowski - [...] marca 2014 r. (dalej "Opis istotnych zagadnień"). Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie uwzględniła powyższego zarzutu, podnosząc również że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 kwietnia 2011 r. (VI SA/Wa 225/11) również potwierdza powyższe, wskazuje jednak, że: "opis istotnych zagadnień jest jedynie wzorem poprawnego rozwiązania zadania, zawierającym pewne standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika".

Tym samym więc opis istotnych zagadnień stanowi wzór, do którego zdający powinien dążyć, zawierający w sobie oczekiwania co do fachowości profesjonalnego pełnomocnika. Jak zostało podniesione w odwołaniu z 5 zagadnień wskazanych przez zespół przygotowujący zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego skarżący prawidłowo rozpoznał i zastosował 4 z nich (tj. 80 % poprawnego rozwiązania). Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zaś wyłącznie powtórzyła w uzasadnieniu uchwały opinie przedstawiane przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej nr [...] skupiając się wyłącznie ponownie na braku dochodzenia przez skarżącego skapitalizowanych odsetek (co faktycznie stanowi uchybienie pozwu skarżącego) oraz braku uzasadnienia prawnego.

Natomiast Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie dokonała całokształtu oceny materiału dowodowego w sprawie poprzez ocenienie tych pozytywnych elementów pozwu, który sporządził Skarżący skoro nawet Komisja Egzaminacyjna nr [...] stwierdziła że: "pozew spełnia warunki formalne przewidziane dla pisma procesowego oraz szczególne dla pozwu"; "pozew został sporządzony w sposób przejrzysty i czytelny, zaś zdający posługuje się właściwą terminologią prawniczą, uwzględniającą rodzaj pisma procesowego";

"zdający poprawnie co do zasady rozstrzygnął problem, zaś interes reprezentowanej strony, tj. powoda został zabezpieczony w podstawowym minimalnym zakresie"; pozew zawiera także "podstawę faktyczną, poprzez przytoczenie okoliczności faktycznych, w sposób nie budzący wątpliwości"

De facto więc ocena pozwu sporządzonego przez skarżącego została wyłącznie dokonana przez pryzmat uchybień jakich dopuścił się skarżący. Powyższe zaś stanowi naruszenie przepisów dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego albowiem:

"Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyraźnie wskazać trzeba, że organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma wprawdzie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a wiec musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. (wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie (w:) wyrok NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141)

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie poddała ocenie pozytywnych elementów pozwu skarżącego, w tym czynności jakich dokonał skarżący, m.in.:

• prawidłowo określono właściwy rzeczowo i miejscowo sąd, do którego jest skierowany pozew;
• prawidłowo określono strony, podano ich imiona i nazwiska wraz z adresami oraz wskazano numery PESEL, w tym jak w poniższej sprawie prawidłowo wskazano wspólników spółki cywilnej jako pozwanych zamiast spółkę cywilną;
• dochodzono należności głównej z faktury 100/02/2011 co do kwoty 20.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2011 r. do dnia zapłaty;
• należności głównej z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł;
• nie dochodzono odsetek od faktury 120/02/2011, które się przedawniły, gdyż wolą klienta było aby nie dochodzić tych wierzytelności, co do których istnieje możliwość podniesienia przez pozwanego dłużnika w toku procesu skutecznego zarzutu ich przedawnienia;
• zażądano zapłaty kwot solidarnie od pozwanych;
• oznaczono pismo jako pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym;
• sformułowano dokładnie roszczenie pozwu;
• przytoczono okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie, wskazując dowody na ich poparcie, przytoczono okoliczności uzasadniające właściwość sądu;
• zamieszczono podpis pełnomocnika powoda;
• wymieniono załączniki, w tym dołączono pełnomocnictwo wraz z dowodem opłaty skarbowej;
• posłużono się właściwą terminologią prawniczą;
• przygotowano pozew w sposób przejrzysty i czytelny;
• styl i konstrukcja pozwu jest właściwa;
• prawidłowo zinterpretowano definicję sprawy gospodarczej,
• co do zasady poprawnie rozstrzygnięto problem;
• interes reprezentowanej strony, tj. powoda został zabezpieczony w podstawowym, minimalnym zakresie.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła stanowisko egzaminatora Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], że wprawdzie egzaminowany sporządził pozew jednak nie przesądza to jeszcze o pozytywnej ocenie rozwiązania bowiem decydująca jest zawartość pozwu. Jednakże Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie przeprowadziła rzetelnej, pełnej, głębokiej i świadomej analizy pracy egzaminacyjnej, w tym analizy całości zastosowanych przez skarżącego rozwiązań. Skarżący bowiem nie tylko sporządził pozew, ale zawiera on szereg prawidłowych rozwiązań, o których mowa powyżej.

Natomiast podzielając stanowisko Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie przeprowadziła analizy pozytywnych aspektów przygotowanego przez skarżącego pozwu. Dlatego też uchybiono w tym zakresie art. 7 oraz art 80 kpa. W uzasadnieniu do uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia pominięto więc całkowicie fakt, że pozew zawiera niemal prawie wszystkie elementy profesjonalnego pozwu zgodnie z obowiązującym prawem oraz stanem faktycznym wynikającym z zadania.

Ad b)

Art. 364 ust. 1 urp stanowi, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

zaś art. 364 ust. 7

Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

dodatkowo art. 365 ust. 2

Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Należy wskazać, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonując sprawdzenia pozwu sporządzonego przez skarżącego dopuściła się szeregu naruszeń, biorąc pod uwagę przesłanki, którymi powinna się kierować.

I. W uzasadnieniach egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] głównym zarzutem w stosunku do pracy skarżącego był brak uzasadnienie prawnego, który zdaniem jednego z egzaminatorów de facto uniemożliwia dokonanie pełnej oceny pracy. Wskutek podniesienia przez skarżącego przepisów prawa co do samej konstrukcji pozwu, orzecznictwa (w tym orzecznictwa Sądu Najwyższego), stanowiska doktryny oraz opisu istotnych zagadnień w zakresie obowiązku uzasadnienia prawnego pozwu Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że brak uzasadnienia prawnego nie jest elementem obligatoryjnym pozwu (strona 10 uchwały).

