Uzasadnienie
R. P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest osobą samotną i bezdomną, nie posiada środków na życie i leczenie, jest zadłużony i został wpisany przez Sąd do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wskazał, że nastąpił u niego ciężki rozstrój zdrowia, co wyklucza możliwość podjęcia pracy w związku z czym nie uzyskuje dochodów.
Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez:
- a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież),
- b) oświadczenie, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy),
- c) oświadczenie, czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano go do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie,
- d) złożenie dokumentów potwierdzających wskazany przez skarżącego w rubryce 5 formularza PPF wpis do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu, skarżący poinformował, że sprawy o pomoc społeczną są w toku i nie zostały jeszcze wydane żadne decyzje. Aktualnie skarżący pozostaje na utrzymaniu krewnego M. P., u którego jest zadłużony na kwotę ponad 200.000 zł. Skarżący wskazał też, że odmówiono mu zarejestrowania w ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na trwające leczenie i brak możliwości podjęcia przez niego pracy. Podkreślił, iż nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada rachunków bankowych. Odnosząc się do kwestii udokumentowania wpisu do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, skarżący oświadczył, że wpis taki jest jawny i "Sąd sam może to sobie sprawdzić", a on takich dokumentów nie może przedstawić, ponieważ są wydawane odpłatnie.
Postanowieniem z dnia 10 lutego 2016 r. sygn.. VI SA/Wa 121/15, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 4 marca 2016 r. skarżący złożył w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych.
Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jego twierdzenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu.
Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Nienadesłanie wskazanych dokumentów uniemożliwia bowiem dokonanie rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.