Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania D. T. (zwanej dalej skarżącą), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Starszego Specjalistę Działu Realizacji Pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej: MOPS) z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...].
U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:
Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. wydaną na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 14, art. 17, art. 39, art. 101, art. 106, art. 109 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, zwanej dalej: "ustawą") i art. 104, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. zwanego dalej: "k.p.a.") przyznał skarżącej zasiłek celowy w wysokości [...] zł na pokrycie kosztów leków i leczenia.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż ustalony dochód na osobę w rodzinie w kwocie [...] zł, kwalifikuje skarżącą do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, co wypełnia dyspozycję art. 8 ust. 1 ustawy. Jednocześnie wskazał, iż koszt wykupu leków na podstawie przedłożonych odpisów recept będzie wynosił [...] zł. Dlatego też organ uwzględniając całość zebranego materiału oraz możliwości finansowe MOPS przyznał skarżącej zasiłek celowy w wysokości [...] zł na pokrycie kosztów leków i leczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że przyznany zasiłek celowy jest niewystarczający na pokrycie wydatków na leki. Podała, iż oprócz leków w ciągu ostatniego miesiąca musiała wziąć 3 szczepionki [...] przeciw [...], które były zalecone przez lekarza i niezbędne przed wykonaniem zabiegu [...]. Jednocześnie wskazała, iż na zakup szczepionek poniosła wydatek w wysokości [...] zł. W związku z tym wnosi o przyznanie wyższego zasiłku celowego na leki, aby pokrył też kwotę za szczepionki.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wskazaną decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, iż z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że skarżącą prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W złożonym oświadczeniu podała, że od dziesięciu dni mieszka z nią córka z dziećmi, która prowadzi oddzielne gospodarstwo. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności. Pozostaje pod stałą opieką lekarską. Ponadto organ I instancji poinformował, iż skarżąca korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, w miesiącach październik, listopad, grudzień 2009 r. miała przyznany zasiłek okresowy, a w miesiącu listopadzie 2009 r. zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł, w tym [...] zł na pokrycie kosztów leków.
Organ odwoławczy podniósł, iż dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w październiku 2009 r., wynosił [...] zł. Na dochód ten złożyły się: zasiłek okresowy w kwocie [...] zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 477 zł i występuje co najmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. A zatem dochód skarżącej jest niższy od kryterium dochodowego.
Ponadto jest ona osobą bezrobotną i niepełnosprawną w stopniu lekkim, co wyczerpuje przesłanki z art. 7 pkt 4 i 5 ustawy i uprawnia skarżącą do pomocy społecznej. Jednocześnie organ uznał, iż do niezbędnych potrzeb bytowych należy zaliczyć potrzebę w postaci zakupu leków, co normuje art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Natomiast decyzja w sprawie zasiłku celowego podejmowana jest przez organ w ramach uznania administracyjnego, a jego wysokość zależy z jednej strony od okoliczności danej sprawy, a z drugiej strony od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej.
Wobec powyższego, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że ograniczone środki finansowe Ośrodka nie pozwoliły na przyznanie skarżącej pomocy finansowej na zakup leków w wyższej wysokości. Jednocześnie wskazał, że organ I instancji stara się w miarę swoich możliwości udzielać wsparcia skarżącej, gdyż decyzjami z dnia [...] stycznia 2010 r. zostały przyznane zasiłki celowe na dofinansowanie zakupu żywności – [... zł, zakupu środków czystości – [...] zł, zakupu odzieży – [...] zł oraz na zakup gorącego posiłku w wysokości [...] zł miesięcznie na okres listopada i grudnia 2009 r. Ponadto na okres listopad - grudzień 2009 r. organ przyznał również zasiłek okresowy w kwocie [...] zł, a w listopadzie 2009 r. – również zasiłek celowy w łącznej kwocie [...] zł, w tym [...] zł na leki.
Jednocześnie organ stwierdził, że nie może być uwzględnione żądanie podwyższenia przyznanego zasiłku celowego o wartość szczepionek na podstawie przedłożonych faktur, gdyż skarżąca zakupiła powyższe szczepionki na kwotę [...] zł we własnym zakresie. Jednakże zwrot wydatków za zakupiony już towar nie mieści się w zakresie przyznania zasiłku celowego.
W skardze na decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła, iż wydaną decyzję uważa za krzywdzącą i niesprawiedliwą, gdyż pracownikowi socjalnemu zgłaszała potrzebę zakupu szczepionek [...] zleconych przez lekarza przed zabiegiem. Pracownik socjalny powiedziała, że MOPS nie pokrywa takich wydatków. Skarżąca wskazała, iż z powodu krótkiego terminu na pobranie szczepionek, tj. 2 tygodnie przed zabiegiem - 2 szczepionki i jedną po zabiegu była zmuszona pożyczyć pieniądze na ich zakup. Podniosła, iż nie mogła czekać miesiąc czasu na przyznanie jej zasiłku celowego.
Nadto co miesiąc musi zakupić leki w wysokości od [...] zł, gdyż leczy się u specjalistów: [...], [...], [...] i [...]. Jednocześnie skarżąca podała, że jej stan zdrowia się pogorszył i nie może podjąć pracy, aby zarobić na leki, a także musi oddać dług [...] zł za szczepionki. Skarżąca uważa, że ograniczone środki finansowe MOPS nie mogą jej pozbawić leczenia i stanowić zagrożenia dla jej zdrowia i życia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w przedmiotowej sprawie wniosło o jej oddalenie. Opowiadając na zarzuty skargi organ wyjaśnił, iż wydając zaskarżoną decyzję dokładnie rozważył sytuację skarżącej, uznając między innymi, że konieczne jest przyznanie jej pomocy na leki i leczenie. Ponadto w uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił - w świetle obowiązujących przepisów prawnych - dlaczego wysokość przyznanej pomocy nie może być wyższa, tj. zgodna z oczekiwaniem skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm., dalej określana jako "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art.145 § 1 p.p.s.a).
