Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] września 2013 r. po rozpoznaniu odwołania M. P. (dalej jako skarżąca) od decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., odmawiającej skarżącej świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na D. P., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił skarżącej świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na Panią D. P..
Jako przyczynę odmowy wskazano:
- 1. przekroczenie kryterium dochodowego wnioskowanego świadczenia, które wynosi 623 zł, a łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę w niniejszej sprawie wynosi [...] zł,
- 2. brak faktycznej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdefiniowanej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wnioskodawczym w chwili zaliczenia matki do I grupy inwalidów ([...] lutego 2004 r.) była osobą czynną zawodowo.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca podnosząc, że jest niezasadna i nie ma pokrycia w Konstytucji, Kodeksie cywilnym, stanie faktycznym i wymiarze etycznym. Wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, które miała przyznane bezterminowo oraz o odprowadzenie składki emerytalno-rentowej od dnia [...] września 2009 r., czyli z dniem otrzymania pierwszej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (zwane dalej "Kolegium") rozpoznając sprawę ustaliło i zważyło, co następuje.
Skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2013 r. w MOPS w R. wniosek wraz z wymaganymi załącznikami o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką - Panią D. P.. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, organ pierwszej instancji stwierdził, że łączny miesięczny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe o kwotę [...] zł. Ponadto wskazał, że w niniejszej sprawie nie miała miejsca faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdefiniowanej w art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż skarżąca w chwili zaliczenia matki do I grupy inwalidów ([...] lutego 2004 r.) była osobą czynną zawodowo.
Zasady nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r., Nr 139, Poz. 992 ze zm. - zwanej dalej "ustawą") oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3 - zwanego dalej "rozporządzeniem").
Kolegium wskazało, iż w myśl art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r.
o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia [...] czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Niezależnie zatem, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi.
Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, czyli kwoty 623 zł (art. 16a ust. 2 ustawy).
W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (art. 16a ust. 3 ustawy).
Tylko łączne spełnienie powyższych przesłanek uprawnia daną osobę do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - w sytuacji gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy.
Art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Kolegium wskazało, że na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy). W niniejszej sprawie rokiem bazowym (poprzedzającym okres zasiłkowy) jest 2011 r. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w jej okolicznościach nie wystąpił dochód utracony oraz dochód uzyskany.
Ponadto trzeba zauważyć, ze zgodnie z art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy za dochód rodziny pełnoletniej osoby wymagającej opieki, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy, uważa się dochód następujących członków rodziny: osoby wymagającej opieki, małżonka osoby wymagającej opieki, osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
W rozpoznawanej sprawie na łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w 2011 r. składa się dochód netto Pani D.P. podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych: [...] zł (dochód brutto zgodnie z zaświadczeniem urzędu skarbowego) - [...] zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z oświadczeniem Pani D.P. z dnia [...] maja 2013 r., o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 5 lit. d w związku w § 7 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia) - [...] zł (należny podatek zgodnie z zaświadczeniem urzędu skarbowego) = [...] zł. Zatem miesięczny łączny dochód ww. rodziny stanowi kwotę [...] zł ([...] zł: 12 miesięcy), zaś dochód na osobę wynosi [...] zł ([...] zł: 2 osoby - rodzina Pani D. P. liczy jedną osobę, zaś rodzina Pani M. P. też liczy jedną osobę) i przekracza kryterium dochodowe (623,00 zł) o kwotę [...] zł tj. o kwotę większą niż najniższy zasiłek ([...] zł).
Niezależnie od powyższego Kolegium zauważyło, że okoliczność, iż skarżąca w chwili zaliczenia matki do I grupy inwalidów ([...] lutego 2004r.) była osobą czynną zawodowo, nie przesądzą jeszcze sama w sobie o tym, że w niniejszej sprawie nie miała miejsca faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdefiniowanej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium przesłanka ta może być spełniona także wtedy, gdy osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki w okresie po uzyskaniu przez osobę wymagającą takiej opieki odpowiedniego orzeczenia wskazanego w art. 16a ust. 1 ustawy, gdyż np. od dnia uzyskania takiego orzeczenia przez pewien okres czasu opiekę sprawowała inna osoba, która ze względu na różne sytuacje życiowe nie mogła jej świadczyć dalej i konieczne było podjęcie opieki przez inną osobę, która dopiero wtedy zmuszona była do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Bardzo ważne znaczenie będzie miało jednak dokładne wyjaśnienie tej kwestii, co należy ustalić indywidualnie w każdym postępowaniu. Jednak w niniejszej sprawie bezsporne wyjaśnienie tej kwestii nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia, bowiem jak wykazano powyżej w okolicznościach niniejszej sprawy nie spełniona została jedna z wymaganych (koniecznych) przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. kryterium dochodowe zostało przekroczone. Należy wskazać, że kryteria dochodowe określone w ustawie, od których uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są bezwzględnie obowiązujące i nie pozwalają na uznaniowe rozstrzygnięcie sprawy, mając na przykład na względzie zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też np. prawną strony. Żadne inne niż określone w ustawie kryteria nie mogą decydować o przyznaniu przedmiotowego świadczenia.