Jednocześnie Komisja Egzaminacyjna II stopnia podniosła, że:

- wprawdzie nie jest wymagane wskazanie podstawy prawnej oraz poglądów orzecznictwa, jednakże pozew pisany w warunkach egzaminu radcowskiego powinien wskazywać elementarne uzasadnienie prawne, świadczące o dokładnym wypełnieniu zadania egzaminacyjnego

Tymczasem zgodnie ze wskazanym powyżej art. 364 ust. 7 trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na (...) sporządzeniu pozwu. Natomiast Komisja Egzaminacyjna II stopnia tworzy nieznany ustawie o radcach prawnych twór:

- pozew pisany w warunkach egzaminu radcowskiego w sytuacji gdy egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Skoro uzasadnienie prawne pozwu nie jest wymagane od profesjonalnych pełnomocników -

"sąd nie może wymagać od powoda - ani w ramach postępowania wszczętego na podstawie art. 130 k.p.c, ani na jego późniejszym etapie - wskazania podstawy prawnej powództwa (przepisów prawnych usprawiedliwiających żądanie), nawet gdy autorem pozwu jest profesjonalny pełnomocnik" [Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych" sędziego Sądu Najwyższego H.P., [3 wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2013r.]

- zaostrzenie kryterium w stosunku do skarżącego nie znajduje żadnego uzasadnienia.

Przedmiotowe stanowisko wyraził również tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 lutego 2012 r. (sygnatura akt VI SA/Wa 331/12), który wskazał, że:

- wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Skoro więc profesjonalny pełnomocnik nie jest zobowiązany do zawarcia w pozwie uzasadnienia prawnego, jego brak nie może dyskwalifikować pozwu sporządzonego przez skarżącego w trakcie egzaminu radcowskiego czy stanowić przesłankę obniżenia oceny.

"W pozwie, niezależnie od tego, czy wnosi go sama strona, czy też reprezentujący ją profesjonalny pełnomocnik, nie ma konieczności powoływania podstawy prawnej żądania, a gdyby została powołana, nie wiąże sądu, który może badać jej prawidłowość" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.03.2012 r., II PK 175/11).

Jedynie dodatkowo w celu wykazania, że brak uzasadnienia prawnego był świadomym działaniem skarżącego, w związku z faktem, że nie jest ono obligatoryjne wnoszę o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w posiadaniu Komisji Egzaminacyjnej II stopnia prac skarżącego:

• z zakresu prawa karnego;
• z zakresu prawa cywilnego;
• z zakresu prawa administracyjnego;

na okoliczność, że w przypadku, gdy przepisy wymagają uzasadnienia, które należy rozumieć jako uzasadnienie prawne, skarżący zamieścił je w swoich pracach.

II. Na podstawie art. 365 ust. 2 ocena rozwiązania badana jest - biorąc pod uwagę poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zgodnie z Informacją dla zdającego egzamin z części trzeciej - prawa gospodarczego - (strona 6 pkt 3), wolą klienta, Jana Nowaka jest, by:

- nie należy jednak dochodzić tych wierzytelności, co do których istnieje możliwość podniesienia w toku procesu skutecznego zarzutu ich przedawnienia

Tymczasem uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia (strona 9, pkt 3) wskazuje, że w pozwie należało dochodzić:

- należności głównej z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty.

Co więcej na stronie 10 uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia wskazano, że pozew mógłby zostać uwzględniony, ale jedynie w zakresie żądań w nim zgłoszonych (...) bez odsetek ustawowych od kwoty 30.000 zł wynikającej z faktury 120/02/2011.

Natomiast jak wynika z analizy stanu faktycznego oraz biorąc pod uwagę wolę klienta, odsetek ustawowych od kwoty 30.000 zł wynikającej z faktury 120/02/2011 nie należało dochodzić, gdyż odsetki te były przedawnione.

Przyjąć należy w ślad za stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 26.01.2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005/9/149, iż wraz z przedawnieniem roszczenia o zaspokojenie należności głównej z faktury VAT nr 120/02/2011, która nie została zaspokojona w jakiejkolwiek części do dnia jej przedawnienia, przedawnieniu uległy także roszczenia uboczne o odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie przedawnionej należności głównej. Ustanowienie zabezpieczenia rzeczowego (hipoteki) przez oboje wspólników będących osobistymi współdłużnikami solidarnymi (art. 864 k.c.) zmodyfikowało jednak ich sytuację prawnomaterialną. Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza bowiem uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej (art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), z tym, iż przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne, a zatem i odsetek [tak m.in. Opis istotnych zagadnień].

Dlatego też brak dochodzenia przez skarżącego odsetek ustawowych od kwoty 30.000 zł wynikającej z faktury 120/02/2011 jest rozwiązaniem jak najbardziej prawidłowym i nie można czynić zdającemu zarzutu z tego tytułu.

III. Egzaminatorzy z Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] wskazali w odniesieniu do języka prawniczego skarżącego, że:
- Zdający posługuje się właściwą terminologią oraz językiem prawniczym, uwzględniając rodzaj pisma procesowego (pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym).

Praca jest dość staranna.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia doszła do przekonania, że:

- język prawniczy skarżącego jest także niefortunny, należy tu wskazać na sformułowanie "Pozwani nigdy nie kwestionowali swojej odpowiedzialności z tytułu ceny sprzedaży za towary dostarczone im przez Powoda".

Słownik języka polskiego PWN stanowi, że niefortunny znaczy "niemający szczęścia" czy "mający niepomyślny przebieg". Ciężko jest skarżącemu odnieść się do tak postawionego zarzutu, zaś na podstawie wyłącznie tegoż sformułowania kwestionuje się język prawniczy skarżącego, który uprzednio został pozytywnie oceniony.

Ad c.

W odwołaniu do uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] skarżący w pkt III zarzucił:

Przyjęcie przez Komisję I stopnia, że kryterium oceny "prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji" sprowadza się głównie do konieczności ich wskazania, a nie zastosowania."

W uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do tak postawionego zarzutu, zaś ocena tego kryterium w stosunku do pozwu skarżącego została zakwalifikowana na poziomie negatywnym przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...]. Skarżący nadal podtrzymuje przedstawione uprzednio w odwołaniu stanowisko w tym zakresie.

Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego winno obejmować ponadto ustosunkowanie się — z zachowaniem wskazanych wyżej wymogów (art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a.) - do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, co podkreśla się w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok NSA z 24.05.1994 r., SA/Lu 1323/94, LEX nr 26918; wyrok NSA z 04.11.1998 r., I SA/Lu 1056/97, CBOSA; wyrok NSA z 20.12.1999 r., IV SA 274/97, LEX nr 48234; wyrok WSA w Krakowie z 12.12.2006 r., III SA/Kr 1185/05, CBOSA; wyrok WSA w Opolu z 30.06.2008 r., II SA/Op 137/08, CBOSA).

