Uzasadnienie
Uchwałą z [...] października 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja II stopnia) - po rozpatrzeniu odwołania L. S. (dalej jako skarżąca), utrzymała w mocy uchwałę z [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (dalej jako Komisja), w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.
Powyższe uchwały zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniach [...] czerwca - [...] lipca 2010 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, który składał się z pięciu części. Komisja uchwałą ustaliła, że skarżąca uzyskała: z części pierwszej egzaminu – zestaw pytań, ocenę niedostateczną (otrzymała 55 punktów); z części drugiej egzaminu – prawo karne, ocenę dobrą; z części trzeciej egzaminu – prawo cywilne, ocenę dostateczną; z części czwartej egzaminu – prawo gospodarcze, ocenę dostateczną minus; z części piątej egzaminu – prawo administracyjne, ocenę dostateczną. Wobec tego - że skarżąca nie otrzymała oceny pozytywnej z każdej części egzaminu radcowskiego, Komisja kierując się treścią art. 366 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 2982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., nr 10, poz.
- 65) dalej jako r. pr., stwierdziła, że uzyskała ona negatywny wynik egzaminu radcowskiego.
Od powyższej uchwały skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu podała, że nie kwestionuje ustaleń faktycznych dokonanych przez Komisję – na podstawie karty odpowiedzi, w zakresie ustalenia na poziomie 55 punktów, liczby punktów uzyskanych przez nią z części pierwszej egzaminu – z testu. Wskazała jednak, że odpowiedzi udzielone na treści testu, nie zostały prawidłowo przez nią przeniesione na kartę odpowiedzi, wobec czego zaistniała rozbieżność pomiędzy prawidłowo zaznaczonymi odpowiedziami na teście (pytania nr [...],[...],[...],[...] i [...]), a następnie wpisanymi odpowiedziami na kartę odpowiedzi. Skarżąca podała, że uwzględnienie tych pytań spowodowałoby uzyskanie przez nią dodatkowych 5 punktów, co w sumie dałoby jej 60 punktów z testu, a to w konsekwencji powodowałoby, że uzyskała wynik pozytywny z pierwszej części egzaminu, a co za tym idzie pozytywny wynik egzaminu radcowskiego.
Jako powód zaistniałych rozbieżności skarżąca podała okoliczność jej zdaniem obiektywną, nieprzewidywalną i niezależną od niej – od jej woli, w postaci nagłego pogorszenia jej stanu zdrowia, polegającego na zapaleniu spojówek w skojarzeniu z nieżytem nosa, związanych z alergią sezonową na pyłki drzew i traw. Podała, że łzawienie i pieczenie oczu istotnie utrudniło jej proces przenoszenia prawidłowych odpowiedzi z testu do karty odpowiedzi, co w sposób istotny wpłynęło na uzyskany przez nią wynik z części pierwszej, a ostatecznie także na końcowy wynik egzaminu radcowskiego. W załączeniu odwołania skarżąca przedłożyła m.in. dzienniczek odczulania oraz kartę choroby i wniosła o przeprowadzeni dowodów z tych dokumentów.
Komisja II stopnia nie uwzględniła odwołania skarżącej podając, że zgodnie z postanowieniami zawartymi w art. 655 ust. 1 w zw. z art. 364 ust. 2, 3 i 9 r. pr. test jej został sprawdzony niezależnie przez dwóch egzaminatorów, którzy ustalili na podstawie karty odpowiedzi, że odpowiedziała ona prawidłowo na 55 pytań, a więc uzyskała 55 punktów z testu, co oznaczało ocenę niedostateczną. Nadto Komisja II stopnia wskazała, że nie mogła uwzględnić okoliczności powołanej w odwołaniu – pogorszenie stanu zdrowia, jako podstawy do uchylenia uchwały Komisji, gdyż zgodnie z § 12 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. 2009 r., nr 163, poz. 1302), dalej jako Rozporządzenie, wyłączną podstawę ustalenia oceny zdającego z pierwszej części egzaminu radcowskiego stanowią odpowiedzi zakreślone w karcie odpowiedzi. Organ odwoławczy podał nadto, że skarżąca została pouczona o tym, że odpowiedzi zaznaczone w zestawie pytań testowych nie będą uwzględniane (pkt 5 zd. drugie pouczenia na stronie pierwszej testu).
