Uzasadnienie
Postanowieniem nr [...] z 15 listopada 2022 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania złożonego przez R. M. (dalej: skarżący) w dniu 3 października 2022 r. od decyzji nr [...]o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2022 wydanej przez Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 31 sierpnia 2022 r..
W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan faktyczny:
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 31.08.2022r. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2022 w wysokości 80000 zł. Organ wskazał, że w/w decyzję skutecznie doręczono skarżącemu 16 września 2022 r. Skarżący 3 października 2022 r. wniósł odwołanie od w/w decyzji z 31.08.2022 r. podnosząc, ze brak rozliczenia pierwszej transzy wynikał z utraty danych z dysku twardego, trudnej sytuacji finansowej gospodarstwa przez gradobicia i przymrozki, problemów osobistych związanych z pandemią.
Prezes ARiMR wskazał, ze warunkiem skuteczności czynności procesowej jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Cytując treść art. 129 § 1 i 2 kpa wskazał, że odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Podniósł, że zgodnie z art. 134 kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, ze zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności odwołanie wnosi się do Prezesa ARiMR za pośrednictwem Dyrektora M. OR ARiMR w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Podniósł, że skoro decyzję doręczono stronie 16 września 2022 r. to termin ustawowy do wniesienia odwołania upływał w dniu 30 września 2022 r. Odwołanie złożono osobiście 3 października 2022 r., zatem bez zachowania ustawowego terminu określonego art. 129 § 2 kpa.
Organ wskazał, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydać postanowienie o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 kpa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w postanowienie skarżący zarzucił:
- 1) naruszenie przepisu art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
- 2) przepisu art. 8 § 1 i § 2 kpa poprzez wydanie w stosunku do strony postępowania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy w wielu sprawach uznaje się, iż zasadnym jest poinformowanie strony - działającej bez pełnomocnika, nie posiadającej żadnych kwalifikacji w tym zakresie, a przez to w pewien sposób "nieporadną" w odniesieniu do kwestii sformalizowanego postępowania przed organami administracji publicznej - w sposób wyraźny, co do biegu terminu do wniesienia odwołania i metodyki jego obliczenia, bądź o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia, co stanowi naruszenie zaufania obywatela do organów państwowych, ich bezstronności oraz stosowania jednolitej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym; b) przepisu art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzeniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego w sposób wybiorczy, w wyniku czego poczynione przez organ ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia mają charakter dowolny a w szczególności niewykazanie przez organ II instancji zaistnienia okoliczności uzasadniających kategoryczne przyjęcie, że strona uchybiła terminowi.
- d) przepisu art. 124 § 2 i 125 § 3 w zw. z 126 w zw. z art. 107 § 4 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie postanowienia przejawiające się w szczególności w braku wyjaśnienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia, co nie mogło skutkować prawidłowym uzasadnieniem kwestionowanego postanowienia.
Wniósł o uchylenie postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postepowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał w szczególności, że Skarżący o fakcie uchybienia terminu do wniesienia odwołana dowiedział się z treści zaskarżonego postanowienia. W niniejszej sprawie uchybienie nastąpiło nie z winy Skarżącego i miało miejsce w związku z wyjątkową sytuacją. Skarżący z treści postanowienia dowiedział się, iż termin do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji wynosi 14 dni. Skarżący był przekonany, iż termin ten liczy się w dniach roboczych. Nadto wskazał, że przekroczenie terminu było nieznaczne. Skarżący udał się osobiście do organu celem złożenia odwołania wraz z wszelkimi dokumentami potwierdzającymi wywiązanie się przez niego ze zobowiązań. W okresie biegu terminu do wniesienia odwołania Skarżący wykonując swoją pracę jako rolnik, gdzie ta wymaga bardzo dużego nakładu pracy (czas) i wysiłku fizycznego, jednocześnie w związku z utratą danych gromadził wszelkimi dostępnymi sposobami dokumenty potwierdzające wywiązanie się przez niego ze zobowiązań dokonania rozliczeń z tytułu pomocy finansowej dla rolników.