Ad.d)

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] skarżący podniósł, że brak uzasadnienia prawnego nie jest elementem obligatoryjnym pozwu, co szeroko uzasadnił przykładami z orzecznictwa. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że również w judykaturze można odnotować stanowisko, że wskazanie przez powoda przepisów prawa materialnego nie pozostaje bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, albowiem pośrednio określa okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie. Jednakże w żaden sposób nie uzasadniono dlaczego ten pogląd powinien mieć zastosowanie w danej konkretnej sprawie, skoro przeważający jest pogląd odmiennej treści. Tym bardziej, że wskazanie przez powoda przepisów prawa materialnego nie pozostaje bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, albowiem pośrednio [jedynie] określa okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że uzasadnienie prawne ma na celu dokładniejsze określenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie.

W zakresie sporządzonego przez skarżącego pozwu Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie miała żadnych zarzutów co do elementu obligatoryjnego pozwu jakim jest przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie (art. 187 § 1 pkt 2 kpc). Dlatego też, nawet jeśli przyjąć pomocniczy charakter uzasadnienia prawnego w pozwie, należy zauważyć, że w danej sprawie nie był konieczny. Co więcej, sprawa dotyczyła pozwu z faktur, w których nierzadko przy rozbudowanym uzasadnieniu pozwu, w sytuacji omówienia i przyznania wielu okoliczności, które nie stanowią istoty pozwu, powyższe może poważnie szkodzić interesom klienta.

Ad.f)

Art. 364 ust. 10 wskazuje, że

Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne: a) celująca (6);b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3);
2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Z powyższego wynika, że egzaminatorzy dokonując oceny powinni je stopniować w zależności od pozytywnych i negatywnych elementów prac zdających. Natomiast, jak wynika z oceny Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, a także poprzedzającej oceny Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], egzaminatorzy de facto skupili się głównie na ocenie pracy skarżącego na zasadzie zaliczone/nie zaliczone, nie stosując gradacji ocen.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1694/12, stwierdził, że: " (...) ani z art. w art. 365 ust. 2 o radcach prawnych, ani odpowiadającego mu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze nie wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach. Przyjęcie takiego stanowiska jak w wyroku z 14 grudnia 2011 r. prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie.

Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej. W podanych przykładach nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie takich właśnie zasad oceny rozwiązania zadań egzaminacyjnych, to zbędne byłoby określanie skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy."

Natomiast jak wynika z uzasadnienia uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie zostały wzięte pod uwagę pozytywne elementy pozwu skarżącego na który składają się:

• prawidłowo określono właściwy rzeczowo i miejscowo sąd, do którego pozew jest skierowany;
• prawidłowo określono strony, podano ich imiona i nazwiska wraz z adresami oraz wskazano numery PESEL, w tym jak w poniższej sprawie prawidłowo wskazano wspólników spółki cywilnej jako pozwanych zamiast spółkę cywilną;
• dochodzono należności głównej z faktury 100/02/2011 co do kwoty 20.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2011 r. do dnia zapłaty;

Strona 15 z 20

• należności głównej z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł;
• nie dochodzono odsetek od faktury 120/02/2011, które się przedawniły, gdyż wolą klienta było aby nie dochodzić tych wierzytelności, co do których istnieje możliwość podniesienia przez pozwanego dłużnika w toku procesu skutecznego zarzutu ich przedawnienia;
• zażądano zapłaty kwot solidarnie od pozwanych;
• oznaczono pismo jako pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym;
• sformułowano dokładnie roszczenie pozwu;
• przytoczono okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie, wskazując dowody na ich poparcie, przytoczono okoliczności uzasadniające właściwość sądu;
• zamieszczono podpis pełnomocnika powoda;
• wymieniono załączniki, w tym dołączono pełnomocnictwo wraz z dowodem opłaty skarbowej;
• posłużono się właściwą terminologią prawniczą;
• przygotowano pozew w sposób przejrzysty i czytelny;
• styl i konstrukcja pozwu jest właściwa;
• prawidłowo zinterpretowano definicję sprawy gospodarczej,
• co do zasady poprawnie rozstrzygnięto problem;
• interes reprezentowanej strony, tj. powoda został zabezpieczony w podstawowym, minimalnym zakresie.

Natomiast rozpatrując uchybienia podnoszone przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia należy zauważyć, że ich rozmiar oraz ciężar gatunkowy nie powinien przesądzać o ocenie negatywnej pozwu skarżącego, a jedynie na ewentualnym obniżeniu oceny pozwu, na co składają się:

• brak dokonania kapitalizacji odsetek ustawowych za okres od 21 marca 2011 r. do dnia 29 czerwca 2012 r. od kwoty 80.000 zł z faktury 100/02/2011 z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu (z czym Skarżący się zgadza);
• skarżący w uzasadnieniu pozwu stosuje pojęcie zwłoki zamiast opóźnienia (skarżący zgadza się, że jest to nie do końca precyzyjne określenie);
• brak uzasadnienia pozwu (do czego skarżący zgodnie z wywodami powyżej nie był zobowiązany);
• brak żądania ustawowych odsetek od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty od należności głównej z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł (co stanowiłoby działanie wbrew Instrukcji dla zdającego);

Z powyższego wynika, że de facto skarżący popełnił dwa błędy, z czego jeden (drugi od góry) nie jest istotny. Powyższe nie dyskwalifikuje pracy, a tym bardziej nie powoduje, że zasadnym jest wystawienie oceny niedostatecznej. Biorąc pod uwagę aspekty pozytywne (kilkanaście) oraz ważąc aspekty negatywne (dwa) w żaden sposób nie można dojść do przekonania, że pozew skarżącego zasługuje na ocenę negatywną. Dlatego też należy zauważyć, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, a także poprzedzająca ją ocena Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], nie dokonały gradacji ocen, posługując się wyłącznie dwustopniową skalą - ocena pozytywna bądź negatywna. Powyższe będzie można niejako zaobserwować, gdy Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważy błąd we własnym rozumowaniu co do konieczności żądania ustawowych odsetek od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty od należności głównej z faktury 120/02/2011 co do kwoty 30.000 zł, powinna bowiem wówczas dokonać podwyższenia oceny skarżącego, zaś brak jej podwyższenia będzie utwierdzał w przekonaniu, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia posłużyła się wyłącznie dwustopniową skalą wbrew ustawie.

Ad. f) oraz g)

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów - prac - innych osób zdających w Komisjach Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. Z powyższych prac jednoznacznie wynika, że inne Komisje Egzaminacyjne dokonując oceny prac z zakresu prawa gospodarczego, doprowadziły do rozbieżnych rezultatów w postaci przyznania ocen pozytywnym pracom, które zawierały te same błędy (bądź więcej np. nieprawidłowo wskazany sąd), które popełnił skarżący. Szczegółowe porównanie dwóch prac z innych Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z pracą skarżącego zawarte jest w odwołaniu (strony 11-12). Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że wniosek w sprawie przeprowadzenia dowodu z prac innych osób nie może zostać uwzględniony. Podniesiono, że ewentualny błąd, jaki popełnił organ w innej sprawie, nie może w żadne sposób rzutować na wynik w sprawie poddanej kontroli sądowej.

