Uzasadnienie
A. H. (dalej też jako skarżący) wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z podanych przez skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i pięciorgiem dzieci, w tym trzema małoletnimi i dwoma studiującymi. Skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, natomiast jego żona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał, iż pobiera świadczenie "500+" w wysokości [...] zł miesięcznie oraz że zobowiązany jest do spłaty kredytu hipotecznego i kredytu mieszkaniowego, których raty wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie.
Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie:
- a) zeznania podatkowego za rok 2017 skarżącego i żony skarżącego, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie,
- b) dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanej przez żonę skarżącego w roku 2018 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności o formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów),
- c) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i żonę skarżącego oraz syna skarżącego K. H. oraz córki skarżącego A. H. z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli skarżący ani członkowie rodziny skarżącego nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia),
- d) udokumentowania sytuacji finansowej syna skarżącego K. H. oraz córki skarżącego A. H.: w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienia zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokości wynagrodzenia lub zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej, natomiast w przypadku pobierania nauki - przedstawienia odpowiedniego zaświadczenia szkoły/uczelni,
- e) dokumentów potwierdzających wskazane w rubryce 11 urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązania kredytowe skarżącego, f)) oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to zobowiązać skarżącego do przedłożenia stosownego zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku),
Wezwanie zostało doręczone na adres skarżącego w dniu 26 czerwca 2018 r.
Skarżący żądanych dokumentów nie przedstawił, nie udzielił również żadnych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe informacje, starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W dniu 1 sierpnia 2018 r. wpłynęły do Sądu dokumenty skarżącego – zeznanie podatkowe skarżącego i jego małżonki za 2017 r., wyciągi z rachunku bankowego małżonki skarżącego za miesiące kwiecień – czerwiec 2018 r., umowa kredytu mieszkaniowego, oświadczenie skarżącego o wspólnym rachunku w banku [...], na którym nie posiada środków finansowych, informacja o tym, że skarżący nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych oraz kopia projektu [...], który jest źródłem dochodu skarżącego w wysokości [...] złotych netto miesięcznie oraz informacje dotyczące studiujących dzieci skarżącego.
W dniu 25 września 2018 r. wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącego od ww. postanowienia, w którym podniósł on, że nadesłał dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarżący w terminie przedłożył dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową, tj. w dniu 10 lipca 2018 r., jednakże na skutek opieszałego działania Poczty Polskiej wpłynęły one do Sądu w dniu 1 sierpnia 2018 r., już po wydaniu przez referendarza sądowego postanowienia z 27 lipca 2018 r. Sąd rozpoznający sprzeciw zobowiązany był zatem do ich zbadania i oceny, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.
Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (vide: postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 30-32 akt) wynika, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł netto, małżonka skarżącego osiąga dochód [...] zł netto. Skarżący wskazał także, iż pobiera świadczenie "500+" w wysokości [...] zł miesięcznie oraz że zobowiązany jest do spłaty kredytu hipotecznego i kredytu mieszkaniowego, których raty wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie. Ponadto wraz z żoną są właścicielami [...], na które wraz z małżonka zaciągnął kredyt, dokonując wpłaty własnej w łącznej wysokości ok. [...] zł.
Trzeba zatem zaznaczyć, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, które nie służą mu do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Stąd też w pełni znajduje tutaj zastosowanie linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (vide: postanowienie NSA z dnia 25.02.2016 r., sygn. II GZ 103/16 i orzecznictwo tam przywołane, publikator bez zmian). To od wnioskodawcy zależy bowiem, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów (postanowienie NSA z dnia 03.02.2016r., sygn. I FZ 485/15).
Skarżący spłaca też kredyt, którego rata, zgodnie z nadesłanymi dokumentami wynosi [...] zł. miesięcznie, jednakże prywatnoprawne zobowiązania nie mają natomiast pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (vide: postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16 i orzecznictwo tam przywołane, publikator bez zmian). Podkreślić też wypada, że banki dopuszczają możliwość odroczenia raty czy też przerwy w spłacie rat, co pozwala na uzyskanie środków na opłacenie kosztów związanych z postępowaniem.
Sąd wskazuje również, że skarżący nadesłał wyciągi z rachunku bankowego, jednakże należącego do jego małżonki, A. H., a nie złożył oświadczenia, iż sam nie jest właścicielem innego rachunku bankowego, wyjaśniając jedynie, że wraz z żoną są właścicielami rachunków złotówkowego i dewizowego, na których nie posiadają żadnych środków. Jednocześnie dołączył wyciąg z taryfy prowizji i opłat bankowych [...] (k. 72 akt), które jak wynika już chociażby z tego wyciągu jest prowadzone dla klientów o wysokich dochodach (systematyczne wpływy na rachunek około [...]zł). Co do sytuacji materialnej należy zauważyć, że z nadesłanych kopii PIT małżonki skarżącego, w 2017 r. i czerwcu 2018 r. osiągnęła ona wysoki przychód, pomniejszony o wysokie koszty jego uzyskania (k. 47, 50 akt). Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że badając sytuację majątkową w przypadku działalności gospodarczej, Sąd bierze pod uwagę przychód a nie dochód.
W konsekwencji uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która ma służyć przede wszystkim osobom ubogim, które nie mają stałego źródła dochodu. Natomiast skarżący nie jest osobą ubogą, gdyż dysponuje wraz z małżonką stałymi miesięcznymi dochodami oraz jest współwłaścicielem kilku nieruchomości. W realiach niniejszej sprawy skarżący bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jest obiektywnie w stanie ponieść wydatki związane z ewentualnymi kosztami postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 200 złotych.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.