Uzasadnienie
Syg.akt VIII SA/Wa 35/20
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art.138 § 1 pkt.] ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U.z 2018r., poz.2096 ze zm. dalej jako kpa), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania H. W., zam. S. [...], [...] L. N., od decyzji nr [...] wydanej przez Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 2019r., znak: [...], ustalającej H. W. opłatę za pobyt ojca J. R. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. w wysokości:
- — 775,87 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2018r., 848,73 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2018r. do 31 marca 2019r.,
- — 846,64 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2019r. do 30 kwietnia 2019r.,
- — 846,99 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2019r. do 30 maja 2019r.
Łączna kwota opłaty wynosi 16 533,61 zł.
- - orzekło - utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ podnosił, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r. nr [...], znak: [...] wydaną przez Prezydenta Miasta R. ustalono H. W. opłatę za pobyt ojca J. R. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. w wysokości:
- - 775,87 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2018r.,
- - 848,73 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2018r. do 31 marca 2019r.,
- - 846,64 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2019r. do 30 kwietnia 2019r.,
- - 846,99 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2019r. do 30 maja 2019r.
Łączna kwota opłaty wynosi 16 533,61 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ między innymi podał, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego, miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej, a zobowiązanymi do ponoszenia opłaty są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, zgodnie z zawarta umowa oraz gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Z ustaleń organu wynika, że osobami obowiązanymi do partycypowania w kosztach utrzymania J. R. w związku z pobytem w domu pomocy społecznej są jego córki H. W. i G. M..
Następnie organ podał, że w dniu [...] lutego 2017r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia H. W. opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Pomimo podjętych przez organ działań nie udało się ustalić sytuacji dochodowej wyżej wymienionej. Pismami z dnia [...] maja 2017r., [...] lipca 2017r., [...] lutego 2019r. i [...] lutego 2019r. organ zwracał się do H. W. o przesłanie oświadczeń lub zaświadczeń potwierdzających sytuację rodzinną i dochodową. Jednocześnie w pismach tych organ zawarł pouczenie, że w przypadku braku współpracy i niedoręczenia niezbędnych dokumentów naliczona zostanie opłata za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w maksymalnej wysokości. H. W. w dniu [...] września 2019r. przesłała do akt sprawy oświadczenie, w którym podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jednak nie nadesłała żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację dochodową.
W związku z powyższym organ kolejny raz zwrócił się do wyżej wymienionej o nadesłanie stosownych dokumentów obrazujących sytuację dochodową jej rodziny w okresie od [...] października 2017r. pod rygorem naliczenia opłaty w maksymalnej wysokości. Pomimo tego H. W. nie przesłała wymaganych dokumentów.
W związku z powyższym organ ustalił koszty jakie zastępczo wniosła Gmina Miasta R. za pobyt J. R. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R., w okresie od [...] października 2017 r. a następnie ustalił opłatę H. W. w maksymalnej wysokości, tj. w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez J. R..
Od decyzji powyższej H. W., złożyła w ustawowym terminie odwołanie podnosząc, że ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, dotyczące jej sytuacji dochodowej są sprzeczne z rzeczywistym stanem. Skarżąca podała, że organ wydał decyzję bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego. Organ nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i dochodowej, pomimo że wskazała, iż nie jest w stanie ponieść opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wszystkie dochody przeznaczone są na bieżące potrzeby i bankowe zobowiązania finansowe.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło i zważyło, co następuje
Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art.60 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j.Dz.U. z 2019r., poz.1507 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, a opłatę tę ustala w drodze decyzji organ gminy właściwy dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej, który wydaje również decyzję o skierowaniu do tej placówki (art. 59 ust.1).
Stosownie do treści art. 61 ust.1 ustawy, do wnoszenia omawianej opłaty obowiązani są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Wynikająca z powyższego przepisu zasada kolejności oznacza, że obowiązek wnoszenia opłat nie obc1ąża wszystkich podmiotów zobowiązanych jednocześnie, ale według porządku określonego przez ustawodawcę, przy czym zasada ta ma zastosowanie w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce.