Skarżący pragnie zauważyć, że przeprowadzenie dowodu w postaci porównania dwóch prac z innych Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. nie ma na celu wykazania błędu jaki popełnił organ w innej sprawie, ale ukazanie, że Komisja Egzaminacyjna Nr [...] stosując kryteria oceny prac zaostrzyła je znacznie, na co pośrednio wskazuje również fakt, że odsetek osób, które uzyskały wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego w Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] kształtował się na poziomie 48% (najniżej wśród wszystkich Komisji Egzaminacyjnych w Warszawie), w porównaniu z Komisją Egzaminacyjną nr [...] w W. odsetek ten kształtował się na poziomie 85%.

Biorąc pod uwagę fakt, że osoby zdające z tychże Komisji brały udział w aplikacji organizowanej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych należy przyjąć, że komisje egzaminacyjne stosowały niejednolite kryteria oceny prac.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygnatura akt VI SA/Wa 2621/10) wskazał, że:

"Podkreślić należy, iż jednym z celów nowelizacji ustawy - Prawo o adwokaturze polegającej na wprowadzeniu aktualnie obowiązującego systemu egzaminu adwokackiego było ujednolicenie poziomu egzaminu na terenie całego kraju (patrz: uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie). Konieczność stosowania jednolitych kryteriów ocen przy rozpoznawaniu odwołań do uchwał dotyczących egzaminów prawniczych znajduje swe odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1410/10 uchylając uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego stwierdził, iż w związku ze znajdującą się w aktach administracyjnych uchwałą dotyczącą innej egzaminowanej osoby stwierdzić należy, iż niedopuszczalne i sprzeczne z zasadami ogólnymi kpa jest przyjmowanie innych kryteriów i stanowiska w sprawach, których istota oparta jest na tym samym zadaniu egzaminacyjnym. Sąd podkreślił, iż nie chodzi przy tym o ocenę pracy innych kandydatów, tylko o to, że w innej sprawie dokonana przez Komisję ocena zadania diametralnie się różni.

Brak rozpatrzenia wniosku o przeprowadzenie dowodu w postaci załączonych prac do odwołania stanowi naruszenie zasady równości. Należy podkreślić, że skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych prac osób z Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izy Radców Prawnych w W., nie zaś z innych miast Polski. Nie do zaakceptowania jest fakt, że w momencie gdy osoby zdające uczestniczyły w aplikacji radcowskiej organizowanej przez tą samą izbę (w tym wypadku Okręgową Izbę Radców Prawnych w W.), sporządzając prace oparte na tym samym stanie faktycznym i prawnym, popełniając te same bądź podobne błędy, to ich ocena nie może być różna w związku ze zmiennym składem osobowym komisji egzaminacyjnych. Powyższe prowadziłoby do konstatacji, że egzamin radcowski mimo wyznaczonych kryteriów ocen jest tzw. "loterią". W znacznej bowiem mierze o pozytywnym wyniku decydowałaby litera alfabetu, która determinuje o przypisaniu konkretnej osoby do poszczególnej komisji. We wskazanym powyżej wyroku WSA wskazał również:

Jak podkreśla się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada równości wymaga, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt SK 11/01, OTK-A 2002/1/2) stwierdził, iż istotą zasady równości wobec prawa nie jest traktowanie wszystkich jednakowo, a tylko - równe traktowanie określonej grupy obywateli, wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną (patrz: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt P 4/03, OTK-A 2004/6/55, wyrok Trybunału z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00, OTK-A 2002/2/18). Sprawą podstawową dla oceny dochowania zasady równości jest ustalenie cechy istotnej, z uwagi na którą przepisy prawa dokonały zróżnicowania sytuacji prawnej swoich adresatów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (patrz: orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97).

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 ppsa dowodu z dokumentów na okoliczność stosowania niejednolitych kryteriów oceny prac z zakresu prawa gospodarczego, wskazujące że tym samym uchybieniom nadawano różną rangę, tj.:

- pracy z prawa gospodarczego osoby zdającej w Komisji nr [...] w W.;
- pracy z prawa gospodarczego osoby zdającej w Komisji nr [...] w W. o kodzie [...] [Załącznik zbiorczy nr 3]

Ad h)

Komisja Egzaminacyjna II stopnia biorąc pod uwagę wagę naruszeń, które zostały wskazane w odwołaniu przez skarżącego, nie powinna była utrzymać przedmiotowej uchwały w mocy.

Tytułem przykładu należy wskazać, że Komisja Egzaminacyjna Nr [...] nie dokonała w pełni oceny pracy skarżącego, co również wskazuje, że naruszona została zasada dwuinstancyjności:

Brak takiego uzasadnienia powoduje, że pełna ocena pracy, w tym wiedzy prawniczej zdającego - nie jest możliwa.

Mając na uwadze skalę oraz rozmiar naruszeń przepisów postępowania, o których mowa powyżej, należy z całą pewnością stwierdzić, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała wszechstronnej oceny pracy skarżącego, biorąc pod uwagę nie tylko aspekty negatywne, ale również pozytywne, stosując przewidzianą w urp gradację ocen, praca skarżącego zostałyby oceniona pozytywnie.

W odpowiedzi na skargę w imieniu Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r. wniesiono o oddalenie skargi A.M.

Podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko Komisji II stopnia stwierdzić należy, że zarzuty skargi nie są zasadne, w związku z czym skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 urp egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 365 ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 695/11: " W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego określone w przytoczonym przepisie (art. 365 ust. 2 urp - przyp. autora) kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że egzamin radcowski służy sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz, których jest wykonywana. Nie wymaga zatem głębszego wywodu teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialno-prawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialno-prawnej. Wprowadzając omówione kryteria oceny prac pisemnych z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca nakazał stosować skalę ocen określoną w art. 36 ust. 10 ustawy o radcach prawnych.

W świetle dotychczasowych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialno-prawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 urp mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Naczelny Sąd Administracyjny poglądu tego nie podziela i stwierdza, że tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do "przejścia" do skali ocen pozytywnych". Dokonując oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego należy zatem kierować się kryteriami zawartymi w art. 365 ust. 2 urp, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, a organ odwoławczy ma obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie poprzez dokonanie ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającą części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11).

Należy również zauważyć, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego - radcy prawnego. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 225/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 195/12).

