Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 10 maja 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 770/16

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015r. nr [..] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej (dalej Prezes IPN lub organ odwoławczy), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. (dalej organ I instancji) nr [...] z dnia [...] maja 2015r. o odmowie udostępnienia wnioskodawcy C. K. informacji dotyczących J. W., zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Jako podstawę prawną skarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jt. Dz.U. z 2013r. poz.267 z późn. zm.– dalej "k.p.a.") w związku z art. 27 ust. 5 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (jt. Dz.U. z 2013r. poz. 1388 – dalej: ustawa lustracyjna).

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] maja 2015 r. do Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w W. wpłynął wniosek C. K. o udostępnienie, na podstawie art. 25 ustawy lustracyjnej, informacji zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa dotyczących osoby pełniącej funkcję publiczną. We wniosku określono, że wnioskodawca żąda udostepnienia informacji dotyczących J. W. pełniącego funkcję sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Po rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia [...] maja 2015r., o numerze wskazanym na wstępie, Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w W. odmówił udostępnienia wnioskodawcy informacji dotyczących Pana J. W. zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci. W uzasadnianiu decyzji organ wskazał, że wśród osób pełniących funkcje publiczne, wymienionych w art. 22 ust. 1 ustawy lustracyjnej, nie figuruje sędzia wojewódzkiego sądu administracyjnego, dlatego też udostępnienie informacji w trybie art. 25 tej ustawy nie jest możliwe.

Od powyższej decyzji zostało złożone odwołanie przez C. K. W odwołaniu podniesiono że decyzja organu I instancji jest niezgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż narusza zasadę dostępu do informacji publicznej, zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę równości wobec prawa. Podniesiono również, że skoro ustawa lustracyjna daje dostęp do informacji dotyczącej sędziów sądów wyższej instancji to również sędziowie sądów pierwszej instancji powinni być nią objęci.

Prezes IPN po rozpatrzeniu sprawy, na skutek złożenia odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2015r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie udostępnienia informacji dotyczących J. W., zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał obowiązujące w sprawie przepisy w tym w szczególności brzmienie art. 22 ust.1 i 2 ustawy lustracyjnej, podnosząc, że wskazany przepis w ust. 1 zawiera zamknięty katalog osób pełniących funkcje publiczne, o których informacje zawarte w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa mogą być udostępnione na wniosek osoby zainteresowanej. Wśród wymienionych w tym katalogu kategorii osób, zdaniem organu, nie uwzględniono osób pełniących funkcję sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Z tego też względu, zdaniem Prezesa IPN, słusznie uznał organ pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 22 ust. 1 ustawy lustracyjnej, stanowiące podstawę do udostępnienia wnioskodawcy informacji zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa dotyczących J. W. Przepis ten nie przewiduje bowiem możliwości udostępniania informacji dotyczących osób pełniących funkcję sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa znajdujących się w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej. Organ podkreślił przy tym, że nie badał, czy jakiekolwiek dokumenty dotyczące J. W. rzeczywiście znajdują się w archiwum Instytutu Pamięci, albowiem do wydania decyzji odmownej wystarczające jest ustalenie, że wskazana we wniosku osoba nie mieści się w katalogu, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy lustracyjnej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołującego się, że decyzja jest niezgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej organ stwierdził, że organ wydający decyzję ma obowiązek stosowania obowiązującego prawa a przepis art. 27 ust.1 ustawy o Instytucie Pamięci nie utracił mocy obowiązującej, zatem powinien być stosowany. Prezes IPN nie ma zatem prawa odmówić stosowania obowiązujących przepisów prawa, a jedynym organem upoważnionym do badania konstytucyjności ustaw jest Trybunał Konstytucyjny.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję Prezesa IPN wniósł C. K. (dalej: skarżący), zaskarżając decyzję w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego przy czym w skardze nie wskazano konkretnych przepisów prawa, które zdaniem skarżącego zostały naruszone.

W treści skargi skarżący podniósł m. in., że sędzia jest funkcjonariuszem państwa Polskiego a zatem ukrywanie informacji przez organy państwa przed obywatelami jest niezgodne z prawem polskim i międzynarodowym. Organ rozpatrując jego wniosek powinien zatem dołożyć starań i znaleźć podstawę prawną, która umożliwi mu zapoznanie się z dokumentami dotyczącymi pana J. W. Zdaniem skarżącego w interesie obywateli leży bowiem uzyskanie pełnej informacji o ewentualnej współpracy sędziego z organami bezpieczeństwa państwa (odnosi się to również do członków jego najbliższej rodziny "do trzeciego pokolenia wstecz"), zwłaszcza w sprawie, która ma związek z funkcjonowaniem państwa totalitarnego. W opinii skarżącego dokumenty dotyczące współpracy sędziego z organem bezpieczeństwa państwa stanowią informacje publiczną i jako takie powinny być udostępnione zainteresowanym na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Skarżący podniósł również, że nadal domaga się od organów dokumentów dot. pana W. w zakresie jego współpracy z organami bezpieczeństwa bez względu na okres ich wytworzenia.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2016r. pełnomocnik skarżącego wniósł o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie zgodności art. 22 ust. 1 pkt 12 ustawy lustracyjnej z art. 2 oraz 31 ust. 3 i art. 61 ust.1, 3 i 4 Konstytucji RP.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie:

1. - pełnomocnik skarżącego poparł skargę i podtrzymał wniosek o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
2. - pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi oraz o nieuwzględnienie wniosku skarżącego o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2015r. i decyzja utrzymana nią w mocy z dnia [...] maja 2015r. Dyrektora Oddziału Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W., nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie organu odmawiające udostępnienia informacji zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa dotyczących osoby, która pełni funkcję sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odwołując się do brzmienia przepisu art. 22 ust.1 ustawy lustracyjnej.

