Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: "ZUS" lub "organ"), powołując jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t Dz. U. z 2013 r. poz. 1442, dalej jako: "u.s.u.s.") – uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. [...] w zakresie wysokości należności do których Zakład umorzył postepowanie w sprawie w odniesieniu do należności w łącznej kwocie [...] zł i orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku M. P. o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.
W uzasadnieniu ww. decyzji ZUS podniósł, że [...] września 2013 r. do Oddziału ZUS w R. wpłynął wniosek M. P. (dalej: "strona" lub "skarżąca") o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Organ wskazał, że w przedmiocie wniosku zostało przeprowadzone postępowanie, w toku którego ustalono, że ww. zatrudniała pracowników od 01/1999 r. do 12/2001 r. W związku z faktem, że strona nie składała stosownych deklaracji rozliczeniowych, organ z urzędu sporządził dokumenty rozliczeniowe i wyliczył kwotę zaległych należności.
Ponieważ ww. decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. podano nieprawidłowe dane dot. kwot zadłużenia z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, ZUS jako organ II instancji uchylił powyższą decyzję korygując powyższą nieprawidłowość. Ponadto organ powołując się na przepisy art. 28 ust. 3a, art. 28, art. 29, art. 30 u.s.u.s podniósł, że zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników nie podlegają umorzeniu, ani rozłożeniu na raty, w związku z tym prowadzenie postępowania w odniesieniu do wniosku jest bezprzedmiotowe i właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania w sprawie.
Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem M. P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję. W treści skargi mającej charakter opisowy, skarżąca podniosła, że nie ma możliwości uregulowania zobowiązań, gdyż sąd oddalił wniosek o upadłość, nie ma możliwości zarobkowania, ani majątku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, a jednocześnie sprawując kontrolę sąd stosuje środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd administracyjny kontrolując akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem bada, czy właściwie zastosowane zostały przepisy prawa materialnego określające prawa i obowiązki stron oraz czy w postępowaniu administracyjnym przestrzegano przepisów proceduralnych. Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych niż wskazane w treści skargi, ponieważ zaskarżona decyzja, jak też decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
Z uzasadnienia powołanych decyzji wynika, że ich wydanie zostało poprzedzone zgromadzeniem znacznego materiału dowodowego dotyczącego sytuacji finansowej i osobistej strony skarżącej. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były wskazane wyżej przepisy u.s.u.s, stosownie do których ZUS nie posiada kompetencji do podejmowania decyzji w przedmiocie umorzenia bądź odmowy umorzenia składek i odsetek za pracowników.
Nie negując tego rodzaju regulacji Sąd rozpoznając niniejszą sprawę stwierdził, że organy prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej o umorzenie zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie wzięły pod uwagę ustaleń mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Otóż zarówno w decyzji zaskarżonej, jak i uchylonej decyzji I instancji z dnia [...] listopada 2013 r., organ ten nie podjął żadnych ustaleń co do ewentualnego przedawnienia składek za okresy w nich wymienione. Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, tj. 5 lat – obowiązujący do końca 2002 r., 10 lat – obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. do 1 stycznia 2012 r. kiedy to ponownie objęto składki pięcioletnim terminem przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zmienionego przez art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., nr 232 poz. 1378), było natomiast określenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącą.
Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych składek. Obowiązki spoczywające w tym zakresie na ZUS są przy tym niezależne od tego, czy okoliczność przedawnienia jest podnoszona przez wnioskodawcę, czy też nie.
Podkreślenia wymaga to, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. W każdym przypadku wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły jest bowiem bezprzedmiotowe i jako takie – na podstawie art. 105 k.p.a. podlega umorzeniu.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy już samo zestawienie dat precyzujących okresy zadłużenia składkowego skarżącej z datami, w których ZUS wydał decyzje o odmowie umorzenia, nakazywało wzięcie pod uwagę możliwości przedawnienia. Pomimo tego – jak wskazano powyżej – żadna analiza w tym zakresie nie została dokonana. W ocenie Sądu powyższe zaniechania organu jednoznacznie świadczą o tym, że w sprawie nie ustalono w sposób prawidłowy wysokości niewygasłych na skutek przedawnienia należności, do zwrotu których zobowiązana jest skarżąca. Z decyzji ZUS nie wynika, kiedy ewentualnie bieg terminu przedawnienia został przerwany lub zawieszony, z dokładnym wskazaniem czynności powodujących te zdarzenia. Wymienione mankamenty zgromadzonego materiału dowodowego i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu ZUS w pierwszej kolejności powinien zbadać, czy objęte decyzją składki nie uległy przedawnieniu, a jeżeli termin przedawnienia został przerwany, to kiedy i czy nastąpiło to skutecznie. Rozważania w tym zakresie powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jeżeli wniosek skarżącej dotyczy w całości lub w części nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych, to postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlega w tym zakresie umorzeniu, ale nie na skutek braku prawnej możliwości umorzenia składek za zatrudnionych pracowników, a z powodu ich przedawnienia.
ZUS musi mieć na uwadze, iż tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwoli na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie.
Na koniec, odnosząc się do wniosku skarżącej zawartego w skardze, podkreślić należy, że Sąd nie może zastępować organu i umarzać należności z tytułu składek.
O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga bowiem właściwy organ administracji – w rozpoznawanej sprawie ZUS. Sąd administracyjny nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku (pkt I wyroku). O zakresie wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. (pkt II wyroku).