W myśl art. 61 ust.2 ustawy, opłatę za pobyt wnoszą:
- l) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.2, a/ w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli posiadany dochód osoby samotnie gospodarującej jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b/ w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym ze kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie,
- 3) gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt.1 i 2.
Zgodnie natomiast z art. 61 ust.3 ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Z przepisów powyższych wynika, że zarówno skierowanie do domu pomocy społecznej jak i ustalenie opłaty za pobyt w tym domu osoby skierowanej, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przewidziany w art. 61 ust.] ustawy obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust.1 ustawy, poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby lub osób zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w podanych wyżej przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 ustawy, w całości lub w części z ustalonej opłaty. Adresatami decyzji ustalającej opłatę może być zatem zarówno osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust.1 pkt.2 i 3 tj. małżonek oraz zstępni przed wstępnymi..,.
W sytuacji zatem, gdy kwota odpowiadająca 70% dochodu mieszkańca jest niższa od kosztu pobytu w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest wszczęcie poszukiwań osób wymienionych w art.
61. ust.2 pkt.2 ustawy, które uzyskują status stron w postępowaniu kończącym s1ę decyzją ustalająca odpłatność za pobyt. Kolejnym etapem jest ustalenie możliwości finansowych tych osób i obliczenie, czy suma opłat ponoszonych przez mieszkańca i jego rodzinę jest wystarczająca na pokrycie całości należnej opłaty. Dopiero na tej podstawie może nastąpić wymierzenie opłaty, ze wskazaniem poszczególnych zobowiązanych oraz odpowiadających im części udziału w tej opłacie.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji jest rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 59 ust 1, art. 61 ust.1 pkt.2 i art. 61 ust.2 pkt.2 ustawy, dotyczące ustalenia G. M. opłaty za pobyt ojca J. R. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R..
J. R.skierowany został do wymienionej wyżej placówki decyzją z dnia [...] lipca 2012r, znak: [...], a następnie umieszczony w tym domu decyzją z dnia [...] lipca 2012r., znak: [...], gdzie przebywa do chwili obecnej. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R., w okresie od [...] kwietnia 2017r. do [...]marca 2018r. wynosił 3 598,58 zł, w okresie od [...] kwietnia 2018r. do [...] marca 2019r.,- 3 819,48 zł, w okresie do [...] kwietnia 2019r. do [...] marca 2020r. - 3 874,34 zł.
J. R. w okresie od [...] października 2017r. do [...] marca 2018r. ponosił opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu tj. w wysokości 2046,84 zł miesięcznie, w okresie od [...] kwietnia 2018r. do [...] marca 2019r. w wysokości 2 122,02 zł miesięcznie, w okresie od ] kwietnia 2019r. do [...] kwietnia 2019r. w wysokości 2 181,07 zł miesięcznie i w okresie od [...] maja 2019r. do [...] maja 2019r w wysokości 2 180,37 zł miesięcznie. Ponadto ustalono, że osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt wyżej wymienionego w domu pomocy społecznej są jego córki Pani G. M. zamieszkująca w D. i H. W..
W dniu [...] lutego 2017r. organ wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty H. W. pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Pismami z dnia [...] maja 2017r., [...] lipca 2017r. i [...] lutego 2019r. organ zwrócił się do H. W. o przesłanie oświadczeń lub zaświadczeń potwierdzających sytuację rodzinną i dochodową. Jednocześnie w pismach tych organ zawarł pouczenie, że w przypadku braku współpracy i niedoręczenia niezbędnych dokumentów naliczona zostanie opłata za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w maksymalnej wysokości. H. W. w dniu [...] września 2019r. przesłała do akt sprawy oświadczenie, w którym podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz, że sytuacja dochodowa nie pozwala jej na ponoszenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Jednakże skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację dochodową. W związku z powyższym organ kolejny raz zwrócił się do wyżej wymienionej o nadesłanie dokumentów obrazujących sytuację dochodową jej rodziny w okresie od [...] października 2017r. pod rygorem naliczenia opłaty w maksymalnej wysokości. Pomimo tego H. W. nie przesłała wymaganych dokumentów.
