Uzasadnienie
E. A. (dalej też jako "skarżąca" lub "zdająca") w dniach od 4 do 6 września 2019 roku przystąpiła do egzaminu notarialnego, z którego otrzymała następujące oceny wystawione przez egzaminatorów: z projektu drugiego aktu notarialnego oraz za projekt odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności otrzymała oceny dobre, natomiast za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę niedostateczną.
W ramach opracowania projektu pierwszego aktu notarialnego, zdający powinien sporządzić projekt aktu notarialnego dokumentującego umowę sprzedaży wraz z oświadczeniem o ustanowieniu hipoteki, dotyczącą zakupu przez T.H. (obywatelkę ukraińską, nie posiadającą obywatelstwa innego państwa) i S. K. w udziałach po 1/2 części) spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu.
Oboje egzaminatorzy projekt aktu notarialnego, sporządzonego przez skarżącą, ocenili na ocenę niedostateczną. W obydwu ocenach, jako kardynalny błąd pracy wymieniono brak zawarcia w projekcie aktu notarialnego jakiejkolwiek wzmianki na temat znajomości języka polskiego przez stawającą do aktu notarialnego obywatelkę Ukrainy. Jak podkreślił w swej ocenie członek Komisji W.J., art. 2 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tj. Dz. U. z 2019, poz. 540 z ze zmianami, dalej też jako "p.n."), stanowi iż czynności notarialnych dokonuje się w języku polskim. Na żądanie strony notariusz może dokonać dodatkowo tej czynności w języku obcym, wykorzystując własną znajomość języka obcego wykazaną w sposób określony dla tłumaczy przysięgłych lub korzystając z pomocy tłumacza przysięgłego. Tak więc pierwsze, co, zdaniem egzaminatora, powinien zrobić autor pracy, to upewnić się, że albo obywatelka Ukrainy mówi po polsku i treść czynności będzie dla niej zrozumiała albo jeśli języka polskiego nie zna, to stosownie do art. 87 § 1 prawa o notariacie i do czynności nie jest dołączony przekład na inny znany tej osobie język, notariusz powinien przetłumaczyć akt lub inny dokument osobiście albo przy pomocy tłumacza. Tymczasem skarżąca nie przywołała tłumacza ani nie odebrała od cudzoziemca żadnego oświadczenia, że zna język polski i że nie żąda przywołania do aktu tłumacza przysięgłego.
Mając na uwadze, że zgodnie z art. 74 f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tj. Dz. U. z 2019, poz. 540 z ze zmianami, dalej także jako "p.n."), pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (dalej także jako "Komisja Egzaminacyjna" lub "Komisja I stopnia") uchwałą z dnia [...] października 2020 r. nr [...] stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.
Powyższą uchwałę zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała ocenę z projektu pierwszego aktu notarialnego, wnosząc o uchylenie uchwały w zaskarżonej części, w trybie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy oraz pozytywną weryfikację egzaminu notarialnego na podstawie art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie art. 74e w zw. z art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, polegające na ustaleniu wyniku egzaminu notarialnego w oparciu o błędnie przyznane oceny niedostateczne za pierwszy projekt aktu notarialnego, podczas gdy mając na uwadze całokształt rozwiązania zaproponowany przez skarżącą - zadanie egzaminacyjne spełniało niezbędne, określone ustawą wymogi, co jej zdaniem winno skutkować uzyskaniem pozytywnego wyniku egzaminu notarialnego.
Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej też jako "Komisja II stopnia" lub "Komisja odwoławcza") uchwałą z [...] lutego 2020 r. nr [...], na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy - Prawo o notariacie, w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymała zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z [...] października 2019 r. nr [...] w mocy. Komisja II stopnia uznała, że analiza treści pracy egzaminacyjnej skarżącej nie pozwoliła na uwzględnienie odwołania, gdyż potwierdzała zasadność zarzutów, jakie zostały przedstawione we wcześniejszym etapie postępowania.