Polemizując z zarzutami skargi A.M. w pierwszej kolejności podnieść należy, że niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżona uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, a przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało zaś w sposób wszechstronny i wyczerpujący, jasny i konkretny, wyjaśnione w uzasadnieniu zakwestionowanej uchwały. Należy podkreślić, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera omówienie tak pozytywnych, jak i negatywnych elementów prac skarżącego z zakresu prawa prawa gospodarczego, z wyjaśnieniem, dlaczego ilość i waga mankamentów tej pracy nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania. Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 7, 77, 80 czy a.rt. 107 § 3 k.p.a.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia art.36 ust. 10 w zw. z art. 36 ust.2 urp, albowiem prawidłowe rozwiązanie części pracy egzaminacyjnej nie skutkuje automatycznie uzyskaniem oceny pozytywnej, a to z uwagi na liczne błędy, które podjęcie takiej decyzji uniemożliwiają. Zważywszy na cel i istotę egzaminu radcowskiego przyjąć należy, że aby praca egzaminacyjna mogła zostać oceniona na ocenę pozytywną powinna - w stopniu oczekiwanym od profesjonalisty - spełniać wymogi formalne, zawierać powołanie właściwych przepisów prawa oraz odpowiednie ich powiązanie ze stanem faktycznym, a zdający powinien wykazać się umiejętnością interpretacji tych właściwych, w sprawie przepisów w aspekcie interesów reprezentowanej strony poprzez zaprezentowanie profesjonalnego wywodu jurydycznego. Kryteria te muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1854/11).

Przypomnienia w tym kontekście wymaga, że do najistotniejszych mankamentów pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego były m. in.: 1) brak żądania kwoty 13.306,30 zł stanowiącej skapitalizowane odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie kwoty 80.000 zł jako część należności głównej z faktury 120/0/2011 wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

2) brak żądania co do odsetek ustawowych od kwoty 30.000 zł wynikającej z faktury 120/02/2011;
3) brak jakiejkolwiek argumentacji jurydycznej w uzasadnieniu pozwu, co prowadziło do wniosku, iż egzaminowany nie wykazał się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę skarżącą nie można przyjąć, iż samo sporządzenie pozwu uzasadnia pozytywną ocenę pracy zdającego. Decydująca jest zawartość pozwu, która pozwala na ocenę przydatności zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, ocenę znajomości prawa materialnego i procesowego oraz umiejętności posługiwania się nim i argumentacji. Treść pozwu opracowanego przez skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego nie prowadziła do wniosku, iż jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Nie sposób się także zgodzić z zarzutem naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a. Należy podnieść, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne, a następnie sąd administracyjny badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie mogą wykraczać poza granice tej sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1218/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1840/11).

Nie można przy tym mówić o naruszeniu zasady równości wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości (art. 32 oraz art. 7 w związku z art. 2 i 45 Konstytucji RP), gdyż ewentualne niezgodne z prawem działanie jednej komisji egzaminacyjnej nie uprawnia do takiego samego działania Komisji oceniającej zadania opracowane przez skarżącego. Poza tym o naruszeniu zasady równości wobec prawa (art. 2 Konstytucji RP) można byłoby mówić tylko wówczas, gdyby w takim samym stanie faktycznym zostały wydane różne uchwały tej samej komisji egzaminacyjnej. W przypadku zadań opracowywanych przez kandydatów na radców prawnych co do zasady nie jest to jednak możliwe, gdyż każdy z kandydatów rozwiązuje indywidualnie przydzielone mu zadanie. Jeżeli zaś te opracowania były jednakowe (identyczne), to świadczyłoby to o braku samodzielności w rozwiązaniu zadania przez któregoś z kandydatów, a w takim przypadku takie opracowanie zadania podlegałoby dyskwalifikacji. Zgłoszony przez skarżącego wniosek dowodowy oparty o art. 106 § 3 p.p.s.a. nie zasługuje w związku z powyższym na uwzględnienie.

Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu gospodarczego, zaproponowany przez egzaminowanego nie spełnił w dostateczny sposób kryteriów określonych przez art. 36[5] ust. 2 urp. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko Komisji II stopnia stwierdzić zatem trzeba, iż w przedmiotowej sprawie ocena pracy A.M. z zakresu gospodarczego została ustalona prawidłowo, została także uzasadniona w sposób należyty i mimo swej surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny. Z przytoczonych powyżej względów należy podnieść, że przy wydaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów, w związku z czym skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie i winna ulec oddaleniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2012 r., poz. 270, z późn. zm..; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r., z dnia [...] listopada 2014 r., którą po rozpatrzeniu odwołania p. A.M. (zdającego, skarżącego) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Zaskarżonej uchwale zarzucono w skardze naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. art. 8 kpa, przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i 80 kpa w zw. z art. 140 kpa, art. 107 § 3 kpa, art. 75 kpa, a także art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z naruszeniem art. 7, art. 15, art. 80 kpa, jak również naruszenie art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i 7 urp oraz art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 urp.

Zgodnie z zasadami orzekania w sądach administracyjnych, w pierwszej kolejności podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP, następnie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a po nich zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Wedle skarżącego, naruszenie art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 8 kpa zostało dokonane przez naruszenie zasady, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają. Kryteria oceny pracy są wspólne dla wszystkich osób zdających egzamin radcowski. Tymczasem prace egzaminacyjne z prawa gospodarczego innych osób, które nie zawierają uzasadnienia prawnego oraz żądania zasądzenia skapitalizowanych odsetek zostały ocenione pozytywnie przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., co świadczy o zastosowaniu wobec skarżącego niejednolitych i krzywdzących kryteriów, innych niż użyte wobec wspomnianych osób.

Według skarżącego, podobna praca, w której nie żądano skapitalizowanych odsetek od kwoty 80.000 zł oraz brak było uzasadnienia prawnego pozwu została oceniona na ocenę dostateczną. W takim przypadku w stosunku do skarżącego została naruszona zasada równości w zakresie oceny jego pracy z egzaminu z prawa gospodarczego.

W związku z powyższym w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów - prac - innych osób zdających w Komisjach Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. Z powyższych prac jednoznacznie wynika, że inne Komisje Egzaminacyjne dokonując oceny prac z zakresu prawa gospodarczego, doprowadziły do rozbieżnych rezultatów w postaci przyznania ocen pozytywnym pracom, które zawierały te same błędy (bądź więcej np. nieprawidłowo wskazany sąd), które popełnił skarżący. Szczegółowe porównanie dwóch prac z innych Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z pracą skarżącego zawarte jest w odwołaniu (strony 11-12).

