Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek S. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, ich miesięczny dochód wynosi ok. 3.000 zł netto i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł oraz renta żony wnioskodawcy w wysokości ok. 700 zł. S. P. posiada dom o powierzchni 196 m2, niewykorzystywaną nieruchomość rolną (0,37ha), dwa pojazdy mechaniczne: [...]. Skarżący do miesięcznych wydatków zaliczył: koszty utrzymania gospodarstwa domowego ok. 600 zł oraz czynsz najmu 1.300 zł.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. odmówił S.P. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżący jest w stanie z uzyskiwanych dochodów wygospodarować środki na poniesienie kosztów, które w chwili obecnej stanowią 200 zł wpisu od skargi. Referendarz sądowy podkreślił, że konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek w finansach strony i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże nie każdy wydatek, który subiektywnie postrzegany jest przez stronę jako dolegliwy finansowo, wiąże się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny. Referendarz sądowy wskazał, że zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy możliwe jest wyłącznie w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu.
W ocenie referendarza sądowego okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie pozwalają na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sadowych w niniejszej sprawie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniósł S. P.wskazując, że uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 złotych spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zważywszy że łączny dochód miesięczny pozostający do dyspozycji w wysokości 1.100 zł jest o wiele za niski, by zaspokoić podstawowe, egzystencjonalne potrzeby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 19 sierpnia 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.
Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a", w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową S. P. Miesięczny dochód wnioskodawcy i jego żony to 3.000 zł netto i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł oraz renta żony wnioskodawcy w wysokości ok. 700 zł. Ponadto S. P. posiada dom o powierzchni 196 m2, niewykorzystywaną nieruchomość rolną (0,37ha), dwa pojazdy mechaniczne: [...]. Wobec takiej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie sposób uznać, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, że uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, gdyż łączny dochód wnioskodawcy jest za niski, aby zaspokoić podstawowe potrzeby. Stwierdzić bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Ponadto wskazać należy, że wnioskodawca dysponując wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak nieruchomość rolna, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie.
Kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że referendarz sądowy badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania S. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.