W świetle art. 2 ust.1 ustawy zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby rodzimy nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osoby (rodziny) w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb (art. 3 ust.
1) oraz umożliwienie osobie lub rodzimie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Z przepisu art. 2 ust. 1 wywodzona jest zasada pomocniczości w systemie pomocy społecznej. Jej istota sprowadza się do zakazu wyręczania osoby z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy osoba w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. W ocenie Kolegium zasada pomocniczości odnosi się również do kwestii dotyczących ustalania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i przemawia na rzecz obciążenia odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do zasady określonej w art. 61 ust.2 ustawy tj. stosownie do sytuacji rodzinnej i dochodowej osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty.
Do ustalenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej, zgodnie z art. 7 i 77 kpa zobowiązany jest organ prowadzący postępowanie w sprawie ustalenia opłaty. Środkiem dowodowym, przewidzianym w art. 107 ustawy dla tego rodzaju ustaleń, jest rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony zgodnie z zasadami określonymi w tym przepisie oraz rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (tj.Dz. U. z 2017r., poz. 1788 ze zm.). Jak wynika jednak z analizy postanowień tego rozporządzenia, rodzinny wywiad środowiskowy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób mieszkających na terenie Rzeczpospolitej Polskiej.
Wobec tego organ prowadzący postępowanie zmuszony jest do stosowania innych środków dowodowych, w szczególności zaś oświadczenia, o jakim mowa w art. 107 ust. 5 ustawy. Przepis ten uprawnia pracownika socjalnego przeprowadzającego rodzinny wywiad środowiskowy, do domagania się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, określając jednocześnie konsekwencje odmowy złożenia oświadczenia w postaci wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.
W ocenie Kolegium, w sytuacji kiedy skarżąca zamieszkuje za granicą i nie jest możliwe ustalenie jej sytuacji dochodowej i majątkowej przy zastosowaniu wywiadu środowiskowego, organ jest uprawniony do żądania złożenia oświadczenia dotyczącego wskazanych wyżej sytuacji (okoliczności).
Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy sytuacja dochodowa i majątkowa powinna zostać wyjaśniona przy współdziałaniu osoby zobowiązanej. Na gruncie rozpatrywanej sprawy współdziałanie to powinno wyrażać się złożeniem stosownego oświadczenia, o jakim mowa w art. 107 ust. 6 ustawy. Brak współdziałania wyrażający się w odmowie złożenia oświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej przez skarżącą, powoduje, że organ uprawniony jest do ustalenia opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości tj. w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, a opłatą ponoszoną przez J. R. oraz opłatą ustaloną dla G. M..
I tak w okresie od [...] października 2017r. do [...] marca 2018r. opłata ustalona dla Skarżącej wynosi 775,67 zł miesięcznie, w okresie od [...] kwietnia 2018r.. do [...] marca 2019r. w wysokości 848,73 zł miesięcznie, w okresie od [...] kwietnia 2019r. do [...] kwietnia 2019r. w wysokości 846,64 zł i w okresie od [...] maja 2019r. do [...] maja 2019r w wysokości 846,99 zł. Dodać należy, iż ustalona dla Skarżącej opłata stanowi ½ wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania osoby w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez Pana J. R.. Z uwagi bowiem na fakt, że skarżąca i G. M. są jedynymi córkami J. R. organ ustalił opłatę proporcjonalnie po 50% należnej kwoty.
Reasumując podkreślić należy, iż ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w ustawie o pomocy społecznej. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Inne okoliczności, dotyczące kosztów utrzymania w tym sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej mogą stanowić podstawę do zwolnienia z tej odpłatności.
Skoro skarżąca nie przedstawiła informacji niezbędnych, by dokonać oceny jej sytuacji dochodowej, pomimo zobowiązania jej do tego przez organ, to należało uznać za zasadne ustalenie opłaty w pełnej wysokości.
Na zakończenie należy wskazać, że zgodnie z art. 64 ust.1 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:
- 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
- 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych,
- 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
- 4) osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko,
- 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
- 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.
. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła H. W..
Zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2019 r. w sprawie znak: [...] utrzymującą decyzję z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] wydaną przez Prezydenta Miasta R..