Odnosząc się do argumentacji ujętej w odwołaniu, Komisja II stopnia stwierdziła, że co prawda, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 87 § 1 i § 2 ustawy Prawo o notariacie, wzmianka o nieznajomości języka polskiego przez stronę czynności powinna się znaleźć w treści aktu notarialnego. Oczywistym jest jednak na pisemnym egzaminie prawniczym, że skoro do aktu staje cudzoziemiec, odnotować należy, że zna on język polski. Nie ma innej możliwości sprawdzenia wiedzy zdających co do art. 87 p.n., jak tylko przez ocenę, tego co zostało zapisane. Ponadto, wbrew treści zadania, a zatem wbrew woli stron, w projekcie aktu skarżąca zapisała, że ustanowiona hipoteka zabezpiecza obok wierzytelności głównej o spłatę kapitału pożyczek, także świadczenia uboczne. Tymczasem suma pożyczek wynosiła 60 tysięcy złotych i do takiej sumy miała być ustanowiona hipoteka. Jest zatem oczywiste, że zabezpieczeniem nie mogą być w tej sytuacji objęte dodatkowe wierzytelności. Dodatkowo, w konsekwencji ww. błędu, wadliwie pobrano podatek od czynności cywilnoprawnych.
Kolejnym błędem zdającej, jest zawarcie zapisu w § 6 pracy, o zrzeczeniu się przez syndyka wkładu budowlanego na rzecz kupujących. Zdaniem Komisji odwoławczej, jest to zapis chybiony, świadczący o całkowitej nieznajomości instytucji spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Zgodnie z art. 17 z indeksem 2 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych zbycie przedmiotowego prawa obejmuje także wkład budowlany i wola stron w tym przedmiocie nie ma żadnego znaczenia. Wkład budowlany jest całkowicie związany z przedmiotowym prawem spółdzielczym i nie podlega osobnemu rozporządzeniu.
Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, brak jest podstaw do podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną. W akcie nie zabezpieczono bowiem praw i interesów stron (naruszono art. 80 § 1, § 2 i § 3 ustawy Prawo o notariacie) poprzez ustanowienie wadliwej hipoteki, poprzez brak odniesienia się do znajomości języka polskiego przez cudzoziemca i zapisanie niewłaściwych pouczeń, naruszono obowiązki notariusza jako płatnika, wykazano też rażącą nieznajomość ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w zakresie problematyki wkładu budowlanego.
Na uchwałę Komisji II stopnia z [...] lutego 2020 r. nr [...], skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie, poprzez niepodjęcie w toku postępowania odwoławczego wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie zgromadzonego z sprawie materiału dowodowego, a w szczególności nierozpatrzenie zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu, pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy oraz oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem tej Komisji) w pracy skarżącej oraz na zarzutach dodatkowych, sformułowanych przez Komisję II stopnia, przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów projektu pierwszego aktu notarialnego w treści uchwały;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:, tj.:
- a) art. 74e § 2 i art. 74d § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez uznanie, że stwierdzone w pracy skarżącej uchybienia przesądzają o konieczności jej oceny jako niedostatecznej, podczas gdy analiza tej pracy prowadzi do wniosku, że jej ocena powinna być pozytywna, a ewentualne błędy i usterki w niej zawarte nie miały charakteru istotnego i nie wpływały na poprawność ostatecznego rozwiązania zadania egzaminacyjnego przyjętego przez skarżącą,
- b) art. 74 d § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zignorowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen prac egzaminacyjnych a w konsekwencji nieuzasadnione utrzymanie oceny negatywnej, pomimo, że w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia nie wskazano precyzyjnie przesłanek całkowicie dyskwalifikujących proponowane przez skarżącą rozwiązanie.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o:
- - uchylenie w całości zaskarżonej uchwały, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,
W odpowiedzi na skargę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy - Prawo o notariacie. Jak wynika z art. 74 § 3 ustawy Prawo o notariacie polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.
Niewątpliwie wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 2 ustawy Prawo o notariacie). W orzecznictwie podkreśla się, że bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego".
Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.
Zgodnie z art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie, członkowie komisji dokonują oceny każdej egzaminu zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie, przy czym zgodnie z art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań części drugiej dokonują dwaj członkowie komisji niezależnie od siebie biorąc pod uwagę 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu.