Skarżący powołał się na zasadę informowania jako jeden z istotnych czynników wpływających na umacnianie się zasady praworządności w działaniach administracji publicznej i podkreślił jej znaczenie w wykładni i stosowaniu norm procesowych zawartych w kpa. Wskazał, że decyzję organu I instancji doręczono Skarżącemu 16 września 2022 roku. Doręczenie to wywołało wobec skarżącego skutek w postaci rozpoczęcia biegu czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania, który upłynął 30 września 2022 roku (piątek). Decyzja organu pierwszej instancji zawierała pouczenie o prawie wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania. Pouczenie zawarte w decyzji było skonstruowane dla Skarżącego w sposób czytelny i zrozumiały, że może on wnieść odwołanie od decyzji licząc, iż 14 dni obejmuje 14 dni roboczych. Podniósł, że organ I instancji prowadząc postępowanie nie pouczył Skarżącego w sposób należyty o sposobie obliczania terminu, mając świadomość, iż zachodzi wysokie prawdopodobieństwo (chociażby styl pisania pism), iż jest to osoba nie posiadająca żadnego doświadczenia w działaniach nacechowanych dużym stopniem formalizmu.
Stąd w niniejszej sprawie zdaniem skarżącego nie ma zastosowania zasada ignorantia iuris nocet i doszło do wykorzystania popełnionego przez niego błędu i swoistego rodzaju "nieporadności" wynikającej zarówno z okoliczności wskazanych powyżej, ale i trudności osobistych w związku z pandemią (a w zasadzie konsekwencjami pandemii) i szeregu zdarzeń losowych (utrata plonów, poniesienie szkód dużych rozmiarów w związku z siłą wyższą w postaci licznych gradobić), aż wreszcie trudnej sytuacji finansowej i popadaniem w spiralę zadłużeń.
Zdaniem skarżącego organ w zakresie realizacji obowiązków wynikających z art. 9 kpa powinien działać z urzędu, a zasada ta znajduje zastosowanie do wszystkich czynności podejmowanych przez organy administracji publicznej. Powołując się na orzecznictwo wskazał, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe. Z uwagi na to, że art. 9 k.p.a. ma charakter normatywny, to naruszenie jego treści należy tak samo oceniać jak naruszenie innych przepisów procedury administracyjnej.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
W sprawie niniejszej nie jest sporne, ze skarżący złożył odwołanie z uchybieniem ustawowego terminu. Spornym pozostaje czy mimo tego uchybienia zasadnym było stwierdzenie terminu do wniesienia odwołania przez organ II instancji.
Przede wszystkim podkreślić należy, że jednym z podstawowych wymogów każdej czynności procesowej jest jej dokonanie w określonym terminie. Konsekwencją złożenia odwołania z uchybieniem terminu, zgodnie z art. 134 k.p.a., jest stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Kategoryczne określenie w powołanym przepisie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, co wyklucza jakąkolwiek dowolność tego organu w tym zakresie. Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że strona składa wniosek o przywrócenie terminu. Przyjęcie, że spóźnione odwołanie "samo przez się" zawiera wniosek o przywrócenie terminu, mogłoby oznaczać, że zbędne byłyby w ogóle przepisy o przywróceniu terminu do dokonania konkretnych czynności procesowych. Oczywistym zatem jest, że takie poglądy nie mogą zasługiwać na aprobatę (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SA 1697/97 Lex 44497).
Jako nieusprawiedliwiony należy uznać również podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 107 § 4 k.p.a. przez jego błędną wykładnię pozostającą w sprzeczności z art. 8 i 9 k.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP polegającą na przyjęciu, że decyzja administracyjna nie musi zawierać pouczenia o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Okolicznością bezsporną w tej sprawie jest, że skarżący został prawidłowo pouczony o możliwości i terminie wniesienia odwołania, jak również to, że z uprawnienia tego nie skorzystał we wskazanym terminie. Należy z całym przekonaniem podkreślić, że rozstrzygające tę sprawę organy nie były zobowiązane do udzielenia skarżącemu pouczenia o treści art. 58 k.p.a., to jest o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Nie ma bowiem żadnego przepisu prawa, z którego wynikałby obowiązek organu pouczania strony o ewentualnych przyszłych popełnianych przez nią błędach proceduralnych (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 284/07, niepubl., dostępny na stronie internetowej www.nsa.gov.pl.).