W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest przyznanie D. T. zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków i leczenia.
Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ administracji powołał się m.in. na art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu, jego ust. 1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Użycie sformułowania "w szczególności" świadczy, że jest to katalog przykładowy, niezamknięty.
Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy.
Użyte przez ustawodawcę w treści przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, tzn. organ może go przyznać, ale nie musi. Podkreślić jednak należy, że mimo swobody działania organu w ramach uznania administracyjnego, organ nie jest zwolniony z obowiązku starannego przeprowadzenia postępowania, zgodnego z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (w tym także należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, które nie może nosić cech dowolności), jak również z zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością (art. 7 i 77 Kpa), przy czym obowiązek ten dotyczy nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, ale również i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do pozostałych okoliczności decydujących o przyznaniu wnioskowanej formy pomocy.
Poczynione zaś w sprawie ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, zgodnie z postanowieniami art. 107 § 3 k.p.a. (tak: wyrok NSA z dnia 4 października 2002 r., sygn. akt I SA 3098/01, LEX nr 83731). Uzasadnienie decyzji z jednej strony ma na celu umożliwienie stronom postępowania poznanie motywów, którymi kierował się organ administracyjny, a z drugiej strony kontrolę rozstrzygnięcia.
Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zatem zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych, tj. przykładowo ubóstwa, niepełnosprawności, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Organ zobowiązany jest zatem do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu.
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ nie ustalił rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącej w zakresie możności samodzielnego przezwyciężenia trudności związanych z zaspokojeniem niezbędnych dla niej potrzeb życiowych. Organy administracji ustaliły, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności oraz że jej źródłem dochodu jest dotacja do czynszu i zasiłek okresowy. Bezsporne w sprawie zatem jest, że skarżący spełnia kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. Nie oznacza to automatycznego przyznania skarżącej zasiłku w żądanej przez nią kwocie. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się odpisy recept wystawionych w dniach [...] i [...] listopada 2009 r. na skarżącą na których zaznaczono, że koszt ich zakupu będzie wynosił [...] zł. Powyższe ustalenie wskazał również organ w uzasadnieniu decyzji.
Tymczasem – w ocenie Sądu – ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, kto dokonał wyceny leków na tychże receptach oraz czy podane ceny zostały zweryfikowane przez organy administracji, np. poprzez ich potwierdzenie w aptece, bądź też ustalenie czy nie można zastosować tańszych zamienników. Sąd zwraca uwagę, iż osoba która żąda pomocy zobowiązana jest do współpracy z organami jej udzielającymi. Wiadomym bowiem jest, że ze względu na dużą liczbę osób takiej pomocy potrzebujących i możliwości budżetowe organów pomocy społecznej, potrzeby takich osób nie mogą być zaspokojone w całości. Współdziałanie to powinno polegać przede wszystkim na zakupie, jeśli to możliwe (co nie zostało w niniejszej sprawie wykluczone), tańszych zamienników (leków). Jeżeli skarżąca z takiej możliwości nie skorzysta i zakupi leki droższe, to finansowanie zakupu tych leków w części przekraczającej wysokość przyznanego zasiłku powinna zapewnić z innych źródeł.
Ponadto – jak oświadczyła na rozprawie skarżąca – w listopadzie 2009 r. otrzymała zasiłek celowy w kwocie [...] zł, którego do tej pory go nie oddała. W wydanych rozstrzygnięciach organów administracji, jak i w aktach administracyjnych brak jest decyzji o przyznaniu skarżącej ww. zasiłku celowego, wskazania na jaki cel został przyznany oraz informacji o sposobie jego rozliczenia. W związku z powyższym nie można zweryfikować, czy przyznana pomoc została wykorzystana w sposób zgodny z jej przeznaczeniem. Przypomnieć należy przepisy ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazują, że pomoc społeczna powinna zaspokajać naprawdę niezbędne potrzeby życiowe w granicach posiadanych przez organ pomocy społecznej środków finansowych. Przyznawane z pomocy społecznej świadczenia stanowią pomoc doraźną i przyznawane są na okres przejściowych trudności. A więc nie mogą stać się jedynym sposobem na pozyskiwaniem przez skarżącą środków finansowych.
Tymczasem z aktualizacji wywiadu dokonanego przez pracownika socjalnego (k. 13 akt administracyjnych) wynika, iż skarżąca do dnia [...] września 2009 r. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. A zatem organy nie wyjaśniły, czy stan zdrowia skarżącej i orzeczony stopień niepełnosprawności wyklucza możliwości podjęcia przez nią pracy oraz czy powinno powodować regularne przyznawanie skarżącej zasiłków celowych. Jednocześnie Sąd zauważa, iż w aktach administracyjnych brak jest informacji o podejmowanych przez skarżącą działaniach mających na celu podjęcie zatrudnienia, zarówno we własnym zakresie, jak i za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy.
Kierując się powyższymi ocenami i przesłankami, Sąd uznał, że doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego poprzez naruszenie postanowień artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a., jak i art. 3 ust. 1 i 3 oraz art. 11 ustawy o pomocy społecznej w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) p.p.s.a.
Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.