W związku z powyższym Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonych prac z części trzeciej, tj. prawa gospodarczego ocenionych przez inne komisje egzaminacyjne, (...) nie może być uwzględniony. Każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma charakter indywidualny. Na wynik konkretnej sprawy nie mogą wpłynąć okoliczności stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w innej, ostatecznie zakończonej, indywidualnej sprawie. Jeśli w sprawie nie ma wątpliwości, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego musiało uzyskać wynik negatywny, to nie można - powołując się na zasadę równości - oczekiwać, że taka praca zostanie inaczej oceniona. Ewentualny błąd, jaki popełnił organ w innej sprawie, nie może w żaden sposób rzutować na wynik w sprawie poddanej kontroli sądowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2014 r., II GSK 1931/12, LEX nr 1450723).

Odnosząc się do tej kwestii w skardze skarżący zauważył, że przeprowadzenie dowodu w postaci porównania dwóch prac z innych Komisji Egzaminacyjnych w ramach Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. nie ma na celu wykazania błędu jaki popełnił organ w innej sprawie, ale ukazanie, że Komisja Egzaminacyjna Nr [...] stosując kryteria oceny prac zaostrzyła je znacznie, na co pośrednio wskazuje również fakt, że odsetek osób, które uzyskały wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego w Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] kształtował się na poziomie 48% (najniżej wśród wszystkich Komisji Egzaminacyjnych w W.), w porównaniu z Komisją Egzaminacyjną nr [...] w W. odsetek ten kształtował się na poziomie 85%.

Skarżący odwołał się tutaj do wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2621/10) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym Sąd wskazał, że: "Podkreślić należy, iż jednym z celów nowelizacji ustawy - Prawo o adwokaturze polegającej na wprowadzeniu aktualnie obowiązującego systemu egzaminu adwokackiego było ujednolicenie poziomu egzaminu na terenie całego kraju (patrz: uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie). Konieczność stosowania jednolitych kryteriów ocen przy rozpoznawaniu odwołań do uchwał dotyczących egzaminów prawniczych znajduje swe odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1410/10 uchylając uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego stwierdził, iż w związku ze znajdującą się w aktach administracyjnych uchwałą dotyczącą innej egzaminowanej osoby stwierdzić należy, iż niedopuszczalne i sprzeczne z zasadami ogólnymi kpa jest przyjmowanie innych kryteriów i stanowiska w sprawach, których istota oparta jest na tym samym zadaniu egzaminacyjnym. Sąd podkreślił, iż nie chodzi przy tym o ocenę pracy innych kandydatów, tylko o to, że w innej sprawie dokonana przez Komisję ocena zadania diametralnie się różni.

- pracy z prawa gospodarczego osoby zdającej w Komisji nr [...] w W.;
- pracy z prawa gospodarczego osoby zdającej w Komisji nr [...] w W. o kodzie [...] [Załącznik zbiorczy nr 3].

Sąd na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2015 r. postanowił nie uwzględnić wniosków dowodowych skarżącego (por. protokoł).

Dla Sądu nie ulega wątpliwości, że art. 32 Konstytucji RP zawiera b. szeroki zakaz dyskryminacji (...w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny), połączony z zasadą równości, oznaczającą w tym samym stopniu równość wobec prawa (tzn. nakaz równego traktowania przez organy władzy publicznej w procesie stosowania prawa), co i równości w prawie (tzn. nakaz uwzględniania zasady równości przy kształtowania treści obowiązującego prawa. (...) Zasada równości oznacza - w najogólniejszym ujęciu – nakaz jednakowego traktowania podmiotów i sytuacji podobnych (identycznych), a więc kryje się w niej założenie różnego traktowania podmiotów i sytuacji, które nie mają podobnego (identycznego) charakteru.

Tym samym sprawą podstawową jest zawsze odpowiedź na pytanie, czy owo podobieństwo podmiotów bądź sytuacji zachodzi. (L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 5 Liber. Warszawa 2001, str. 95 i n.).

W ocenie Sądu, w przypadku prawniczych egzaminów kwalifikacyjnych, warunkujących uzyskanie prawa do wykonywania zawodów zaufania publicznego (adwokata, radcy prawnego, notariusza), w odniesieniu do wyników tych egzaminów takie podobieństwo nie zachodzi – ani w odniesieniu do podmiotów, ani sytuacji.

Sąd podziela w całości ocenę Komisji II stopnia, że rozstrzygnięcia co do wyników tego rodzaju egzaminów mają charakter decyzji indywidualnych w rozumieniu kpa (§ 1 pkt 1 kpa – "sprawa indywidualna rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej") i nie mogą być dokonywane w sposób porównawczy. Z faktu, że takie same (jeśli są faktycznie takie same) rozwiązania zadań egzaminacyjnych oceniane są w różny sposób przez różne komisje egzaminacyjne nic nie wynika – ani w skali jednostkowej, ani w skali poddającej się ujęciom statystycznym. Nie zaprzecza to w każdym razie zasadzie równości, o ile tylko podjęte rozstrzygnięcia mieszczą się w granicach uznania administracyjnego (o czym niżej) i są po prostu związane z różnymi, uzasadnionymi względami merytorycznymi, orzeczeniami różnych komisji egzaminacyjnych. Tak jak różne mogą być rozwiązania określonego problemu prawnego, tak samo mogą być oceny komisji egzaminacyjnych dotyczące tych rozwiązań – pod warunkiem, że spełniają one określone w art. 365 ust. 2 urp kryteria oceny prac pisemnych z części egzaminu pisemnego, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony.

Pamiętać przy tym należy, że owe przesłanki ustawowe same mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku.

Połączenie zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP z zarzutem naruszeniem art. 8 kpa jest niejako oczywiste, gdyż naruszenie przez organy administracji publicznej konstytucyjnej zasady równości musi wprost prowadzić do naruszenia wyrażonej w art. 8 kpa zasady zaufania obywateli do organów Państwa. W rozpatrywanej sprawie nie miało miejsce naruszenie konstytucyjnej zasady równości, a zatem trudno mówić też o naruszeniu powyższej zasady wyrażonej w art. 8 kpa.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 i 80 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do pominięcia słusznego interesu skarżącego, należy zwrócić uwagę, iż w ocenie skarżącego rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego w istocie spełniało zasadnicze kryteria poprawności określone w art. 365 ust. urp oraz zgodnie z Opisem istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa gospodarczego na egzamin radcowski - [...] marca 2014 r.

Określone w art. 365 ust. 2 urp kryteria oceny prac pisemnych z części egzaminu pisemnego, o które chodzi skarżącemu, to.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Jak już wyżej podkreślano, kryteria te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. W rezultacie o spełnieniu przez ocenianą pracę tych kryteriów ustawowych nie rozstrzyga zdający, a decydują indywidualnie egzaminatorzy.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącego, który wskazał, że rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego było zgodnie z Opisem istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa gospodarczego na egzamin radcowski - [...] marca 2014 r., a co za tym idzie – powinno zostać uznane za prawidłowe.