Podkreślić należy, że ugruntowana w europejskiej kulturze prawnej zasada ignorantia iuris nocet wyraża założenie, że każdy obywatel powinien znać adresowane do niego normy prawne. Podobnie zakłada inna premia łacińska: ignorantia iuris non excusat, która oznacza, że nikt nie może szukać usprawiedliwienia w nieznajomości prawa.
Obowiązku pouczania o trybie składania wniosku o przywrócenie terminu nie sposób wyprowadzać z ogólnych zasad wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP – zasady państwa prawnego, zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, zasady praworządności, czy sprawiedliwości społecznej. Takiej informacji nie można uznać za niezbędną, jeżeli strona nie zwraca się do organu o udzielenie informacji w tym zakresie, gdyż organ w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienie to jest niezbędnym wyjaśnieniem, o którym mowa w art. 9 k.p.a. (por. wyroki NSA z 6 grudnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2028/97 LEX nr 48735 i z 22 października 2002 r. sygn. akt II SA 1327/02 LEX nr 126767).
Sąd w niniejszej sprawie jest pełen zrozumienia dla powołanej przez pełnomocnika skarżącego argumentacji opierającej się na ogólnej nieporadności skarżącego, jego trudnej sytuacji osobistej związanej z pandemią i majątkowej, zwłaszcza w kontekście ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności wskazanych w decyzji Dyrektora M.OR ARiMR w W.. Tym niemniej szczególna sytuacja skarżącego nie mogła stać się podstawą do uznania, że organ odwoławczy dokonał niewłaściwej oceny zaistniałego stanu faktycznego czy tez błędnie zastosował przepis art. 134 kpa.
Odnosząc się do kwestii podniesionej w skardze, tzn. braku należytego pouczenia skarżącego przez organ pierwszej instancji w zakresie biegu terminu do wniesienia odwołania i metodyki jego obliczania, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że nieprawidłowości w zakresie pouczenia o środkach odwoławczych mogą polegać bądź na braku pouczenia bądź na błędnym pouczeniu. W pierwszym przypadku stronie przysługuje prawo do żądania uzupełnienia decyzji w sposób wskazany w art. 111 § 1 K.p.a. W drugim wypadku strona może żądać sprostowania pouczenia w trybie określonym w art. 111 § 2 K.p.a. Niepodjęcie obrony przez stronę powoduje nabycie przez decyzję przymiotu ostateczności, co daje podstawę do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W takim przypadku stronie przysługuje obrona przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu – złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (patrz: wyrok NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 3000/12; Janusz Borowski/Barbara Adamiak, op. cit. s. 619).
Niezależnie od trybu kwestionowania prawidłowości pouczenia, warto zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., decyzja powinna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Oznacza to, że pouczenie o prawie odwołania powinno zawierać wskazanie organu odwoławczego, trybu pośredniego wniesienia odwołania oraz terminu wniesienia odwołania. W sprawie niniejszej należy odnotować, że w pouczeniu wskazano Prezesa Agencji i Restrukturyzacji Rolnictwa jako organ odwoławczy, Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. jako organ, za którego pośrednictwem należy wnieść odwołanie oraz termin 14 dni od daty doręczenia decyzji jako termin wniesienia odwołania. Nie bez znaczenia jest także okoliczność pouczenia skarżącego w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 16 sierpnia 2022 r., a doręczonego stronie 19 sierpnia 2022 r. według którego, strona mogła w terminie siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia zapoznać się z aktami sprawy, wypowiedzieć się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz m.in. uzyskać wyjaśnienia w sprawie. Poinformowanie o możliwości złożenia stosownych wyjaśnień w sprawie pozwalają na ocenę, zgodnie z którą bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 9 K.p.a.
Wobec powyższego Sąd oddalił skargę – art. 151 p.p.s.a.