Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący S. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości ok. 1.080 zł miesięcznie, z czego pokrywa: składkę na ubezpieczenie zdrowotne – 233 zł, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych – 46,25 zł. Miesięczny koszt utrzymania domu oszacował na kwotę ok. 600 zł miesięcznie, w tym opłata za energię elektryczną – ok. 200 zł, opłata za gaz – ok. 50 zł, ogrzewanie – ok. 400 zł, telefon - 65 zł, podatek od nieruchomości – ok. 30 zł. Ponadto przeznacza na zakup leków od ok. 20 do 60 zł miesięcznie. Skarżący wskazał też, że spłaca kredyt w wysokości 90.000 zł, a miesięczna rata spłaty tego kredytu wynosi 1.700 zł.
Dodał, iż oboje z żoną korzystają ze stałej pomocy finansowej syna (w szczególności w zakresie regulowania opłat związanych z utrzymaniem domu), który prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 4,05 ha, a także jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).
Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie praw pomocy, a także z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną. Małżonkowie zamieszkują w domu jednorodzinnym o powierzchni 170 m kw. posadowionym na działce o powierzchni 496 m kw. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą [...], z której w ubiegłym roku osiągnął dochód w wysokości 16.279,79 zł - przy przychodzie w kwocie 167.675,44 zł i kosztach uzyskania przychodu w wysokości 151.395,65 zł [...]. Według oświadczenia skarżącego, zawartego w piśmie z dnia [...] czerwca 2010 r., w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. skarżący osiągnął z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w kwocie 1.852,08 zł (przy przychodzie w wysokości 27.063,78 zł i kosztach uzyskania przychodu w kwocie 25.211,70 zł).
Ponadto zarówno skarżący, jak i jego małżonka pobierają świadczenia rentowe: skarżący w kwocie 679,02 zł netto, a jego żona – w wysokości 651,67 zł netto [...].
We wzmiankowanym piśmie z dnia [...] czerwca 2010 r. skarżący podał, że miesięczna opłata za wodę wynosi średnio 56 zł, za energię elektryczną – 176, 50 zł, za telefon – od 65 do 72 zł, za gaz – ok. 42 zł [...].
Skarżący przedłożył wyciągi z należących do niego dwóch rachunków bankowych obejmujących okresy od [...] marca 2010 r. do [...] czerwca 2010 r. oraz od [...] marca 2010 r. do [...] czerwca 2010 r. [...]. Podkreślić jednak należy, iż skarżący (wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie z dnia [...] czerwca 2010 r.) nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego należącego do jego małżonki. Nadto nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego, na którym są dokonywane transakcje związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Natomiast z przedłożonych do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżący otrzymuje regularnie (raz w miesiącu) wpłatę z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w kwocie ponad 480 zł. Nadto omawiane wyciągi nie potwierdzają oświadczenia skarżącego, iż miesięczna rata spłaty kredytu udzielonego skarżącemu wynosi 1.700 zł. Wskazują one bowiem, że skarżący spłaca raty czterech kredytów w łącznej kwocie ok. 950 zł miesięcznie.
W rubryce 7.2.2. formularza wniosku skarżący podał, iż jest współwłaścicielem (w ½ części) autobusu [...] o wartości ok. 25.000 zł.
Reasumując, skarżący wraz z żoną osiąga miesięczny dochód w kwocie ok. 3.100 zł netto, na który składają się ich świadczenia rentowe, dochód z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz wpłata z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Wydatki związane z utrzymaniem oscylują wokół kwoty 860 zł (energia elektryczna – 176, 50 zł, ogrzewanie – 400 zł, gaz – ok. 42 zł, woda – ok. 85 zł, podatek od nieruchomości – ok. 30 zł, telefon – 72 zł, leki – 60 zł). Jak już wyżej wspomniano, ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, iż obciążenia kredytowe nie przekraczają kwoty 1.000 zł, przy czym zaakcentować należy, że zaciągnięte przez skarżącego kredyty świadczą o jego możliwościach płatniczych.
Zatem fakt ten nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05).
Zauważyć też wypada, iż skarżący osiąga wysokie przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże znaczne koszty uzyskania przychodu sprawiają, że dochód jest stosunkowo niski.
Nie sposób również pominąć okoliczności, że skarżący nie przedstawił wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych. Powyższe uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie żony.
Uwzględniając powyższe, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.