Powyższe twierdzenie jest – w ocenie Sądu – nieuzasadnione. Opis istotnych zagadnień nie jest bowiem jakimkolwiek dokumentem, którego stosowanie jest obowiązkiem egzaminatorów. Jest on wyłącznie materiałem wewnętrznym, mającym pomocniczy charakter. Należy jednocześnie podkreślić, iż nie jest niczym niewłaściwym sytuacja podzielania przez konkretne osoby sprawdzające prace, tez wynikających z opisu istotnych zagadnień. Nie ma to jednak nic wspólnego z próba wykazywania stosowania pozaustawowych kryteriów oceny. Są to dwa całkowicie odrębne zagadnienia. Dlatego więc Komisja trafnie przyjęła, że opis istotnych zagadnień nie może stanowić żadnego kryterium ocen. Określony bowiem w art. 36 ust. 8 urp zakres upoważnienia dla zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski, mający następnie znaleźć miejsce w odpowiednim rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, nie uprawnia bowiem ani zespołu, ani Ministra do uregulowania w tym akcie kryteriów ocen zadań pisemnych poszczególnych części.

Nie można jednak pomijać, że opis istotnych zagadnień, stanowiący instrument pomocniczy o charakterze wewnętrznym (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 sierpnia 2012 r., II GSK 285/12), zawiera schemat poprawnego, standardowego rozwiązania, jakie powinien zaproponować profesjonalny pełnomocnik, co ułatwia z kolei wypracowanie przez egzaminatorów i komisje porównywalnych zasad oceny prac egzaminacyjnych.

Odnosząc się do zarzutów merytorycznych skargi należy przede wszystkim zauważyć, że Komisja uznała, iż w świetle celu egzaminu radcowskiego oraz wskazanych powyżej ustawowych kryteriów oceny tegoż egzaminu, praca skarżącego nie zasługiwała na ocenę pozytywną. Przypomnieć tu trzeba, że sam skarżący przyznał, że nie dochodził w pozwie skapitalizowanych odsetek w kwocie 13.306,30 zł. jako odsetek ustawowych za okres od 21 marca 2011 r. do dnia 29 czerwca 2012 r. od kwoty 80.000 zł. Z faktury 100/02/2011 zapłaconej z opóźnieniem - z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu - co jednak powinno jedynie skutkować obniżeniem oceny. Poglądu tego nie podzielił pierwszy egzaminator - radca prawny P.K., który uzasadnił negatywną ocenę pracy z zakresu prawa gospodarczego następująco: "Brak dochodzenia kwoty odsetek w ramach należności głównej z faktury VAT Brak uzasadnienia prawnego w celu dochodzenia roszczeń powoda." Nadto egzaminator ten wskazał na brak zastosowania przepisów kodeksu cywilnego, w tym w zakresie zaliczania zobowiązań oraz przedawnienia.

Drugi egzaminator SSA M.M. uzasadniając ocenę negatywną wskazała, że zadanie egzaminacyjne rozwiązano niepoprawnie, bowiem przygotowano pozew, który nie spełnia standardów profesjonalizmu, i w którym nie zgłoszono wszystkich roszczeń, (nie żądano kwoty 13.306,30 zł stanowiącej skapitalizowane odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie kwoty 80.000 zł jako część należności głównej z faktury 120/0/2011 - dalszymi odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty). Nie przedstawiono żadnej argumentacji prawnej, zatem należy uznać, że egzaminowany nie wykazał się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego. Wskazała również, że w przygotowany m pozwie powołano jedynie podstawę faktyczną, poprzez przytoczenie okoliczności faktycznych. W pozwie nie przytoczono żadnej argumentacji prawnej, co uniemożliwia ocenę, czy zdający zna przepisy prawa, w szczególności art. 451 k.c. art. 554 k.c. w zw. z art. 120 § l k.c. art. 481, 124, 123 k.c. oraz art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Komisja podzieliła w pełni ocenę odnoszącą się do uzasadnienia prawnego pozwu. Uznała, że nie można podzielić zarzutu skarżącego że brak uzasadnienia prawnego nie jest elementem obligatoryjnym pozwu, dlatego mógł całkowicie pominąć taką argumentację w zadaniu egzaminacyjnym. Należy stwierdzić że zgodnie z art. 187 § 1 pkt. 1-2 k.p.c. pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu. Jest to obligatoryjna treść pozwu. Żądanie musi być dokładnie określone, gdyż wyznacza granice orzekania (art.321§l k.p.c.). Zindywidualizowane powództwo wymaga istnienia jego podstawy faktycznej, tj. przytoczenia okoliczności faktycznych (causa petendi). Chodzi o wskazanie istotnych okoliczności faktycznych, które skonkretyzują roszczenie formalne, a także je uzasadnią, czyli wskażą hipotezy norm prawnych, które stanowią podstawę prawną powództwa.

Zważywszy, że zadaniem skarżącego było sporządzenie pozwu jako pracy egzaminacyjnej, to oczywistym jest, że powinien on zawierać wszystkie elementy niezbędne do nadania mu biegu, jak i skutecznego dochodzenia roszczenia bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków formalnych, bądź zobowiązywania do formułowania tez dowodowych. Profesjonalizm polega właśnie na takim przygotowaniu pozwu, by sąd mógł bez zbędnej zwłoki rozpocząć procedowanie. Zawarcie wszystkich niezbędnych elementów jest niezbędne do przyjęcia oceny, że osoba sporządzająca czyni to profesjonalnie, a tym samym jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata.

Skarżący słusznie podnosi, że skala ocen pozwala na wystawienie oceny celującej, jak i tylko oceny pozytywnej, jednak ocena pozytywna może być wystawiona tylko wówczas, kiedy praca daje ku temu podstawy. Oczywistym jest, że ciężar gatunkowy poszczególnych błędów i braków jest różny, niewątpliwie jednak prawidłowe formułowanie żądania, w tym żądania odsetek od należytej daty ich wymagalności, jest jednym z kluczowych elementów pozwu. Praca skarżącego nie daje żadnych podstaw do uznania, że zna on i rozumie treść przepisów, które powołał w pozwie. Zgodzić się można ze skarżącym, że profesjonalny sąd zna przepisy, ale praca ta ma polegać na ocenie czy sporządzający tę pracę jest profesjonalistą. Praca skarżącego nie daje podstaw do takiego określenia.

Sąd podziela w całości przedstawioną ocenę Komisji II Stopnia, opartą na ocenach cząstkowych egzaminatorów

W konsekwencji Sąd zgadza się ze stanowiskiem Komisji II stopnia, że w świetle celu egzaminu oraz wskazanych powyżej ustawowych kryteriów oceny, praca skarżącej nie zasługiwała na ocenę pozytywną i wykazano to w sposób wystarczająco jednoznaczny w treści zaskarżonej uchwały.

