Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 25 lipca 2014 r. (data nadania formularza) K Z (skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W wyniku rozpoznania ww. wniosku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Kolejnym wnioskiem z dnia 6 lutego 2015 r. (data nadania formularza) skarżąca ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z dochodu w wysokości ok. [...] zł rocznie, na który składają się: ok. [...] zł z tytułu dopłat unijnych i ok. [...] zł z tytułu sprzedaży produktów rolnych. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała dom w stanie surowym o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, majątku ruchomego nie określiła. Jako wydatki ponoszone w skali roku wskazała: koszty bieżącego utrzymania – ok[...] zł, składka KRUS – ok. [...] zł, paliwo rolnicze – ok. [...] zł, wydatki związane z produkcją rolniczą – ok. [...] zł. Jednocześnie podała, iż nastąpił spadek dochodów z gospodarstwa rolnego, ponadto prowadzona jest egzekucja rolnicza z tytułu objęcia gospodarstwa rolnego po byłym właścicielu S Z w wysokości [...] zł na dzień 7 listopada 2013 r. Kwota dopłat jest zabezpieczeniem na egzekucję komorniczą.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 541/14 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 16 marca 2015 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że przedstawione dochody i wydatki według jej oceny w pełni zasługują na uznanie. Dochody i wydatki bilansują się, nadto musi ona liczyć się z faktem, że każdego dnia może zostać zobowiązana do zapłaty długu na rzecz wierzyciela w wysokości ok. [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, natomiast do Sądu (referendarza sądowego) należy ocena przytoczonych okoliczności.
W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W formularzu podała, że źródłem jej utrzymania są dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie ok. [...] zł rocznie, uzyskane z tytułu dopłat unijnych oraz sprzedaży produktów rolnych, natomiast wydatki w skali roku określiła na kwotę ok. [...] zł. Zaniechała jednak udokumentowania tychże wydatków, np. kosztów bieżącego miesięcznego utrzymania, czy też kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego i dochodów z tytułu płatności unijnych. Nie wykazała również, że posiada jakiekolwiek rzeczy ruchome, tj. samochód czy maszyny rolnicze, które wymagają wydatków na paliwo; nie wykazała, aby ponosiła wydatki na ubezpieczenie społeczne, ani wysokości nałożonych nań zobowiązań. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżąca nie wyjaśniła, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Nie przedstawiła bowiem jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego trudną sytuację materialną.
W ocenie Sądu, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi ona liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca nie wykazała swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe.
Odnosząc się natomiast do powoływanej zmiany okoliczności faktycznych, tj. przejęcia przez skarżącą gospodarstwa rolnego wraz z ciążącymi na nim długami, to wyjaśnić należy, że nie jest to przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Przejęcie zobowiązań osób trzecich świadczyć może jedynie o dobrej kondycji finansowej zobowiązującego się; z pewnością natomiast nie jest to sytuacja, na którą skarżąca nie miała wpływu. Poza tym do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty potwierdzające powoływaną okoliczność. W konsekwencji skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.