Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek [...] Stowarzyszenia [...] w B., zw. dalej "Stowarzyszeniem", o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy wzięto również pod uwagę dane nadesłane przy piśmie z dnia 4 maja 2015 r., do równolegle rozpoznawanego wniosku ww. Stowarzyszenia w sprawie VII SA/Wa 351/15.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż ww. Stowarzyszenie prowadzi działalność statutową, której celem jest m.in. odbudowa i utrzymanie historycznych wartości zabytków materialnych kultury i tradycji regionu Śląska pielęgnacja historycznego i kulturalnego krajobrazu. W uzasadnieniu wskazano, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków i wolontariacie oraz statucie. Stowarzyszenie prowadzi działalność gospodarczą służącą do realizacji celów statutowych. Dochód w całości przeznaczany jest na działanie organizacji. Wskazało, że posiada w użyczeniu nieruchomość w miejscowości B., która jednak na chwilę obecną jest remontowana oraz adaptowana w celu prowadzenia usług gastronomicznych i hotelarskich. Stowarzyszenie ponosi wydatki związane z opłatami za energię elektryczną i inne związane z zarządem. Na bieżącym rachunku Stowarzyszenie posiada 15,75 zł., wskazało, że w ostatnim roku obrotowym poniosło stratę 52 836,41 zł.
W piśmie z dnia 4 maja 2015 r. złożonym w sprawie VII SA/Wa 351/15 wskazano, że Stowarzyszenie liczy 16 członków, majątek Stowarzyszenia tworzony jest ze składek członkowskich, których wysokość określono na 120 zł., przy czym składki te płatne są jednorazowo. Wysokość dochodów Stowarzyszenia w okresie I kwartału wynosiła 1000-1500 zł. Miesięczne koszty utrzymania jakie Stowarzyszenie ponosi mieszczą się w przedziale 800-1500 zł. i zależą od różnych czynników (chociażby koszty związane z ogrzewaniem w okresie zimowym są wyższe). Majątek Stowarzyszenia tworzony jest także z darowizn i celowych dotacji.
Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy Statutu Stowarzyszenia wynika, że celem działania Stowarzyszenia jest: a) odbudowa i utrzymywanie historycznych wartości zabytków materialnych kultury i tradycji regionu [...], b) rewaloryzacja i pielęgnacja historycznego i kulturowego krajobrazu, c) odbudowa etosu śląskiej pracy i pracowitości, d) utrwalanie, przekazywanie i propagowanie w różnych formach zachowanych przekazów historycznych dotyczących [...], e) wspieranie rozwoju śląskich wspólnot i społeczności lokalnych w podtrzymywaniu tradycji narodowej i kulturowej, f) promocja krajowa i międzynarodowa najlepszych tradycji [...], g) działanie na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społecznościami z [...] i [...] mających [...] korzenie.
W sprawie zważono, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej bądź jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym (tj. np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Biorąc pod uwagę ww. okoliczności i sytuację majątkową Stowarzyszenia należy wskazać, że nie jest zasadne przychylenie się do wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
Wskazać należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę pomocy udzielonej przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.
Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.).
Wskazać należy, że w myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Ponadto zgodnie z art. 34 ww. ustawy stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Natomiast zgodnie z art.
- 35. Stowarzyszenie może otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach.
Liczba członków [...] Stowarzyszenia [...] w B. wynosi 16 osób. Z materiałów sprawy wynika, że Stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich, darowizn, dotacji celowych oraz z własnej działalności.
Wskazać należy, że skarżące w niniejszej sprawie Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, tym bardziej, że w Statucie posiada zapis że działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze składek członkowskich, lub wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych z dochodów z własnej działalności, ewentualnie uzyskać dochody w inny prawem przewidziany sposób, a dopiero jeżeli te formy pozyskania środków okażą się niewystarczające, powinno szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów, tym bardziej, że do regulaminowej działalności Stowarzyszenia należy też występowanie w postępowaniach sądowo-administracyjnych, które z zasady wymagają uiszczenia wpisu sądowego.
Skarżące Stowarzyszenie liczy 16 członków. Wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł., który podzielony przez 16 (liczba członków Stowarzyszenia) daje kwotę 6,25 zł., którą realnie powinien ponieść każdy z członków Stowarzyszenia, by opłacić niniejszą sprawę sądową. Kwota ta z pewnością pozostaje w zasięgu osób, które uzyskują nawet niewysokie dochody (renciści, emeryci, płaca minimalna).
Ponadto skarżące Stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności.
W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098).
Społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników.
W świetle powyższego argumenty Stowarzyszenia nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354).
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.