Uwzględniając powyższe wskazać należy, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów. Pamiętać także należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania musi być oceniona pozytywnie.
Kwestia związania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia granicami odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (pierwszej instancji) o ustaleniu wyniku egzaminu była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach dotyczących egzaminów zawodowych notariuszy, radców prawnych i adwokatów, ponieważ analogiczne uregulowania znajdują się w przepisach dotyczących tych trzech zawodów prawniczych (np. w wyrokach z dnia 22 maja 2014 r., II GSK 352/13, II GSK 447/13, z dnia 6 maja 2015 r., II GSK 873/14). Podzielając stanowisko tam zaprezentowane, Sąd wskazuje, że w postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego zarzutów w stosunku do oceny pracy. Komisja odwoławcza nie powinna zatem formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła komisja egzaminacyjna.
Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), komisja odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach (tak też w Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 czerwca 2020 roku sygn. akt VI SA/Wa 961/20).
W niniejszej sprawie, oboje egzaminatorzy, jako kluczowy mankament sporządzonego przez skarżącą projektu aktu notarialnego, wskazali brak zawarcia w projekcie aktu notarialnego jakiejkolwiek wzmianki na temat znajomości języka polskiego przez stawającą do aktu notarialnego obywatelkę Ukrainy. Ocenę powyższą podtrzymała też Komisja odwoławcza, przyznając co prawda, że zgodnie z art. 87 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o notariacie, w treści aktu notarialnego winna znaleźć się wzmianka o nieznajomości języka polskiego, lecz, skoro do aktu staje cudzoziemiec, odnotować należy, że zna on język polski, gdyż nie ma innej możliwości sprawdzenia wiedzy zdających.
W ocenie Sądu, ocena powyższa jest nieuprawniona, w świetle przesłanek statuowanych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, przy uwzględnieniu, z jednej strony treści zadania egzaminacyjnego a z drugiej, przywołanego przez Komisję II stopnia, przepisu art. 87 ustawy – Prawo o notariacie. Zgodnie bowiem z art. 87 § 1 cyt. ustawy jeżeli osoba biorąca udział w czynnościach nie zna języka polskiego i do czynności nie jest dołączony przekład na inny znany tej osobie język, notariusz powinien przetłumaczyć akt lub inny dokument osobiście albo przy pomocy tłumacza. Z kolei, zgodnie z art. 87 § 2 p.n., o zachowaniu warunków przewidzianych w § 1 pkt 2 i 3, a także o sposobie stwierdzenia okoliczności, o których mowa w § 1, bądź o niemożności złożenia podpisu lub tuszowego odcisku - notariusz czyni stosowną wzmiankę w treści sporządzonego dokumentu.
Ewidentnie zatem dyspozycja art. 87 § 1 pkt 1 p.n. obliguje notariusza do stwierdzenia nieznajomości języka polskiego i zaznaczenia tego stosowną wzmianką. Jeżeli notariusz przekona się, iż osoba biorąca udział w czynności zna język polski, faktu tego nie stwierdza, nawet gdy tą osobą jest cudzoziemiec (tak też Oleszko Aleksander, Prawo o notariacie. Komentarz. Część II. T. I. Art. 79-91, Opublikowano: LexisNexis 2012).
Tymczasem w treści zadania egzaminacyjnego w żaden sposób nie sprecyzowano kwestii znajomości, bądź nie, języka polskiego przez stawającą do aktu obywatelkę Ukrainy. Jeżeli więc przepis art. 87 § 1 pkt 1 w zw. z § 2 p.n. wymaga, aby stosowna wzmianka dotyczyła jedynie braku znajomości języka polskiego przez stronę czynności notarialnej, a takiej informacji skarżąca w treści zadania nie uzyskała, brak jest podstaw do zakwalifikowania braku wzmianki o znajomości języka polskiego przez cudzoziemca w projekcie aktu notarialnego, jako przesłanki do obniżenia oceny z egzaminu notarialnego. Oczywiście przepis art. 74e § 2 ustawy – Prawo o notariacie nie zawiera zamkniętego katalogu kryteriów oceny, ale w szczególności wskazuje na zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.