Od uchwały tej skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wnosząc o jej uchylenie, zarzuciła:
- 1. naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, rozumianej jako dyrektywę nakazującą stosować identyczne skutki prawne wobec podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej;
- 2. naruszenie przepisów:
- a. art. 368 ust. 12 r. pr. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu przez Komisję II stopnia przepisów art. 140 i art. 136-139 k.p.a. w sposób odpowiedni, czyli rozpatrzenie odwołania jedynie pod względem formalnym, bez zachowania zasady dwukrotnego rozpatrzenia sprawy co do istoty;
- b. art. 364 ust. 1 r. pr. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie posiada przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;
- c. art. 368 ust. 9 i 12 r. pr. z zw. z art. 140 i art. 136-139 k.p.a. poprzez rozpatrzenie odwołania jedynie pod względem formalnym, bez zachowania zasady dwukrotnego rozpatrzenia sprawy co do istoty, a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że skarżąca nie posiada wiedzy z zakresu prawa oraz umiejętności jej zastosowania, przez co nie spełnia wymogów do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;
- d. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 9 i 12 r. pr. poprzez rozpatrzenie odwołania jedynie pod względem formalnym, bez wzięcia pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy, tj. nagłego pogorszenia stanu zdrowia skarżącej, co zakłóciło proces przenoszenia odpowiedzi z testu na kartę odpowiedzi oraz pominięcie wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w odwołaniu. Raz jeszcze podkreśliła, że fakt wskazania w karcie odpowiedzi błędnych odpowiedzi na pytania nr [...],[...],[...],[...] i [...] był niezależny od niej i wiązał się z pogorszeniem jej stanu zdrowia, czego Komisja II stopnia nie wzięła pod uwagę, podobnie jak nie ustosunkowała się do jej wniosków dowodowych w tym przedmiocie. Podkreśliła przy tym, że jej zdaniem Komisja II stopnia – jako organ odwoławczy, winna zastosować w sprawie odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – tj. wprost stosować art. 140 i art. 136-139 k.p.a. i zobowiązana była rozpoznać sprawę, co do istoty raz jeszcze.
W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Odnosząc się do zarzutu skargi organ odwoławczy podał, że rozpoznał sprawę raz jeszcze co do istoty i ustalił bez wątpliwości, że skarżąca uzyskała w części pierwszej egzaminu radcowskiego 55 punktów, co dawało jej ocenę niedostateczną z tej części, a w konsekwencji powodowało, że skarżąca uzyskała negatywny wynik końcowy z egzaminu radcowskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Legalność rozstrzygnięć administracyjnych wymaga ich zgodności nie tylko z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego, regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest uchwała Komisji II stopnia, która utrzymała w mocy uchwałę Komisji w sprawie ustalenia negatywnego wyniku skarżącej z egzaminu radcowskiego. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez skarżącą skargi Sąd doszedł do przekonania, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie skarżąca na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała ustalenia, że z jej karty odpowiedzi wynikało, że odpowiedziała prawidłowo na 55 pytań, w związku z czym uzyskała 55 punktów z pierwszej części egzaminu radcowskiego. Sporną kwestią w sprawie było to, że Komisja II stopnia nie uwzględniła wyjaśnień skarżącej, dotyczących powodów, które legły u podstaw zaistniałych rozbieżności pomiędzy odpowiedziami wskazanymi w teście, a odpowiedziami następnie zakreślonymi w karcie odpowiedzi. Skarżąc zarzuciła także, że Komisja II stopnia nie uwzględniła jej wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu.
Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 r. pr. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 r. pr. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 r. pr.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 r. pr.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 r. pr.).
W myśl przepisu art. 368 ust. 12 r. pr. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., w myśl którego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji - uchwałą Komisji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli uchwały Komisji - organu I instancji, ale obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. W tym miejscu należy także zaznaczyć, że posłużenie się w ustawie o radcach prawych terminem "odpowiednio" nie powoduje konieczności stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w ustawie o radcach prawnych, lub w aktach wykonawczych do tej ustawy.
Komisja II stopnia, jako organ odwoławczy rozpatruje zatem sprawę ponownie merytorycznie, w jej całokształcie, mając w szczególności na uwadze przepisy m.in. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. tj. ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej uchwały. Temu obowiązkowi Komisja II stopnia nie uchybiła, po pierwsze zajęła się zbadaniem prawidłowości wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej z części pierwszej egzaminu, po drugie rozpatrzyła żądania skarżącej zawarte w odwołaniu i ustosunkowała się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Istotnie ma rację skarżąca, że Komisja II stopnia nie odniosła się do wniosków dowodowych zgłoszonych przez nią w odwołaniu, jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na ostateczny wynik sprawy.