- - 1. wniosła o uchylenie tej decyzji w całości, ponieważ narusza ona przepisy prawa przedmiotowego w ten sposób iż mimo, że w na pierwszej stronie decyzji wymieniony jest J. R., to z dalszego uzasadnienie tej decyzji nie wynika, czy rzeczywiście dotyczy opłat za pobyt mojego ojca.
- - 2. decyzja ta nie uwzględnia również mojego wkładu w utrzymanie ojca w ośrodku pomocy społecznej.
W uzasadnieniu skargi podnosiła, że decyzją Prezydenta Miasta R., a następnie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. została obciążona dodatkową kwotą 16 533, 51 zł za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Taką samą kwotą została obciążona jej siostra G. M. zamieszkująca na stałe w D..
Wskazywała, że należy podnieść rzecz zasadniczą, a mianowicie decyzja wydana przez Kolegium być może nie dotyczy sprawy opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Choć w decyzji podane jest imię i nazwisko brzmiące jak dane jej ojca, to w dalszej części uzasadnienie strona 5 i strona 6 decyzji, Kolegium pisze o opłatach za pobyt syna, a ściślej R. C.. Argumentowała, że nie ma syna R. C. i nie jest jej znana taka osoba. Siostra G. M. również nie jest matka takiej osoby jak R. C..
Podnosiła, że takie błędy w dyskredytują decyzję Kolegium i przede wszystkim z tego względu winna być uchylona w całości.
Wskazywała, że obecnie nie jestem w stanie pokrywać tak wysokiej dopłaty za pobyt ojca, kwota około 850 zł miesięcznie jest w jej sytuacji nierealna. Jej zarobki w przeliczeniu na złotówki wynoszą 13.581, 60 zł i z kwoty tej opłaca czynsz 4128 zł miesięcznie, 1.200 zł miesięcznie opłaty związane ze środkami potrzebnymi do wykonywania pracy, wydatki na benzynę, części do samochodu, opłata za telefon, kredyt mieszkaniowy, lekarstwa, opłata za dodatkowa opiekę nad ojcem, pieluchy dla ojca, opłaty za przejazdy autostradą, ponadto koszty biletu do Polski, aby odwiedzić ojca, przynajmniej raz w miesiącu, ponadto musi sama się utrzymać, kupić żywność, ubrania, czasem lekarstwa dla siebie. Po podliczeniu wydatków pozostaje jej niewielka kwota, która musi mieć na nieprzewidzialne wydatki. Uważa, że kwota za pobyt ojca w domu pomocy jest w pełni pokryta z jego emerytury i dodatkowo z jej funduszy. Podkreślała, że kupuję ojcu pieluchy, zatem odciążam w znacznym stopniu wydatki opieki społecznej, nadto nad moim ojcem sprawuje dodatkowo opiekę osoba, której pomoc opłaca.
Należy również podnieść iż moja siostra G. M. jest bardzo chora, stwierdzony jest nowotwór żołądka, po stosowanej chemioterapii obecnie przygotowywana jest do operacji żołądka. Zatem w jej sytuacji nie jest możliwe dodatkowe dopłacanie do utrzymania ojca.
Mając powyższe na uwadze w pełni popierała złożoną skargę i wniosła o jej uwzględnienie.
Odpowiadając na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.
Wobec postawionych zarzutów zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i zarzutów naruszenia prawa materialnego w pierwszej kolejności należało odnieść się do naruszenia przepisów postępowania. Dopiero prawidłowe ustalenia faktyczne dają podstawę do zastosowania przepisów prawa materialnego.
W ocenie Sądu doszło do naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego - art. 61 ust.1 w związku z art. 59 ust. 1 ustawy.
Zgodnie z art. 60 ust.1 ustawy pobyt w dps jest odpłatny. Opłatę za pobyt w drodze decyzji ustala wójt(burmistrz, prezydent) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej. W art. 61 ust.1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w dps. Są nimi w kolejności – mieszkaniec dps, a przypadku małoletnich przedstawiciel ustawowy małoletniego z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do dps. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba, która została umieszczona w dps nie jest w stanie ponosić tych kosztów, obowiązek spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze dalszej na gminie. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust.1 ust.1, ale obowiązek przechodzi w kolejności ustalonej przepisem.