Jednakże niedopuszczalne jest wprowadzenie przez egzaminatorów i Komisję odwoławczą wymogu zamieszczenia w projekcie aktu notarialnego wzmianki o znajomości przez cudzoziemca języka polskiego, która nie jest wymagana przepisami prawa, jako elementu niezbędnego dla wystawienia osobie przystępującej do egzaminu oceny pozytywnej. Tak bowiem należałoby interpretować stanowisko obojga egzaminatorów, kwalifikujących ww. brak, jako "kluczowy". W ocenie Sądu, kwestia wzmianki co do znajomości języka polskiego przez cudzoziemca, w sytuacji, w której w treści zadania informacja na ten temat nie występuje, nie powinna w żaden sposób wpływać na zakwestionowanie prawidłowości pracy skarżącej. Z zupełnie inną sytuacją mielibyśmy do czynienia, gdyby w treści zadania wprost wskazano na nieznajomość języka polskiego przez obywatelkę Ukrainy. Wówczas zachowanie przez zdającą wszelkich rygorów statuowanych w art. 87 p.n. miałoby ewidentny wpływ na samą możność wystawienia jej oceny pozytywnej.
Jednakże, z uwagi na treść zadania egzaminacyjnego, omawiana okoliczność nie może wpływać na zakwestionowanie samej prawidłowości pracy skarżącej. Z treści zaskarżonej uchwały nie sposób przy tym wywieść, czy Komisja II stopnia, podobnie jak egzaminatorzy, uważa omawiany brak za naruszenie o charakterze "kluczowym", czy też nie. Innymi słowy, czy pomijając wspomnianą kwestię wzmianki o znajomości języka polskiego przez stawającego do aktu cudzoziemca, pozostałe wady pracy, decydują o konieczności wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej, czy też jedynie wpływają na obniżenie jej oceny w ramach skali ocen pozytywnych, tj. od dostatecznej do celującej. W sytuacji, w której w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nie wskazano, które konkretnie z uchybień pracy egzaminacyjnej zadecydowały o ocenie niedostatecznej, nie dokonując ich gradacji, organ zobowiązany będzie ponownie rozważyć, czy uwzględnienie przez sąd omawianego zarzutu skargi, będzie miało wpływ na końcową ocenę pracy.
Sąd nie jest bowiem trzecią komisją egzaminacyjną a jedynie bada, czy Komisja odwoławcza dokonała wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Dokonuje zatem kontroli prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z przepisami p.n. i k.p.a. Tymczasem Komisja odwoławcza łącznie jako istotne braki pracy wymienia: ustanowienie wadliwej hipoteki, brak odniesienia się do znajomości języka polskiego przez cudzoziemca, zapisanie niewłaściwych pouczeń, naruszenie obowiązków notariusza jako płatnika, nieznajomość ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w zakresie problematyki wkładu budowlanego. Nie jest natomiast wiadomym, czy każdy z tych zarzutów sformułowanych przez Komisję odwoławczą wobec pracy skarżącej, sam z siebie, w ocenie Komisji, przemawia za zasadnością wystawienia oceny niedostatecznej, czy też jedynie ich łączna konfiguracja. Komisja odwoławcza, w przeciwieństwie do egzaminatorów, nie wyjaśniła, który, ze wskazanych przez nią błędów, ma charakter kluczowy.
Przy dokonywaniu powtórnej oceny pracy skarżącej, organ winien nadto uwzględnić, że w ocenie Sądu, kolejne naruszenie, obok braku odniesienia się do znajomości języka polskiego przez cudzoziemca, uniemożliwiające, zdaniem organu, podwyższenie oceny skarżącej, tj. ustanowienie wadliwej hipoteki, winno zostać rozważone, w świetle ujętego w art. 74e § 2 p.n. kryterium poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. W treści zadania wskazano, że "T. H. i S. K. zawarli z nieprowadzącym działalności gospodarczej S. J. umowy pożyczki: z dnia 20 sierpnia 2019 r. kwoty 50 000 zł oraz z dnia 30 sierpnia 2019 r. kwoty 10 000 zł. Pożyczki te udzielone zostały na remont opisanego wyżej lokalu, do którego ma przysługiwać T. H. i S. K. spółdzielcze własnościowe prawo. Na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu tych umów ma zostać na przedmiotowym prawie ustanowiona jedna hipoteka umowna do kwoty 60 000 zł.".
