Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając na podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa), po rozpatrzeniu odwołania E. D. (dalej: strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] odmawiającej skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków, środków czystości – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i ocena prawna:
Wnioskiem z dnia 7 maja 2020r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, zaś w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 maja 2020r. doprecyzował żądanie i podał, że prosi o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków i środków czystości. Z materiału dowodowego w rozpoznawanej sprawie, w tym z ustaleń wywiadu aktualizacyjnego wynika, że skarżący (lat [...]), jest rozwiedziony ([...]), ma [...] dzieci, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, leczy się na wiele schorzeń, źródłem jego utrzymania jest renta rolnicza w wysokości [...] zł. Z kwoty tej dokonywane jest potrącenie komornicze z tytułu zaległych alimentów, które wraz z kosztami komorniczymi wynosi [...] zł
Decyzją z [...] lipca 2020 r. Prezydent, działając na art. 3-8, art. 14, art. 17, art. 39, art. 101 i art. 110 ust. 7-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 dalej: u.p.s.), odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków, środków czystości. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 701 zł, bowiem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowił kwotę [...] zł (renta rolnicza). Prezydent uznał jednocześnie za niewskazane odliczanie od dochodu alimentów potrącanych przez komornika w wysokości [...] zł wraz z kosztami komorniczymi. Dlatego też sprawę rozpatrzono pod kątem zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., w konsekwencji uznając, że taki przypadek w sytuacji skarżącego nie wystąpił.
We wniesionym odwołaniu strona przedstawiła swoją sytuację finansową. Podała, że ma niską emeryturę, z której komornik ściąga mu alimenty zaległe w kwocie [...] zł miesięcznie, a zatem na życie i opłaty pozostaje mu [...] zł, za co musi wyżyć cały miesiąc opłacając też leki, media i czynsz.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji organ odwoławczy, po przytoczeniu brzmienia art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1-2 u.p.s. wskazał, iż sprawę rozpoznano na podstawie art. 41 u.p.s., bowiem dochód skarżącego w wysokości renty (w kwocie [...] zł) nie może być pomniejszony o alimenty, gdyż są to alimenty zaległe. SKO powołało się na stanowisko NSA zawarte w wyroku z 18 maja 2020 r. I OSK 1905/09, w którym Sąd zawarł tezę, że "Brak jest podstaw do wyodrębniania i różnicowania na gruncie art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. alimentów świadczonych na dzieci, od tym świadczonych na dorosłych, alimentów bieżących, od alimentów zaległych".
Kolegium podniosło, iż dokonało analizy, czy w miesiącu kwietniu 2020r. faktycznie były potrącane alimenty (bieżąca, jak i zaległe). Wyjaśniło, że od 1 czerwca 2020r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł i z kwoty tej kwota potrąceń alimentacyjnych wynosi [...] zł miesięcznie. Wskazało, iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. J. P. poinformował, że w kwietniu 2020r. nie wpłynęły na rachunek komornika środki ze świadczenia dłużnika potrącanego przez KRUS w R. W związku ze zbiegiem egzekucji do świadczenia dłużnika z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w R. M. S., KRUS pozostawił woty potrąceń na koncie depozytowym. W odpowiedzi na zapytanie organu I instancji ww. komornik poinformował, że w kwietniu 2020r. nie dokonano potrącenia z renty wypłacanej przez KRUS, ponieważ od miesiąca lutego świadczeniobiorca w związku ze zbiegiem egzekucji przekazał kwoty do depozytu, a depozyt rozwiązano w czerwcu i przekazano do Kancelarii kwotę [...] zł. Zaległości alimentacyjne zostały zaspokojone w całości, do wyegzekwowania pozostały prawomocne koszty egzekucyjne egzekwowane są na podstawie tytułu wykonawczego: prawomocne postanowienie z dnia [...] lutego 2012r. sygn. akt [...].
Kolegium, na podstawie powyższych ustaleń, uznało, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w kwietniu 2020r. nie było dokonane potrącenie komornicze z tytułu alimentów. W związku z tym dochód skarżącego nie mógł zostać pomniejszony o kwotę alimentów. Dlatego też stwierdziło, iż należało przyjąć, że z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, wniosek skarżącego mógł być rozpatrzony wyłącznie w oparciu o art. 41 u.p.s., to jest przy rozważeniu czy w sytuacji skarżącego zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania specjalnego zasiłku celowego.
