Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj., zwolnienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Z treści złożonego wniosku wynika, iż J. B. jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada udział 3/20 w domu, co stanowi pow. 12,75 m2. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 6,46 ha, w którym uprawia zboża. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada stałego źródła dochodu, utrzymanie stanowią dopłaty unijne i prace dorywcze, nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Nie prowadzi hodowli zwierząt, ani drobiu. Posiada samochód osobowy [...] z 2007 r. o wartości około 15 tys. zł. wnioskodawca wskazał jako źródło dochodu do dopłaty unijne w wysokości około 500 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że stałe wydatki są następujące: podatek rolny około 311 zł. rocznie, ubezpieczenie rolnicze 393 zł., ubezpieczenie samochodu – 588 zł., abonament telefoniczny 50 zł. miesięcznie.
W sprawie zważono, co następuje.
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym.
Biorąc pod uwagę sytuację majątkową J. B. uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ich ponieść. Z danych zawartych w przedłożonym wniosku nie przedstawia się obraz wnioskodawcy jako osoby ubogiej, której nie stać na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o pow. 6,46 ha, z którego się utrzymuje, prowadzać uprawę zbóż. Oprócz dochodu z gospodarstwa rolnego wnioskodawca uzyskał ponadto dochód z dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Za 2016 r. przyznano wnioskodawcy kwotę 9 497,31 zł. Wnioskodawca posiada także samochód osobowy z 2007 r. Ponadto należy też zauważyć, że wnioskodawca nie przedstawił swojego wniosku w sposób wyczerpujący i przejrzysty. Nie wskazał wszystkich swoich dochodów, a niektóre dane zawarte we wniosku są ze sobą sprzeczne.
Wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się z dopłat unijnych, natomiast w uzasadnieniu dodał także, że wykonuje prace dorywcze, Natomiast przy podawaniu wielkości gospodarstwa rolnego wskazał, że na ziemi rolnej uprawia zboża. Zatem do wskazanego dochodu należałoby doliczyć kwoty z prowadzenia działalności rolniczej i prac dorywczych. Danych tych wnioskodawca nie podał. Nie jest zatem wiadome jaki jest całkowity dochód wnioskodawcy, tym bardziej że ze wskazanego w formularzu dochodu – 500 zł. trudno jest utrzymać się posiadając jednocześnie i ponosząc koszty utrzymania domu/pokoju, samochodu, gospodarstwa rolnego oraz osobiste związane z wyżywieniem i utrzymaniem koniecznym.
Należy również zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona może chociażby zaciągnąć pożyczkę, a jako jej zabezpieczenie czy kredytu skorzystać z posiadanego majątku nieruchomego, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, mieszkanie mogące służyć do wynajmu jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Z uwagi na powyższe wskazać należy, że brak jest podstaw do finansowania za stronę z środków budżetowych kosztów sadowych, czy opłacać pełnomocnika z urzędu, skoro strona posiada majątek, który może wykorzystać do pozyskania środków finansowych (wynajem, zabezpieczenie pożyczki).
Wobec wątpliwości co do faktycznych możliwości finansowych wnioskodawcy uznano, że wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich, które nie posiadają źródeł dochodu, a nawet jeżeli takowe posiadają, to wystarczają im jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (postanowienie NSA z dnia 9 września 2015r. sygn. akt I FZ 310/15). To strona zatem ma przekonać Sąd/referendarza, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania.
Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. to do obowiązków strony skarżącej jako osobie zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należy wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby, nie wystarczy bowiem samo powoływanie się na trudną sytuację materialną. W sprawach o przyznanie prawa pomocy sąd/referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy podane dane uniemożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego i nie są znane pomimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009r. sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt I GZ 371/10). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy.
Z tych względów wniosek nie został uznany za zasadny.
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.