Skarżąca, powyższą kwestię uregulowała w projekcie aktu notarialnego poprzez zapis:
"T. H. i S. K. oświadczają, iż w związku z powołanymi w § 2 niniejszej umowy umowami pożyczki - na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu zapłaty należności głównej oraz wszelkich zobowiązań wynikających z tego tytułu, w szczególności zapłaty należności ubocznych, kosztów dochodzenia i odsetek wynikających z opisanej w § 2 niniejszej umowy - umowy pożyczki z dnia 20 sierpnia 2019 roku oraz umowy pożyczki z dnia 30 sierpnia 2019 roku ustanawiają na będącym przedmiotem niniejszego aktu notarialnego - spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu numer [...], położonym w [...], przy ulicy [...] numer [...] hipotekę umowną do kwoty 60.000,00 zł (sześćdziesiąt tysięcy złotych) na rzecz S. J.".
Komisja odwoławcza, kwestionując prawidłowość powyższego zapisu, wskazała, że suma pożyczek wynosiła 60.000 zł i do takiej sumy miała być ustanowiona hipoteka. Jest zatem oczywiste, że zabezpieczeniem nie mogą być w tej sytuacji objęte dodatkowe wierzytelności. Błąd powyższy, zdaniem organu, świadczy o nieznajomości art. 69 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Istotnie, zgodnie z art. 69 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2204 ze zm.) hipoteka zabezpiecza mieszczące się w sumie hipoteki roszczenia o odsetki oraz o przyznane koszty postępowania, jak również inne roszczenia o świadczenia uboczne, jeżeli zostały wymienione w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej.
Jednakże należy zauważyć, że górną granicę odpowiedzialności właściciela obciążonej nieruchomości z tytułu hipoteki stanowi suma hipoteczna. Jeżeli wysokość wierzytelności głównej oraz roszczeń ubocznych objętych hipoteką na podstawie art. 69 ww. ustawy przekracza sumę hipoteczną, właściciel w sposób rzeczowy odpowiada jedynie do wysokości tej sumy (p. Czech Tomasz, Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz, LexisNexis 2014). Tymczasem skarżąca wprost wskazała, że kupujący ustanawiają hipotekę umowną właśnie do kwoty 60.000 złotych. W tym przypadku, uwzględniając treść zadania, zgodnie z którym na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu umów ma zostać ustanowiona jedna hipoteka umowna do kwoty 60 000 zł., organ, uznając, że to ten zaproponowany przez skarżącą zapis przesądza między innymi o konieczności wystawienia oceny niedostatecznej, winien był rozważyć jego konsekwencje dla stron umowy w kontekście potencjalnych negatywnych skutków dochodzenia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką w świetle woli stron wyrażonej w treści zadania.
Ponadto za niedopuszczalne, w ocenie Sądu, uznać należy sformułowanie Komisji odwoławczej zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, stwierdzające, że słuszność wystawionej oceny niedostatecznej potwierdzają także popełnione dodatkowe uchybienia. Komisja odwoławcza nie sprecyzowała bowiem, w jakim zakresie te dodatkowe uchybienia, miały wpływ na niemożność wystawienia skarżącej oceny pozytywnej, tj. czy także stanowią błędy istotne, czy też pomniejsze (a więc nie decydujące o ocenie negatywnej). Tymczasem dla przeprowadzenia ostatecznej oceny poprawności zadania koniecznym winno być dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy przy zastosowaniu skali ocen 2-6 wskazanych przez ustawodawcę w art. 74e §4 ustawy - Prawo o notariacie. Z zaskarżonej uchwały nie wynika natomiast, jakimi motywami Komisja odwoławcza kierowała się przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi.
Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 11 k.p.a., organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania.
Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, za niezbędne Sąd uznał uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy organowi administracji publicznej. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym organ drugiej instancji uwzględniając wyrażone powyżej stanowisko Sądu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 2018 roku, poz. 265), na które złożyły się: 200 złotych tytułem wpisu sądowego oraz 480 złotych tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym i 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.