Uzasadnienie
W dniu 28 maja 2008 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożony przez E. D. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na bezczynność Prezesa Rady Ministrów.
Z podanych przez E. D. w formularzu informacji wynika, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca pobiera rentę w kwocie 636,29 zł, natomiast dochód miesięczny jego małżonki wynosi 2.041,80 zł brutto. Jako składniki majątkowe wnioskodawca wymienił: dom o powierzchni 100 m kw., nieruchomość rolną o powierzchni 11,41 ha, garaż o powierzchni 20 m kw. oraz oszczędności w wysokości [...] zł i [...] dolarów amerykańskich.
Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie:
- a) odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za rok 2007, ewentualnie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez nich w tym okresie (np. zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego),
- b) ostatniego przekazu pocztowego świadczenia rentowego skarżącego,
- c) zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę (średnia z ostatnich 3 miesięcy),
- d) oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości,
- e) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- f) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (np. opłaty za wodę, gaz, telefon, energię elektryczną).
Pismem z dnia 17 czerwca 2008 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż nie pobiera dopłat do gruntów rolnych, załączając zarazem odcinek przekazu pocztowego potwierdzający podaną w formularzu wysokość otrzymywanego świadczenia, wystawiony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych PIT-40A za rok 2007 i potwierdzenie założenia lokaty bankowej w kwocie [...] zł. W ww. piśmie E. D. zwrócił się ponadto do Sądu, aby wpłynął na żonę celem przesłania żądanych dokumentów z uwagi na fakt, że "żona nie chce, by w Ojczyźnie królowała prawda, by Rzeczpospolita była państwem praworządnym, suwerennym, wolnym, demokratycznym tzn. najpiękniejszym z krajów świata".
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn.
zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak więc jedyną podstawą do orzekania w sprawach o udzielenie prawa pomocy jest sytuacja materialna skarżącego (p. J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006 s. 507). Jednocześnie, mając na względzie fakt pozostawania przez skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, podkreślić należy, iż w myśl art. 31 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr. 9, poz. 59 z późn. zm.) z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.
Tym samym, dla oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego pozostającego w związku małżeńskim, w ramach którego nie wprowadzono rozdzielności majątkowej, niezbędne jest wykazanie nie tylko jego dochodów ale również dochodów małżonki, jak też wysokości środków posiadanych przez małżonków na rachunkach bankowych.
W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył wykazanych w wezwaniu Sądu dokumentów obrazujących skalę dochodów żony oraz posiadanych przez nią środków finansowych, wnioskując, aby to Sąd zwrócił się bezpośrednio do żony skarżącego celem uzyskania niezbędnych dokumentów.
Należy jednakże wskazać, iż zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
- – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). To strona ma więc przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego w formularzu. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W niniejszej sprawie biorąc pod uwagę zarówno informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też zakres przedstawionych przez skarżącego dokumentów, stwierdzić należy, iż nie uprawdopodobnił on w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Z jednej strony nie udokumentował on stanu majątkowego i dochodów żony, z drugiej natomiast nie wskazał skali ponoszonych wydatków, nie jest więc możliwe dokonanie wiarygodnej oceny możliwości poczynienia przez skarżącego oszczędności celem pokrycia kosztów sądowych. Jak podnosi bowiem w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy (II CZ 104/84) ubiegający się o pomoc w postępowaniu przed sądem winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Co więcej, skarżący, jak wskazał w formularzu i co częściowo potwierdził poprzez złożenie stosownego dokumentu, dysponuje oszczędnościami, których nie przeznacza na bieżące wydatki. Nie wskazał przy tym żadnych przeszkód uniemożliwiających przeznaczenie tych oszczędności na opłacenie kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.