Przedstawione wyżej stanowisko skarżącego, odwołującego się do praktyki oraz obowiązków sądu, zdaje się wynikać z kompletnego niezrozumienia charakteru egzaminu adwokackiego jako egzaminu zawodowego, w którym nie idzie tylko o to, by sporządzony jako praca egzaminacyjna pozew został uwzględniony – w szerszym lub nawet węższym zakresie – przez sąd, ale o wykazanie, że osoba przystępująca do egzaminu adwokackiego jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

W odniesieniu do trzeciej części egzaminu adwokackiego, obejmującej rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polega to na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Zgodnie z ust. 10 art. 364 powołanego przepisu urp egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Stwierdzić zatem należy, iż ustawodawca wymaga od kandydata na radcę prawnego zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Jest to zatem egzamin zawodowy.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu radcowskiego jako egzaminu zawodowego, przy ocenie prac dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w powołanym wyżej przepisie jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska "Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego" Tom 1, Warszawa 2010, s. 256).

W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski "Prawo administracyjne", s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu adwokackiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78e ust. 2 poa.).

Określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r, II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r, II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r., II GSK 1854/11). Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11 czy z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej Komisja Egzaminacyjna ma obowiązek kierować się wskazówkami zawartymi w tym przepisie, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Nie wymaga zatem głębszego wywodu teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialno-prawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdająca reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu adwokata. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialno-prawnej. Wprowadzając omówione kryteria oceny prac pisemnych z poszczególnych części egzaminu radcowskiego ustawodawca nakazał stosować skalę ocen określoną w art. 364 ust. 10 u.r.p.

Należy również zauważyć, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego – radcy prawnego. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI są Wa 225/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt II GSK M33/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 195 i ? i Warto wskazać za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "Mylny jest pogląd, że mając na względzie skalę ocen z art. 74 d § 6 Prawa o notariacie, jeżeli praca spełnia choćby jedno z kryteriów, to ocena za nią wystawiona powinna być pozytywna, choć odpowiednio obniżona.

Praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione kryteria, natomiast w zależności od tego w jakim stopniu są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowane oceny. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skała ocen, wynikająca z art. 74 d § 6, pozwala na uwzględnienie wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Praca poprawna pod względem formalnym, w której zastosowano wadliwe przepisy, albo też niewłaściwie je zinterpretowano lub niepoprawnie rozstrzygnięto problem prawny przedstawiony do rozwiązania, nie spełnia kryteriów ustawowych i nie może być oceniona pozytywnie. Wszak przyszły notariusz musi znać i rozumieć przepisy, którymi się będzie posługiwał, a także musi umieć dostrzec problemy prawne wynikające na tle konkretnej sytuacji faktycznej i umieć zaproponować właściwy sposób ich rozwiązania" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1950/11).

Powyższa teza, choć odnosi się bezpośrednio do egzaminu notarialnego, ma również według Sądu zastosowanie również w odniesieniu do egzaminu radcowskiego.

W przedstawionych zarzutach była też mowa o tzw. luzie decyzyjnym uchwał (decyzji) w sprawie oceny egzaminów radcowskich.

Otóż nie ulega wątpliwości, że każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Oznacza to, iż komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, wyd. Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest rzecz jasna zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego - w tym przypadku przez ustawę o radcach prawnych. Analiza podjętego rozstrzygnięcia wskazuje, że w sprawie niniejszej organ z całą pewnością nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego.

Powyższe oznacza m.in., że rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Jak już wyżej zauważono, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.

Należy bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo-administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, dokonywana w myśl przywołanego art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem, sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (por dla przykładu: wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. i GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. (sygn. akt V SA/Wa 187/07), który stwierdził, że "Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu".

Analiza podjętego rozstrzygnięcia wskazuje, że w sprawie niniejszej organ nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, skargę nie można było uznać za uzasadniającą podane w niej żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji, w sytuacji, w której Komisja II Stopnia odniosła się do całej skargi uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Jeżeli bowiem wskazane przez egzaminatorów i przez Komisję odwoławczą uchybienia w pracy skarżącego miały istotne znaczenie dla ustalenia oceny za to opracowanie, a zdaniem składu orzekającego Sądu brak było podstaw do zarzucenia Komisjom Egzaminacyjnym, iż ich ustalenia były dowolne, to w konsekwencji ustalone oceny odpowiadały prawu.

Niezasadny jest także podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 15, 77, i 107 § 3, a także art. 8 K.p.a. poprzez nie podjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego materiału, o czym świadczy pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy, oraz oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach w pracy skarżącej. Analiza uzasadnienia zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, iż Komisja. II stopnia w sposób prawidłowy zebrała materiał dowodowy, który został następnie poddany wszechstronnej i dokładnej ocenie.

Nie sposób zgodzić się z prezentowaną przez skarżącą tezą, jakoby Komisja II stopnia oparła się jedynie na uchybieniach zawartych w jej pracy, przy całkowitym braku należytego rozważenia pozytywnych elementów pracy, skoro uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera omówienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych aspektów prac egzaminacyjnych skarżącej. Reasumując, jeśli nawet w rozpatrywanej sprawie wystąpiły błędy postępowania, to nie miały one istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu nie odniesienie się do wszystkich racji i zarzutów skargi należy, w ocenie Sądu, zauważyć, że przedmiotowe uzasadnienie spełnia wszystkie wymogi określone w art. 107 kpa. Organ nie ma obowiązku w wydawanej decyzji odniesienia się do każdego przywołanego w odwołaniu orzeczenia sądowego czy wypowiedzi doktryny. W tym kontekście warto także zwrócić uwagę na orzeczenie NSA z 2 grudnia 2011 II GSK 2333/11, zgodnie z którym nie narusza normy art. 107 § 3 kpa nie odniesienie się do wszystkich argumentów odwołania, jeżeli wskazane i objaśnione przez organ w uzasadnieniu decyzji okoliczności przesądzają o trafności decyzji.

W konsekwencji Sąd podziela ocenę Komisji Egzaminacyjnej, w myśl której zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie pozwu w taki sposób, aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes powoda, samo zaś sporządzenie pozwu, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdająca jest odpowiednio przygotowana do wykonywania zawodu adwokata.

W uzasadnieniu uchwały Komisja w sposób precyzyjny i nie budzący wątpliwości przedstawiła argumenty i przepisy przemawiające za uznaniem, iż wynik egzaminu był ustalony prawidłowo.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Powołane przepisy 22

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 21 sierpnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 120/15

Metryka

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje