Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2019 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD), na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej: k.p.a.), art. 13k ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 13l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2068, dalej: u.d.p.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 z późn. zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 58, z późn. zm.; dalej: u.t.d.), nałożył na S.K. (dalej: strona, skarżąca) karę pieniężną w wysokości 1.500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Stan sprawy przedstawiał się następująco:
W dniu [...] lipca 2019 r. stwierdzono przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: samochód specjalny), poruszającego się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym: [...] przez: urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...] pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie [...], na odcinku drogi krajowej nr [...](granica państwowa) - węzeł [...]. Wymieniony powyżej odcinek drogi krajowej został wskazany w załączniku do rozporządzenia w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.
Podczas kontroli stwierdzono brak w ww. pojeździe samochodowym urządzenia pokładowego viaBOX służącego do uiszczania opłat elektronicznych. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna.
Na podstawie wpisów w dowodach rejestracyjnych pojazdów ustalono, że dopuszczalna masa całkowita (dmc) kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 4.000 kg (pojazdu samochodowego – 3.500 kg, a przyczepy - 500 kg). Z dokumentu tego wynikało też, że właścicielem ww. pojazdu samochodowego była strona.
Przebieg kontroli utrwalono w protokole z [...] lipca 2019 r. o numerze: [...].
Wobec stwierdzonego naruszenia, pismem z 2 września 2019 r. GITD zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 k.p.a. Zawiadomienie doręczono stronie w trybie art. 42 § 1 k.p.a. w dniu 6 września 2019 r.
Strona do dnia wydania decyzji nie zajęła stanowiska.
Organ, w zaskarżonej decyzji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla opisany powyżej stan faktyczny; w prawidłowy sposób ustalono stronę prowadzonego postępowania, opierając się na art. 13k ust. 4 u.d.p.
Bezsporne pozostawało, że ww. zespół pojazdów, którego dmc przekraczała 3,5 tony, poruszał się w dniu kontroli po płatnym odcinku drogi krajowej. Za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ użytkownik nie posiadał podpisanej umowy z operatorem systemu. W chwili dokonania naruszenia nie istniała możliwość realizacji obowiązku określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. poza krajowym systemem elektronicznego poboru opłat, a więc bez wykorzystania urządzenia pokładowego viaBOX. Tym samym doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Organ stwierdził, że kierujący pojazdami samochodowymi oraz właściciele/posiadacze tychże pojazdów mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych, co bezpośrednio wynika z treści art. 83 Konstytucji RP: "Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej".
Ponadto, zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, definiowanych przez art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1260 z późn. zm.; dalej: p.r.d.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Przy określaniu dmc zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy, z danych uzyskanych przez organ wynika jednoznacznie, iż jego dopuszczalna masa całkowita była większa niż 3,5 tony.
Organ nie znalazł przesłanek do zastosowania art. 189f oraz art. 189e k.p.a. Podkreślił, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych. Organ rozstrzygając sprawę nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny. Istotnym jest także, że wysokość nakładanych kar pieniężnych za konkretne naruszenia jest wyraźnie oznaczona w art. 13k ust. 1 i 3 u.d.p. i organy orzekające nie mają możliwości dowolnego wymierzania ich wysokości ze względu na okoliczności sprawy.
Wobec powyższego, zdaniem GITD, poczynione ustalenia nakazywały nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 1500 zł, na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. wobec naruszenia obowiązku z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. za przejazd pojazdu lub zespołu pojazdów innego niż wymienionego w art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.
Strona powyższą decyzję zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Skarżąca nie kwestionowała ustaleń kontroli. Uważała, że skoro dmc zespołu pojazdów wyniosło 4 tony, a dmc samochodu nie powinno przekraczać 3,5 tony, to należało zastosować art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., a nie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
Zarzucała także, że decyzja została jej doręczona wyłącznie w języku polskim. Wobec konieczności przetłumaczenia decyzji, skontaktowania się z ubezpieczycielem, skarżąca nie dotrzymała terminu na złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jedynie zdążyła ze złożeniem skargi do WSA.
W świetle powyższego wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z 10 sierpnia 2020 r. skarżąca podtrzymała opinię, że masa pojazdu samochodowego nie przekraczała 3,5 tony i dlatego powinien mieć w sprawie zastosowanie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są słuszne.
Skarżąca w zasadzie nie kwestionuje swojej odpowiedzialności, z tym że uważa, że podstawą nałożenia kary powinien być art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., a nie zastosowany przez organ – art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Strona opiera argumentację na tym, że skoro dmc zespołu pojazdów wynosiło 4 tony, to dmc pojazdu samochodowego nie przekraczało 3,5 tony. Z kolei GITD w zaskarżonej decyzji wskazał, że zespół pojazdów składał się z pojazdu samochodowego o dmc 3,5 tony, będącego pojazdem specjalnym) oraz przyczepy o dmc - 0,5 tony, co dawało łączne dmc zespołu pojazdów – 4 tony. Natomiast w odpowiedzi na skargę stwierdził, że w dowodzie rejestracyjnym pojazd samochodowy nie został sklasyfikowany jako samochód osobowy, co wyłączało zastosowanie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.
Nie można więc twierdzić, że GITD w odpowiedzi na skargę zawarł nowe ustalenia wobec tych, poczynionych w decyzji.
Przepis art. 13k ust 1 u.d.p. przewiduje karę pieniężną w dwóch wysokościach za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1); 1500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2). Zatem karę w wysokości 500 zł, określoną w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. wymierza się tylko wtedy, gdy w zespole pojazdów o łącznej dmc powyżej 3,5 tony był samochód osobowy, którego dmc nie przekracza 3,5 tony.
