Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 2638/17 wpłynął na formularzu PPF wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Z treści złożonego wniosku wynika, iż J. B. jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada udział 3/20 w domu, co stanowi pow. 12,75 m2. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 6,46 ha, w którym uprawia zboża. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada stałego źródła dochodu, utrzymanie stanowią dopłaty unijne i prace dorywcze, nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Nie prowadzi hodowli zwierząt, ani drobiu. Posiada samochód osobowy [...] z 2007 r. o wartości około 15 tys. zł wnioskodawca wskazał jako źródło dochodu do dopłaty unijne w wysokości około 500 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że stałe wydatki są następujące: podatek rolny około 311 zł rocznie, ubezpieczenie rolnicze 393 zł, ubezpieczenie samochodu – 588 zł, abonament telefoniczny 50 zł miesięcznie.
Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2638/17 odmówiono J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.
W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że "nie osiąga dochodu z prowadzenia gospodarstwa rolnego bowiem prowadzenie gospodarstwa jest ekonomicznie nieopłacalne. Warunkiem otrzymania dopłat unijnych jest prowadzenie gospodarstwa rolnego, w przeciwnym wypadku dopłaty nie przysługują. Hipotetycznie, w przypadku utraty lub likwidacji dopłat unijnych gospodarstwo rolne nie będzie prowadzone." Do sprzeciwu dołączył dwie decyzje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: z dnia [...] listopada 2017 r. przyznająca dopłatę w wysokości 1435,58 zł dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) oraz z dnia [...] stycznia 2018 r. w spawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, tj. płatność obszarowa, za zazielenienie, płatność redystrybucyjna, płatność od powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno – przyznającą dopłatę w łącznej wysokości 7499,19 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 18 stycznia 2018 r. należało utrzymać w mocy.
Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja ta ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w wobec osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek, środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego.
W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 18 stycznia 2018 r. - wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o pow. 6,46 ha, z którego się utrzymuje, prowadząc uprawę zbóż. Wnioskodawca uzyskał dochód z dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Za 2017 r. przyznano wnioskodawcy kwotę 8934,77 zł. Wnioskodawca posiada także samochód osobowy z 2007 r. Wnioskodawca nie przedstawił jednak swojego wniosku w sposób wyczerpujący i przejrzysty. Nie wskazał wszystkich swoich dochodów, a niektóre dane zawarte we wniosku są ze sobą sprzeczne. Wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się z dopłat unijnych, natomiast w uzasadnieniu sprzeciwu dodał, że prowadzenie gospodarstwa jest ekonomicznie nieopłacalne i w przypadku braku dopłat gospodarstwa by nie prowadził.
A zatem skoro jednak dopłaty są wnioskodawcy przyznawane – Sąd przyjął, że gospodarstwo jest prowadzone, a zatem powinny być również płody rolne (niestety nieokreślone przez skarżącego). Wcześniej w formularzu skarżący wskazał, że na ziemi rolnej uprawia zboża. Zatem wydaje się nieprawdopodobne, aby skarżący nie osiągał żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego i uprawiania posiadanych nieruchomości rolnych. Danych tych wnioskodawca jednak nie podał ani w formularzu, ani w sprzeciwie. Nie jest zatem wiadome jaki jest całkowity dochód wnioskodawcy, tym bardziej, że ze wskazanego w formularzu dochodu – 500 zł trudno jest utrzymać się posiadając jednocześnie i ponosząc koszty utrzymania domu/pokoju, samochodu, gospodarstwa rolnego oraz koszty osobiste związane z wyżywieniem i utrzymaniem koniecznym.
Nie wiadomo zatem z jakiej rzeczywiście wysokości środków wnioskodawca się utrzymuje, czy posiada obciążające zobowiązania, jakie są wydatki gospodarstwa domowego. Sąd stwierdzić jedynie może, że zestawienie ogólnie podanych kosztów i posiadanych środków do życia daje mało wiarygodny obraz sytuacji materialnej wnioskodawcy.
Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że należało odmówić przyznania prawa pomocy, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.