Uzasadnienie
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, dalej "Prezydium NRA" uchwałą z [...] lipca 2017 roku nr [...] utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej, dalej "ORA w G." z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów S. K. (zwanego dalej "skarżącym"). Uchwała organu II instancji została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2016 poz. 1999 ze zm.), dalej "poa".
Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Uchwałą z dnia [...] czerwca 2017r. ORA w G. skreśliła skarżącego z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Stwierdzono, że skarżący został wpisany na listę adwokatów w dniu [...] października 2016 r. Od 2001 r. wykonywał zawód komornika sądowego, zaś z chwilą uzyskania wpisu na listę adwokatów nie złożył ślubowania i pozostawał na liście adwokatów nie wykonujących zawodu, natomiast nie zaprzestał wykonywania zawodu komornika. ORA w G. wskazała, że komornik jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym, co pozwala zaszeregować go do kategorii "organu wymiaru sprawiedliwości". ORA w G. powołała się na systemową i celowościową wykładnię przywołanego przepisu stwierdzając, że skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, jak i te, które już w chwili wpisu stanowisko takie zajmowały, ale z niego nie zrezygnowały. Ratio legis tej formy jest przeciwdziałanie sytuacji, w której osoby zatrudnione w wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby się równocześnie znajdować na liście adwokatów.
Od uchwały ORA w G. odwołał się skarżący, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów. Skarżący zarzucił uchwale ORA w G. naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, art. 65, 66 ust. 1 pkt. 2 i art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Wskazał, że żaden przepis nie obliguje do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata w określonym terminie od uzyskania wpisu, dlatego też nie złożył ślubowania i nie zrezygnował z zawodu komornika. Wskazał, że zgodnie z aktualnym stanowiskiem NSA nabycie prawa do wykonywania zawodu należy odróżnić od samego prawa wykonywania zawodu. Kwestia przystąpienia do wykonywania zawodu adwokata jest pozostawiona woli osoby zainteresowanej, a sam wpis na listę nie uprawnia jeszcze do występowania w roli profesjonalnego pełnomocnika. Art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. ma jedynie zapobiegać jednoczesnemu wykonywaniu zawodu adwokata i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.
Ponadto według skarżącego art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. dotyczy jedynie wypadków, gdy wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej, niż objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości, zatem nie jest dopuszczalne dokonanie wykładni rozszerzającej działanie tego przepisu również na sytuację, gdy chronologia zdarzeń była odmienna. Zaskarżona uchwała oznacza w opinii skarżącego bezprawne pozbawienie prawa nabytego i ograniczenie konstytucyjnie gwarantowanej wolności wyboru zawodu, a oczekiwanie, że zrzeknie on się stanowiska komornika, jest pozbawione podstaw prawnych.
Prezydium NRA wskazało na stan faktyczny sprawy. Analizując sprawę wskazało na rozróżnienie na adwokatów wykonujących i nie wykonujących zawodu. Zdaniem Prezydium NRA, zróżnicowanie takie ma jedynie charakter wewnątrznorganizacyjny, nie przesądza co do istoty o odmiennym statusie osoby figurującej na jednej lub drugiej liście i wpływa jedynie na zakres obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.), nie zaś - na całokształt praw i obowiązków w strukturze samorządowej. Adwokat nie wykonujący zawodu bezsprzecznie pozostaje adwokatem i ma prawo posługiwania się tym tytułem zawodowym, który w świetle art. 1 ust. 4 p.o.a. podlega ochronie prawnej. Organ II instancji uznał, że skarżący figuruje na liście adwokatów i nie zrezygnował z wykonywania zawodu komornika.
Prezydium NRA podkreśliło, że 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. stwarza podstawę dla skreślenia z tejże listy uprzednio wpisanej na nią osoby, która nadal pozostaje komornikiem. W aspekcie treści art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. nie można poprzestać na wykładni językowej i na stwierdzeniu, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości nastąpiło po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. Wszystkie inne rodzaje wykładni, a zatem: celowościowa, funkcjonalna i systemowa prowadzą do konkluzji, że istotą tego przepisu jest bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości ze statusem adwokata, bez względu na kolejność zdarzeń prowadzących do zaistnienia takiej kolizji interesów. Norma prawna, wynikająca z przeprowadzonej poprawnie interpretacji powyższego przepisu, jest negatywną przesłanką posiadania podwójnego statusu: pozostawania na liście adwokatów i jednoczesnego zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonywania zawodu notariusza.
Skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącego złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w niniejszej sprawie.
Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zarzucił uchwale:
- 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- a) art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze, przez błędne uznanie, że przepis ten stanowi podstawę skreślenia z listy adwokatów osobę, wpisaną na listę adwokatów, lecz niewykonującą czynnie zawodu adwokata, podczas gdy przepis ten odnosi się wyłącznie do osób wykonujących czynnie ten zawód;
- b) art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, przez błędne uznanie, że przepis ten stanowi podstawę skreślenia z listy adwokatów osobę, która już w momencie ubiegania się o wpis piastowała stanowisko komornika sądowego, podczas gdy przepis ten dotyczy obowiązku skreślenia adwokata z listy w przypadku objęcia stanowiska ex post, tj. powołania na stanowisko komornika już po wpisie na listę adwokatów;
- c) art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa w zw. art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, przez uznanie, że osoba zajmująca stanowisko komornika sądowego zajmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i jako taka winna być skreślona z listy adwokatów podczas gdy komornik nie jest organem wymiaru sprawiedliwości;
- d) art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 65 i 66 ust. 1 pkt 2 Poa poprzez pozbawienie nabytego prawa do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o przesłanki nie wynikające wprost z żadnego przepisu prawa, a nadto na podstawie identycznych okoliczności faktycznych i prawnych, które stanowiły podstawę do wpisu skarżącego na listę adwokatów.
- 2. naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wyniki sprawy, a mianowicie:
- a) art. 6 kpa i art. 7 in pricipio kpa oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, poprzez istotne naruszenie zasady praworządności polegające na zastosowaniu wykładni rozszerzającej art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, a w konsekwencji nieuprawnione skreślenie skarżącego z listy adwokatów, pomimo braku normy kompetencyjnej w tym zakresie;
- b) art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Okręgowej Rady Adwokackiej w G. w sytuacji, gdy istniały oczywiste podstawy do jej uchylenia.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o:
- 1. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały w całości;
- 2. na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym;
- 3. rozważanie zastosowania art. 135 ppsa i uchylenie uchwały organu I instancji;
- 4. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych zgodnie z art. 200 ppsa.
W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale i wskazując na bezzasadność stawianych zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2017 poz. 1369, ze zm.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga nie jest zasadna. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zaskarżona uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie narusza prawa.
Podstawę prawną wydanej uchwały stanowił art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Wprawdzie przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości bądź wykonywania zawodu komornika przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów, bez względu na moment objęcia stanowiska komornika sądowego.
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2013 r., (sygn. akt II GSK 302/12, LEX 1324197) status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujacych tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 poa. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe.
W ustawie sytuacja prawna osób wpisanych na listę a niewykonujących zawodu adwokata – nie została w sposób wyraźny określona. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku.
Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska.
Poprzestanie na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie.
Wobec powyższego zgodnie z prawidłową wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich.
Skarżący w momencie wpisania go na listę adwokatów był komornikiem sądowym, który działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości.
Za bezzasadne w ocenie Sądu należało uznać zarzuty skargi, że te same przesłanki stanowiły podstawę wpisu skarżącego na listę adwokatów a następnie skreślenia go z listy. Okręgowe rady adwokackie odmawiały wpisu na listę adwokatów osobom zajmującym stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub które rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza z powołaniem się na treść 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W tej regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa.
Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Wobec powyższego, zdaniem Sądu przepis ten nie daje podstawy do wydania decyzji odmawiającej wpisania na listę adwokatów osoby zajmującej dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania, właśnie z uwagi na akcentowane przez skarżącego konstytucyjne prawo jednostki do wyboru zawodu, ustanowione w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Jak wynika z akt sprawy skarżący nie zrezygnował z pełnionej funkcji komornika, nie podjął nawet działań których celem było dokonanie wyboru pomiędzy jednym z zawodów, a zatem zaistniała przesłanka określona w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. obligująca okręgową radę adwokacką do skreślenia jej z listy adwokatów.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, albowiem organy obu instancji prawidłowo zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego. Wobec powyższego Sąd orzekając na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.