Przewidziany w art. 61 ust.1 ustawy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w dps musi być skonkretyzowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust.2, bądź w drodze decyzji zawartej na podstawie art. 59 ust.1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy. Ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje tzw. współuczestnictwa materialnego(wyrok WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2016 roku, IV SA/Gl 937/15).
Organ jednak powinien prowadzić jednocześnie postępowania do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w dps. Osoby powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami takiego postępowania. Organ na podstawie art. 62 k.p.a. mógłby prowadzić jedno postępowanie. Jeżeli organ prowadzi oddzielnie postępowania co do indywidualizacji i wysokości partycypacji w opłatach, to potencjalnie zobowiązani mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby być uczestnikami takich postępowań. Wysokość opłat jakie winna ponosić każda z tych osób zależy od ustalenia i oceny sytuacji dochodowej innego zobowiązanego. W takim postępowaniu ma prawo kwestionować sytuację dochodową innej osoby potencjalnie zobowiązanej, bo może mieć wpływ na wysokość jego zobowiązania.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż obowiązek opłaty za pobyt ojca skarżącej został skonkretyzowany w umowie z dnia [...] lipca 2002 roku zawartej na podstawie art. 103 ust.2 ustawy. Następnie na przestrzeni lat 2013 -2017 wielokrotnie aneksowanej. W umowie skarżąca zobowiązywała się do pokrycia połowy kosztów pobytu ojca w dps ponad kwotę, którą pokrywał pensjonariusz – J. R.. Ostatni aneks do zawartej umowy został zawarty w dniu [...] października 2017 roku. Następnie organ wszczął postępowanie administracyjne celem wydania decyzji administracyjnej ustalającej wysokość ponoszonych opłat tylko co do H. W..
Należy zauważyć, iż wydanie takiej decyzji winno być poprzedzone ustaleniem kręgu osób zobowiązanych w partycypowaniu w kosztach pobytu J. R. w domu pomocy społecznej. Zgromadzony materiał dowodowy nie zawiera decyzji która by ustalała krąg osób zobowiązanych i wysokość świadczenia. Wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa – na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej(por. wyrok NSA z 18 maja 2020 roku, I OSK 2305/19). Organ jedynie wskazuje, iż pensjonariusz J. R. ma dwie córki – skarżącą i G. M..
O regule kolejności nie ma mowy e sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować może ich kryterium dochodowe. W sytuacji gdy w sprawie występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Przenosząc te rozważania na grunt tej sprawy należy wskazać, iż winna zostać wydana decyzja ustalająca krąg osób zobowiązanych potencjalnie do płatności za pobyt J. R. w dps, a następnie ustalenie ich sytuacji dochodowej co pozwoliłoby ustać w zależności od sytuacji materialnej wysokość ponoszenia kosztów.
Tak więc postępowanie prowadzone wobec tylko potencjalnie zobowiązanej jednej osoby – H. W. narusza przepisy art. 59 ust.2 i art. 61 ust. 1 i 2 ustawy.
Należy wskazać, iż w sytuacji zamieszkiwania i pracy za granicą przez skarżącą organ winien domagać się oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym – art. 107 ust.5 ustawy. Skarżąca H. W. kilkakrotnie składała oświadczenia o dochodach i sytuacji majątkowej. Z tego też względu stanowisko organu, iż nie wykonała nałożonych obowiązków przedstawienia żądanych dokumentów i tym samym nie współpracowała w tym zakresie z organem nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Organ winien dokonać oceny złożonych oświadczeń i ewentualnie odmówienie wiary oświadczeniu.
W ocenie Sądu w sytuacji gdy nie został ustalony krąg potencjalnie zobowiązanych do łożenia za pobyt J. R. w dps oraz jednocześnie nie ustalono sytuacji dochodowej tych osób, co nie pozwalało uznać legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.
Organ ponownie rozpoznając sprawę przeprowadzi postępowanie zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku.
Z uwagi na powyższe biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.