Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek F. J. Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż F. J. Z. jest studentem pozostającym na utrzymaniu rodziców. Nie posiada majątku, ani dochodów.
Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 15 stycznia br. wnioskodawca został zobowiązany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do:
- - wykazania kto jest właścicielem domu wskazanego jako adres zamieszkania i dla doręczeń (ul. [...] w [...]), należało też wskazać na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca korzysta z tego domu (najem, dzierżawa, własność rodziców, inne);
- - wskazania czy wnioskodawca mieszka w tym domu sam, czy z innymi osobami, jeżeli wnioskodawca mieszka w tym domu z innymi osobami należało je wskazać, a jeżeli prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, należało wskazać ich dochody,
- - wskazania kto prowadzi w tym domu działalność gospodarczą pod nazwą [...],
- - nadesłania kopii dokumentów PIT wnioskodawcy (jeżeli wnioskodawca dokonywał rozliczenia podatku) i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które się rozliczały z urzędem skarbowym, z rozliczeniem podatku za rok 2017, a w przypadku nierozliczenia się z za rok 2017 należało nadesłać rozliczenie za 2016 rok,
- - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega,
- - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc,
- - nadesłania kopii wyciągu bankowego z wszystkich kont bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące.
W dodatkowym piśmie złożonym na wezwanie Sądu wnioskodawca wskazał, że właścicielem domu wskazanego jako adres dla doręczeń jest ojciec wnioskodawcy. Wnioskodawca mieszka w tym domu z rodzicami oraz trójką rodzeństwa. Działalność gospodarczą pod nazwą [...] prowadzi ojciec wnioskodawcy. Wnioskodawca otrzymuje pomoc od ojca (pozostaje na jego utrzymaniu). Nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Do pisma dołączono, kopie wyciągu z rachunków bankowych rodziców wnioskodawcy, kopie dokumentów PIT za 2016 r. rodziców wnioskodawcy.
W sprawie zważono, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny.
Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Biorąc pod uwagę sytuację majątkową wnioskodawcy wskazać należy, że nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na takie rozstrzygnięcie miało wpływ – po pierwsze okoliczność, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę stan majątkowy wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z wnioskodawcą, a po drugie – z przepisów prawa wynika, że osoby najbliższe (rodzina) mają obowiązek wspierać się wzajemnie, w tym finansowo (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a ponadto obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców.
Stąd istotne w sprawie było poznanie czy rodzice skarżącego będą w stanie okazać skarżącemu pomoc biorąc pod uwagę ich dochody i wysokość opłat sądowych. W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że rodzina wnioskodawcy jest w stanie opłacić koszty postępowania sądowego, które obecnie wynoszą 200 zł. wpisu sądowego, co umożliwi rozpoznanie sprawy sądowej. Działalność zarobkową w rodzinie wnioskodawcy prowadzą rodzice wnioskodawcy, którzy prowadzą działalność gospodarczą. Jak wynika z kopii dołączonych dokumentów PIT ojciec wnioskodawcy osiągnął w 2016 r. dochód w wys. 66 tys. sł. (przychód 191 tys. zł.), matka wnioskodawcy nie osiągnęła dochodu (przychód 19 tys. zł). Stan środków na kontach to 3 049 zł., 326 zł., 421 zł., 1 000 zł., 20,14 zł. Rodzina wnioskodawcy posiada dom, z akt sprawy wynika, że co najmniej jeden samochód osobowy (marki [...]). Okoliczności te wskazują że rodzinę wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich.
Pamiętać także należy, że przed kosztami sądowymi pierwszeństwo maja jedynie koszty utrzymania koniecznego strony i jej rodziny. Nie ma żadnych podstaw do przyjmowania, że inne zobowiązania takie jak np. konieczność spłaty kredytów czy innych zobowiązań, a nawet opłacenie podatków, względnie obowiązkowych składek, mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Ponieważ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, a co za tym idzie wiąże się z przerzuceniem tego ciężaru na resztę społeczeństwa powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że opłacenie wpisu sądowego skarżącego wpłynie na pogorszenie się sytuacji materialnej (uszczerbek w utrzymaniu koniecznym) rodziny wnioskodawcy.
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.