Dokonując analizy sprawy w powyższym zakresie SKO podzieliło ocenę organu I instancji, iż ww. przepis art. 41 nie mógł być zastosowany. Podniosło, iż sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, bowiem jest on osobą przewlekle chorą i wymaga systematycznego przyjmowania leków. Roczny koszt leków wynosi [...] zł, czyli jest to miesięczny wydatek ok.[...] zł, a wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą [...] zł. Kolegium zauważyło, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (w kwietniu) skarżący otrzymał również z KRUS, oprócz otrzymywanej renty, także dodatkowe świadczenie pieniężne "trzynastkę" w kwocie [...] zł. Uznało zatem, że z posiadanego dochodu skarżący może zabezpieczyć potrzeby w postaci leków i środków czystości, bez konieczności wspierania go ze środków pomocy społecznej. Jednocześnie podniosło, iż sytuacja skarżącego, na tle innych osób czy rodzin korzystających z pomocy społecznej spełniających kryterium dochodowe, nie jest wyjątkowa, ani szczególna.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z 15 sierpnia 2020 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Kolegium z [...] sierpnia 2020 r.
W skardze przedstawił swoją trudną sytuację rodzinną i finansową i odniósł się do sytuacji panującej w kraju i kwestii braku pomocy chorym, którym "powinęła się noga w życiu".
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego pod względem jego zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu przeprowadzone w kontrolowanej sprawie przez organy administracji publicznej postępowanie wyjaśniające oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego zasługują na akceptację.
Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji słusznie uznały, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków i środków czystości.
Sąd podziela stanowisko organów orzekających, że dochód skarżącego, na który składa się renta rolnicza z KRUS w kwocie [...] zł przewyższa ustawowe kryterium dochodowe tj. kwotę 701 zł, zgodnie z art. 8 u.p.s. Jak prawidłowo ustaliły organy, na podstawie informacji uzyskanych od komorników sądowych, w miesiącu kwietniu 2020 r. (tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku o przyznanie pomocy), nie było dokonane potrącenie komornicze z tytułu alimentów, a zatem dochód skarżącego nie mógł zostać pomniejszony o kwotę potrącanych wcześniej alimentów tj. kwotę [...] zł.
Odnosząc się do kwestii ewentualnego braku odjęcia od dochodu potrąconych alimentów zaległych, Sąd pragnie przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3286/14, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela: "1. Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie.
- 2. Art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z 2004 r. o pomocy społecznej dotyczy alimentów, które były przez osobę ubiegającą się o zasiłek świadczone, po pierwsze, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, po drugie, w celu spełnienia obowiązku alimentacyjnego dotyczącego tego miesiąca.
- 3. Brak jest podstaw do pomniejszenia przychodu o kwotę zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek, a także kosztów egzekucyjnych."
W związku z przekroczeniem przez skarżącego kryterium dochodowego zasadnie rozważano rozpatrzenie przedmiotowego wniosku o przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s.
Zgodnie z treścią art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. A zatem do możliwości przyznania ww. formy pomocy konieczne jest spełnienie dwóch warunków: przekroczenie kryterium dochodowego oraz zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z 15.04.2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem NSA "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 12.05.2011 r., I OSK 164/11, LEX nr 1080954).
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji słusznie uznały, że materiał dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Jednocześnie Sąd zauważa, iż decyzja w tym zakresie jest decyzją uznaniową.
Orzeczenie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy, w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przy czym w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
Zdaniem Sądu materiał dowodowy, znajdujący się w aktach sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej w oparciu o materiał dowodowy sprawy, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. W tym miejscu należy podnieść, że z uwagi na powołane powyżej uznanie administracyjne wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny.
Nadto należy zwrócić uwagę, iż organ ma określony budżet z przeznaczeniem na pomoc społeczną i planując wydatki musi brać pod uwagę również potrzeby innych podmiotów uprawnionych. Organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb danej osoby, czy też rodziny nawet jeżeli spełniałaby kryteria pomocy.
Uznanie administracyjne daje organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Tym samym wnioskodawca nie zawsze musi otrzymać świadczenie, o które się ubiega, a ponadto nie w każdej sytuacji pomoc taką należy mu przyznać w oczekiwanej formie i wysokości.
Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że wobec uzyskiwanych przez skarżącego dochodów nie można dopatrzeć się, aby znajdował się on w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Dlatego też Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie nosi znamion dowolności. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ oparł rozstrzygnięcie o właściwe przepisy dotyczące zasiłku celowego specjalnego, dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów, a także prawidłowo zastosował je w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie tok swojego rozumowania w sposób klarowny przedstawił w uzasadnieniu decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę uznając, że organy orzekające trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania E. D. wnioskowanej pomocy.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VIII wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.).