Wskazany przepis w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, znajdujących się w Instytucie Pamięci Narodowej, dotyczących:

1. 1) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;
2. 2) Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu;
3. 3) posłów i senatorów oraz posłów do Parlamentu Europejskiego;
4. 4) Prezesa Rady Ministrów i członków Rady Ministrów;
5. 5) Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Sądu Najwyższego oraz sędziów Sądu Najwyższego;
6. 6) Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego oraz sędziów Trybunału Konstytucyjnego;
7. 7) Prezesa i wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego;
8. 8) Przewodniczącego Trybunału Stanu, zastępców przewodniczącego Trybunału Stanu oraz członków Trybunału Stanu;

8a) Rzecznika Praw Obywatelskich;

8b) Rzecznika Praw Dziecka;

8c) Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych;

1. 9) Prezesa Najwyższej Izby Kontroli i wiceprezesów Najwyższej Izby Kontroli;
2. 10) Prezesa i wiceprezesów Prokuratorii Generalnej;
3. 11) Prezesa Narodowego Banku Polskiego i wiceprezesów Narodowego Banku Polskiego;

11a) członka Rady Polityki Pieniężnej;

1. 12) prezesa sądu apelacyjnego, prezesa wojskowego sądu okręgowego oraz prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego;
2. 13) członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
3. 14) Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz członków Rady Instytutu Pamięci Narodowej;
4. 15) Prokuratora Generalnego oraz prokuratorów Prokuratury Generalnej, Naczelnego Prokuratora Wojskowego oraz prokuratorów Naczelnej Prokuratury Wojskowej, prokuratora apelacyjnego oraz wojskowego prokuratora okręgowego, a także prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej;
5. 16) Szefa Kancelarii Prezydenta, Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Szefa Kancelarii Sejmu i Szefa Kancelarii Senatu;
6. 17) osób pełniących funkcje sekretarza stanu i podsekretarza stanu;
7. 20) wójtów, burmistrzów i prezydentów miast oraz członków zarządów powiatów i województw.

Z kolei art. 25 ust.1 wskazanej wyżej ustawy, stanowił że informacje, o których mowa w art. 22, udostępnia się na wniosek złożony w formie pisemnej, skierowany do dyrektora oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczą informacje.

Należy również wskazać, że w myśl art. 27 ust.1 ustawy lustracyjnej, organ odmawia udostępnienia informacji w przypadku, gdy udostępnienie informacji nie jest możliwe, a także gdy złożony wniosek odnosi się do informacji zawartych w dokumentach niedotyczących osoby, o której mowa w art. 22.

Jak zatem wynika z brzmienia cytowanych powyżej przepisów, i co słusznie podnosi organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, art. 22 ust.1 ustawy lustracyjnej zawiera niewątpliwie zamknięty katalog osób pełniących funkcje publiczne, o których mogą być na wniosek zainteresowanej osoby udostępnione informacje zawarte w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa. W śród wymienionych w tym katalogu osób, niewątpliwie nie są wymienieni sędziowie wojewódzkich sądów administracyjnych.

Tym samym za zasadne należy uznać stanowisko organów, iż w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do udostępnienia wnioskodawcy informacji zawartych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa dotyczących J. W. będącego sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, niezależnie od tego czy informacje takie rzeczywiście znajdują się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Należy przy tym podkreślić, że do wydania decyzji odmownej wystarczające było ustalenie przez organy, że wskazana we wniosku osoba nie mieści się w katalogu wymienionym w art. 22 ust. 1 ustawy lustracyjnej.

W ocenie Sądu zasadnie również organy przyjęły, że informacje zawarte we wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2015r., jego tytuł, jak również wskazana w nim podstawa prawna nie pozostawiały wątpliwości, że jest to wniosek składany w trybie art. 25 ust. 1 ustawy lustracyjnej. Tym samym brak było podstaw by organy doszukiwały się podstaw w oparciu, o które mogą ewentualnie udzielić żądanych informacji. Wniosek bowiem został sprecyzowany w sposób jasny i niebudzący wątpliwości.

Odnośnie wniosku o zadanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu wskazać należy, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, każdy Sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnie sprawy toczącej się przed Sądem. Możliwość zadania pytania prawnego jest zatem uprawnieniem Sądu, z którego powinien on skorzystać w sytuacji, gdy poweźmie wątpliwość, co do istnienia wskazanej wyżej zgodności, a rozwianie tej wątpliwości jest niezbędne dla rozstrzygnięcia. W sprawie niniejszej Sąd nie uznał za uzasadnione przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, co do zgodności art. 22 ust.1 pkt 12 ustawy lustracyjnej z Konstytucją.

Sąd nie podzielił bowiem przedstawionych w piśmie z dnia [...] maja 2016r. wątpliwości co do zgodności wskazanej normy z Konstytucją w szczególności z art. 2, 31 ust.3 i art. 61 ust.1,3 i 4 ustawy zasadniczej. W ocenie Sądu traktowanie zawartego w art. 22 ust.1 ustawy lustracyjnej, katalogu osób publicznych jako katalogu zamkniętego nie narusza standardów konstytucyjnych, w tym w szczególności zasad demokratycznego Państwa prawnego, ani zasady -działania organów na podstawie przepisów i w granicach prawa.

Podkreślić przy tym należy, że zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. To wątpliwości Sądu, a nie strony mogą uzasadniać przedstawienie pytania prawnego (v. wyrok NSA z 22 września 2011 r. sygn. akt II GSK.930/10). A tych w niniejszej sprawie Sąd nie miał i z tego względu wniosek nie został uwzględniony.

Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.