Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 10 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1587/11

Uzasadnienie

Skarżący – G. T., w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1080 zł, w dniu 31 sierpnia 2011 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu (PPF), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2011r. nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry.

Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że skarżący przebywa w gospodarstwie domowym razem z żoną i córką. Skarżący posiada budynek gospodarczy wraz z działką, na który zaciągnął kredyt w wysokości 170.000 zł (rata miesięczna 2500 zł). Ponadto wskazał, że posiada samochód osobowy oraz 3 samochody ciężarowe, na zakup których również zaciągnął kredyty. Skarżący podniósł, że z tytułu świadczonych usług uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości około 20.000 – 25.000 zł. Żona skarżącego, z którą zawarł w dniu [...] marca 2010r. umowę małżeńską majątkową, ustanawiającą rozdzielność majątkową, posiada dom jednorodzinny oraz samochód osobowy.

Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające, aby dokonać prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 września 2011 r. został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni, następującymi dokumentami:

1. a) zeznanie podatkowe skarżącego za rok 2010, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie,
2. b) dokumenty wskazujące wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów),
3. c) dokumenty potwierdzające rozdzielność majątkową istniejącą pomiędzy skarżącym a jego żoną,
4. d) wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, (w przypadku, jeśli takie rachunki posiada, jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia),
5. e) dokumenty potwierdzające ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, oraz innych obciążeń,
6. f) dokumenty potwierdzające wskazane w rubryce 7.2.2 oraz 11 formularza PPF zadłużenie skarżącego,.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego, skarżący przy piśmie z dnia 5 października 2011 r. przedłożył:

1. a) kopie zeznań podatkowych PIT-36 oraz PIT/B za 2010 r., z których wynikało, iż skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przy przychodzie w kwocie 99.382 zł poniósł stratę w kwocie 22.681 zł,
2. b) księgę przychodów i rozchodów za okres styczeń – sierpień 2011 r., z której wynikało, że w tym okresie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, przy przychodzie w kwocie 86.519 zł osiągnął stratę w wysokości około 18.000 zł
3. c) umowę kredytu obrotowego nieodnawialnego na kwotę 16.000 zł, przy miesięcznej racie w wysokości 457 zł,
4. d) wezwanie banku do zapłaty kwoty zadłużenia w wysokości około 156.000 powstałego z tytułu kredytu inwestycyjnego,
5. e) faktury VAT za energie, telefon komórkowy, internet bezprzewodowy,
6. f) wypowiedzenie przez bank umowy kredytu z wezwaniem do zapłaty należności w kwocie 4290 zł,
7. g) wypowiedzenie przez bank umowy kredytu z wezwaniem do zapłaty należności w kwocie 5529 zł,
8. h) zawiadomienie o wszczęciu postępowania windykacyjnego co do zadłużenia w kwocie 2664 zł,
9. i) program spłat rat kredytu w wysokości 37.036 zł,
10. j) wyciąg z dwóch rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego,
11. k) kopie zawartej w formie aktu notarialnego umowy małżeńskiej majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową.

Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 12 października 2011r. wezwano skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy wskazanymi w rubryce 10 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami w kwocie 20.000 – 25.000 zł brutto miesięcznie, a przesłanymi przez skarżącego dokumentami wskazującymi na ponoszenie przez niego straty z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie.

Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania G. T. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

W dniu 2 lutego 2012 r., skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 24 stycznia 2012 r. wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że w 2010 roku poniósł znaczną stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a postępujący kryzys ekonomiczny, czy "martwy sezon" spowodowały, że nie jest on w stanie spłacać swoich zobowiązań. Dodał, że spłaca kredyt obrotowy, inwestycyjny oraz inne bieżące zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zaznaczył, że wskazane przez niego dochody zostały określone szacunkowo, nie uwzględniają wszystkich zobowiązań, a jego rodzina ledwo wiąże koniec z końcem. Na koniec podniósł, że zobowiązanie do zapłaty kosztów postępowania i odmowa ustanowienia zastępstwa procesowego znacząco utrudnią mu dostęp do rzetelnego procesu i ograniczą jego prawo do obrony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § pkt 7 niniejszej ustawy, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. W związku z powyższym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a sprzeciw został wniesiony w terminie.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd miał na względzie art. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa do pomocy w powyższym zakresie powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób żyjących w ubóstwie, np. osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób pozbawionych całkowicie środków do życia (M. Niezgódka-Madek, Komentarz do art. 246 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX 2011). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami.

W ocenie Sądu, z przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie wynika, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że osiągany przez niego miesięczny dochód brutto wynosi około 20.000 - 25.000 złotych, a z załączonej do wniosku dokumentacji wynika, że za 2010 r., skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przy przychodzie w kwocie 99.382 zł poniósł stratę w kwocie 22.681 zł, a za okres styczeń – sierpień 2011 r., przy przychodzie w kwocie 86.519 zł odnotował stratę w wysokości około 18.000 zł. Ponadto skarżący wykazał, że posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jego współmałżonek, z którym ustanowioną ma rozdzielność majątkową jest właścicielem domu jednorodzinnego i samochodu osobowego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego podkreślił, że określając swoje dochody, nie wziął pod uwagę wszystkich swoich zobowiązań, a sytuacja majątkowa jego rodziny jest bardzo ciężka.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, że samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek, ze swej istoty, wiąże się z ponoszeniem wszystkich związanych z nią konsekwencji. Również ponoszenie kosztów sądowych powinno być wzięte pod uwagę przy planowaniu wydatków związanych z działalnością gospodarczą (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. – I ACz 393/92). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że przyznaje ona pierwszeństwo innego rodzaju zobowiązaniom przed kosztami sądowymi. W treści wniosku wskazuje bowiem, że obsługuje ciążące na nim zobowiązania. Odnośnie wykazywanej przez skarżącego straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za ubiegłe lata wskazać należy, że zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad samym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych. Pogląd ten jest, w ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy tym bardziej trafny, że skarżący nie neguje osiągania przez siebie dochodu, a kładzie na nacisk na ponoszone przez niego ciężary związane z obsługą licznych zobowiązań.

Podkreślenia również wymaga, w kontekście posiadanego przez współmałżonka skarżącego majątku ruchomego i nieruchomego, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o), również przy uiszczeniu wpisu od skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, niepubl.).

Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że odmowa ustanowienia zastępstwa procesowego znacząco utrudni mu dostęp do rzetelnego procesu i znacząco ograniczy jego prawo do obrony, należy podkreślić, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie będąc związany granicami skargi, Sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. W związku z powyższym, na tym etapie postępowania, strona działając bez profesjonalnego pełnomocnika prawnego, nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw.

W tej sytuacji, w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 259 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.