Zgodnie z art. 364 ust. 2 r. pr. egzamin radcowski składa się z pięciu części. W myśl ust. 3 art. 364 r. pr. pierwsza część egzaminu radcowskiego, polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań, zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt. Egzaminatorzy - zgodnie z ust. 9 art. 364 r. pr., dokonują oceny za część pierwszą egzaminu radcowskiego przy zastosowaniu następującej skali ocen:
- 1. oceny pozytywne:
- a. celująca (6) – 95-100 punktów;
- b. bardzo dobra (5) - 85-94 punktów;
- c. dobra (4) - 75-84 punktów;
- d. dostateczna (3) - 60-74 punktów;
- 2. ocena negatywna - niedostateczna (2) - 0-59 punktów.
Jak wskazano powyżej skarżąca z części pierwszej egzaminu – z testu, otrzymała 55 punktów. Test ten sprawdziło niezależnie dwóch egzaminatorów. Egzaminatorzy ci - zgodnie z § 12 Rozporządzenia, za wyłączną podstawę ustalenia punktacji uzyskanej z testu wzięli pod uwagę odpowiedzi zakreślone przez skarżącą w karcie odpowiedzi. Sąd przeanalizowała ową kartę i doszedł to przekonania, że właściwie i prawidłowo egzaminatorzy oznaczyli punktu uzyskane przez skarżącą. Uzyskała ona 55 punktów z testu, co spowodowało, że otrzymała z tej części egzaminu ocenę niedostateczna, przewidzianą w pkt 2 ust. 9 art. 364 r. pr. Konsekwencją powyższego ustalenia stało się podjęcie przez Komisję uchwały o uzyskaniu przez skarżąca negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego. Komisja w świetle postanowień art. 366 r. pr. nie mogła wydać innego rozstrzygnięcia, gdyż pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Skoro skarżącą uzyskała z części pierwszej egzaminu notę negatywna, nie mogła pozytywnie zdać egzaminu radcowskiego.
W ocenie Sądu Komisja II stopnia - jako organ odwoławczy, nie mogła ocenić inaczej części pierwszej egzaminu skarżącej, jak tylko niedostatecznie, a w konsekwencji utrzymać w mocy negatywny wynik egzaminu radcowskiego. Przepis powołanego § 12 Rozporządzenia, wydanego na podstawie delegacji ustawowej ustawy o radcach prawnych, stanowi wprost, że tylko karta odpowiedzi stanowi wyłączną podstawę ustalenia oceny z części pierwszej egzaminu. O fakcie tym skarżąca została poinformowana, bowiem na stronie pierwszej testu, w pkt 5 zostało wskazane, że "Odpowiedzi prawidłowe należy zaznaczyć wyłącznie na karcie odpowiedzi. Odpowiedzi zaznaczone w zestawie pytań testowych nie będą uwzględniane".
Sąd doszedł zatem do przekonania, że powołane w skardze okoliczności – pogorszenie stanu zdrowia skarżącej, nie mogły skutecznie wzruszyć zaskarżonej uchwały. Komisja II stopnia w sposób prawidłowy i odpowiadający prawy wydała uchwałę, w uzasadnieniu której odniosła się w sposób wyczerpujący do stanowiska skarżącej. Organ odwoławczy uzasadnił motywy, którymi się kierował utrzymując w mocy uchwałę Komisji, i które spowodowały, że nie uwzględnił wyjaśnień skarżącej, dotyczących pogorszenia jej stanu zdrowia podczas egzaminu, co miało wpływ na błędne przeniesienie do karty odpowiedzi, odpowiedzi zaznaczonych na teście, w przypadku pięciu pytań, tj. pytań nr [...],[...],[...],[...] i [...].
Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowania zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy (m.in. karta odpowiedzi) dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zarzucanego przez skarżącą naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Wręcz przeciwnie, to uchylenie przez Komisję II stopnia uchwały Komisji ze wskazanych w odwołaniu powodów spowodowałoby naruszenie tej zasady.
Nadto Sąd zauważa, ze skoro skarżąca z pierwszej części egzaminu radcowskiego otrzymała ocenę niedostateczną, to tym samym musiała otrzymać negatywny wynik końcowy z egzaminu radcowskiego. Fakt ten rodzi stan, w którym skarżąca nie spełnia wymogu samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego - nie ma pozytywnie zdanego egzaminu radcowskiego.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.