Natomiast w pozostałych przypadkach wymierzana jest kara 1.500 zł. Jeżeli więc dmc zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony i nie została uiszczona, wymagana w danym przypadku opłata elektroniczna, o wysokości kary decyduje typ pojazdu samochodowego znajdującego się w zespole pojazdów i dmc tego pojazdu.
Wyżej wspomniany art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d. nakłada na korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 p.r.d. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1880 z późn. zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Według art. 2 pkt 33) p.r.d. pojazd samochodowy to pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h; określenie to nie obejmuje ciągnika rolniczego. Samochód osobowy to pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą oraz ich bagażu (art. 2 pkt 40 p.r.d.).
Natomiast, zgodnie z art. 2 pkt 36) p.r.d. pojazd specjalny to pojazd samochodowy lub przyczepa przeznaczone do wykonywania specjalnej funkcji, która powoduje konieczność dostosowania nadwozia lub posiadania specjalnego wyposażenia; w pojeździe tym mogą być przewożone osoby i rzeczy związane z wykonywaniem tej funkcji. Z kolei zespół pojazdów to pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po drodze jako całość; nie dotyczy to pojazdów złączonych w celu holowania (art. 2 pkt 49 p.r.d.).
Bezsporne było, że skarżąca była właścicielką pojazdu samochodowego, dmc zespołu pojazdów wynosiło 4 tony, w tym pojazdu samochodowego 3,5 tony i za przejazd po odcinku drogi krajowej nr [...](granica państwowa)-węzeł [...] nie została przez skarżąca uiszczona opłata elektroniczna.
Natomiast nie zostało jednoznacznie wyjaśnione przez GITD, jakiego rodzaju był to pojazd, co oznaczało, że jest to pojazd specjalny (jak twierdzi organ), a bezsporne było, że nie jest to samochód ciężarowy (według art. 2 pkt 42 p.r.d. samochód ciężarowy to pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu ładunków; określenie to obejmuje również samochód ciężarowo-osobowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu ładunków i osób w liczbie od 4 do 9 łącznie z kierowcą). Do akt sprawy nie zostało bowiem dołączone tłumaczenie przysięgłe dowodu rejestracyjnego spornego pojazdu samochodowego, co już uniemożliwiało kontrolę prawidłowości stanowiska organu. Stanowiło to naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. (Jeżeli dokument znajduje się w aktach organu lub podmiotu, o którym mowa w art. 76 § 1 lub 2, wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ lub podmiot odpis lub wyciąg z dokumentu.), art. 77 § 1 k.p.a. (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.), art. 80 k.p.a.(Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.) w zw. z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2019 r., poz. 1480).
Skoro językiem urzędowym, zgodnie z art. 4 ustawy o języku polskim, jest język polski, pełna dokumentacja postępowania powinna być prowadzona w tym języku. W aktach sprawy powinny zatem znaleźć się tłumaczenia na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym. Dokonanie tłumaczenia dokumentu sporządzonego w języku obcym na język polski stanowi warunek nadania mu mocy dowodowej (por. H. Knysiak-Sudyka (red.) Kodeks postpowania administracyjnego, WKP 2019, Wyd. II, Komentarz do art. 76 k.p.a. i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto inspektor GITD przeprowadzający w dniu [...] lipca 2019 r. kontrolę mobilną pojazdu skarżącej nie miał wątpliwości, że strona wykonywała przejazd zespołem pojazdów, w którym był samochód osobowy i wskutek nieuiszczenia opłaty elektronicznej, spowodowała naruszenie z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. (protokół kontroli, k. – 5 akt adm.). Przy wydawaniu decyzji GITD nie dysponował szerszym materiałem dowodowym, aniżeli kontrolujący inspektor. Nadmienić należy, że kontrolujący pobrał od strony kaucję w wysokości 500 zł, która z mocy art. 13m ust. 2 u.d.p powinna odpowiadać wysokości odpowiadającej przewidywanej karze pieniężnej.
Z kolei, zawiadamiając stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego GITD w piśmie z 2 września 2019 r. nie wskazał jednoznacznie podstawy prawej naruszenia, gdyż podał, że doszło do naruszenia m.in. art. 13k ust. 1 u.d.p., bez wskazania konkretnego pkt tego ust. (k-8 akt adm.), zaskarżoną decyzję oparł zaś na art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
Opisane zachowanie GITD stanowiło naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. (Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.) i art. 9 k.p.a. (Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.) oraz art. 11 k.p.a. (Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.) i to w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca, podpisując bez zastrzeżeń protokół kontroli mogła być przekonana że naruszyła obowiązek z art. 13ust. 1 pkt 3 u.d.p. w zakresie powodującym odpowiedzialność z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., a pobrana kaucja odpowiada wysokości kary, tym bardziej że GITD nie uzupełniał postępowania dowodowego. Ponadto w myśl art. 75 u.t.d. wyniki kontroli służą do formułowania wniosków o wszczęcie postępowania.
Z drugiej zaś strony podpisanie protokołu kontroli przez skarżącą oznaczało, że była zorientowana, czego dotyczyła kontrola, zwłaszcza że w myśl art. 74 ust. 1 u.t.d. w zw. z art. 13l ust. 1 u.d.p. z przeprowadzonych czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół kontroli, który ma moc dokumentu urzędowego.
Na marginesie należy zaznaczyć, że dla celów podatkowych kampery, samochody kempingowe są klasyfikowane jako samochody osobowe (por. wyroki NSA z 15 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 839/14; z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I GSK 1397/14, I GSK 1582/14, I GSK 1569/14, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Opisane uchybienia przepisom postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowało na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz... 2325) uchyleniem zaskarżonej decyzji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265).