Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek A. B. i K. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2016 r. odmówiono wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na okoliczność, iż kolejny wniosek jest wnioskiem częściowo złożonym w tym samym zakresie - zwolnienie od kosztów sądowych - odnośnie tego zakresu rozpoznano wniosek pod kątem zmiany postanowienia z dnia 18 stycznia 2016 r.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż A. B. i K. B. wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia w łącznej wysokości 2 358 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że ich aktualny stan finansowy uniemożliwia ponoszenia dodatkowych kosztów. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 100 m2 o wartości szacunkowej 250 000 zł. oraz nieruchomość rolną o pow. 0,52 ha o wartości szacunkowej około 10 000 zł. Wnioskodawcy wskazali, że nie mają możliwości uprawiania nieruchomości rolnej. Wnioskodawcy podali, że stałe miesięczne wydatki wynoszą: energia elektryczna 190 zł., woda 80 zł., wywóz śmieci 50 zł., podatki 80 zł., utrzymanie nieruchomości (opał, remonty) 480 zł., ubezpieczenia: domu, samochodu i osobowe 220 zł., paliwo do samochodu 150 zł., leki i opieka lekarska 250 zł., telefon internet, tv 120 zł, żywność 900 zł., środki higieny i czystości 120 zł., odzież i obuwie 120 zł. Innych danych we wniosku nie wskazano.
W sprawie zważono, co następuje.
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny.
Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu adwokata z urzędu. Obejmuje zatem osoby ubogie, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady.
Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Biorąc pod uwagę sytuację majątkową A. B. i K. B. uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i zmiana postanowienia z dnia 18 stycznia 2016 r. Sytuacja materialna strony jest na tym samym poziomie i z danych przedstawionych w formularzu PPF nie wynika by uległa pogorszeniu. Wprawdzie wnioskodawcy wskazali mniejszy dochód niż w poprzednim formularzu, jednakże należy zauważyć, że niektóre podane miesięczne koszty się zmniejszyły (np. utrzymanie nieruchomości o 100 zł.), a inne pomimo, że są jednorazowe podano je po raz drugi (ubezpieczenie domu, pojazdu i osobowe 220 zł., podatki 80 zł.), trudno też przyjąć by wnioskodawcy co miesiąc przeznaczali na odzież i obuwie 120 zł. Z tego względu uznano, że sytuacja materialna wnioskodawców nie uległa pogorszeniu, a tylko bowiem w takim wypadku możliwa byłaby zmiana wcześniejszego postanowienia w oparciu o przepis art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Przykładowo można wskazać, że dopiero utrata stałego źródła dochodu, bądź pojawienie się nowych stałych i zarazem koniecznych wydatków, mogłoby wpłynąć na zmianę sytuacji majątkowej strony w takim stopniu, że uzasadniło by to zmianę wcześniejszego postanowienia. Dodać także należy, że wnioskodawcy ponieśli samodzielnie koszty sprawy (wpis sądowy 200 zł.) opłata za uzasadnienie wyroku (100 zł.) do uiszczenia pozostał jeszcze wpis sądowy od skargi kasacyjnej (100 zł) i w światle powyższego pozostaje on w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawców.
Natomiast zdaniem orzekającego zasadnym jest ustanowienie dla wnioskodawców pełnomocnika z urzędu. Koszt opłacenia zawodowego pełnomocnika może przekroczyć możliwości finansowe strony, stąd w tym zakresie uznano za zasadne przychylić się do wniosku strony.
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.