Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2011 r. odmówiono J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.
W dniu 4 maja 2011 r. (data prezentaty) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącej J. W. od postanowienia z dnia 12 kwietnia 2011 r.
Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 12 kwietnia 2011 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, że strona powinna dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. To na stronie spoczywa bowiem obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie.
Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona, biorąca udział w postępowaniu sądowym, winna więc liczyć się z kosztami z tym związanymi i gromadzić środki uzyskiwane w dłuższym czasie.
W niniejszej sprawie, z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż J.W. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2997,84 zł. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 60 m2, dom drewniany na wsi, dwie działki na wsi (V klasa użytku rolnego) o łącznej pow. 0,35 ha. Wnioskodawczyni podała, że jest zobowiązana do spłaty kredytu do końca maja 2011 r. Kwota jaka pozostaje do spłaty to 486,84 zł. Do miesięcznych kosztów utrzymania zaliczyła: czynsz 553,77 zł, leki 238,34 zł, telefon 173,15 zł, znaczki pocztowe 110,95 zł. Ponadto wnioskodawczyni wskazała na wiele innych wydatków, które poniosła w marcu, takich jak np. torba podróżna, nasiona, ksero, znaczki pocztowe, które łączne opiewają na kwotę 335 zł.
J. W. podała, że oboje z mężem są osobami schorowanymi i nie czerpią dochodów z działek. Wskazała, że ponosi wysokie koszty prowadzenia postępowań administracyjnych.
W złożonym sprzeciwie skarżąca wyjaśniła, iż wymienione wydatki wynikają z jej konkretnych potrzeb życiowych. Wskazała, że w chwili obecnej toczy się kilkanaście postępowań zarówno w sądach administracyjnych, jak i powszechnych. Podkreśliła, że czynny udział w ww. postępowaniach związany jest ze sporymi wydatkami.
Mając powyższe na uwadze, po przeanalizowaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a także zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, Sąd stwierdził, iż przesłanki będące warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie są spełnione w przedmiotowej sprawie.
W niniejszej sprawie oceniając sytuację materialną przedstawioną we wniosku i sprzeciwie Sąd uznał, że wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. Sąd ocenił też, że poniesienie tego wydatku wykracza poza możliwości finansowe wnioskodawczyni. Z tego też względu przyznał jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawcy są osobami na tyle ubogimi, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają im wywiązanie się z obowiązku partycypowania w pozostałych kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, tj. ewentualnych opłatach kancelaryjnych, kosztach postępowania zażaleniowego, bądź kasacyjnego.
Uznano, że wnioskodawcy uzyskując stały dochód miesięczny, są w stanie ponosić pozostałe koszty sądowe samodzielnie.
Ponownie Sąd pragnie wskazać, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody.
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.