Odnosząc się do odwołania skarżącej Kolegium wyjaśniło ponadto, że z dniem 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), na mocy której znowelizowano przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. W myśl art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej).
Niezależnie zatem, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi. Dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w art. 17 ustawy przysługuje obecnie, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy).
Natomiast świadczenie, o które może ubiegać się osoba sprawująca opiekę na osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała w innym czasie, to specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Ponadto Kolegium wyjaśniło skarżącej, iż organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r., przy którym przekazał odwołanie poinformował, że odprowadził do ZUS za skarżącą składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za okres od [...] września 2009r. do [...] czerwca 2013r., o czym poinformował zainteresowaną pismem z dnia [...] czerwca 2013 r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kolegium wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji RP i art. 3 KPC. Wniosła o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja pozbawiła ją prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jaki otrzymywała od wielu lat na jej matkę. Stan zdrowia matki wymaga stałej opieki i nie jest możliwe podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. W praworządnym państwie cała ta sytuacja nie miała by prawa zaistnieć. Zgodnie z obowiązująca zasadą nie odbiera się tego co już zostało przyznane bezterminowo. W zasadzie sam fakt konieczności złożenia przez skarżącą nowego wniosku w sytuacji, gdy już miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 22 lutego 1964 roku Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy jest paradoksem i jest niezgodne z ustawą zasadniczą Rzeczpospolitej Polskiej. Łamie to w sposób ewidentny prawo ochrony praw słusznie nabytych zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niezgodne jest także z artykułem 3 KPC, który mówi o nie działaniu prawa wstecz, chyba, że na korzyść obywatela. Cała ta sytuacja nie ma pokrycia w Konstytucji, w Kodeksie Cywilnym, w stanie faktycznym i w wymiarze etycznym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na wstępie należy wskazać, iż świadczenie to, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wprowadzone zostało ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zgodnie z którą w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16a, określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.
Zasadnicze przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego określa art. 16a ust. 1, warunki dodatkowe dotyczące dochodu rodziny zawarte zostały w ust. 2-5, natomiast okoliczności wyłączające uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wyliczone zostały w ust.
8. Art. 16a ust. 1 stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i poz. 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wobec powyższego przesłankami warunkującymi przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, istnienie wobec tej osoby obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Należy przy tym podkreślić, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej winno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, o którym mowa, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, iż osoba ta bezwzględnie wymaga opieki.
W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadzała się do dwóch kwestii:
- 1. oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a u.ś.r. i związku tej rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki nad matką;
- 2. kryterium dochodowego.
Bezsporne jest, że na skarżącej, jako córce osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny.
Jako przyczynę odmowy przyznania dochodzonego świadczenia organy orzekające w sprawie zgodnie uznały, iż pozostawanie przez skarżącą osobą bezrobotną, która od ponad 4 lat nie podejmowała zatrudnienia, nie może być uznane za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.
Należy zauważyć, że istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1411/06). Przywołać w tym miejscu należy definicję osoby bezrobotnej zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674), zgodnie z którą osobą posiadającą taki status jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.
Zatem osoba taka w sytuacji powstania konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny rezygnuje z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia, jeżeli dysponuje on ofertami pracy. Ta potencjalna możliwość zatrudnienia nie jest tożsama z trwającym zatrudnieniem, z którego, w myśl art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy musiałaby zrezygnować. Niemniej nie można jednak uznać a priori, iż w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia o jakiej mowa w powołanym przepisie. Dodać należy, iż w orzecznictwie sądowo-administracyjnym w sprawach dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego utrwalił się pogląd, iż nie każda rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko takie, której celem jest sprawowanie opieki.
Zarówno rezygnacja jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być zatem wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym ugruntowane było stanowisko dopuszczające możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej, jeśli zachodził wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (zob. wyroki NSA z dnia 24 października 2008 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1758/07 i z dnia 7 lipca 2011 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 437/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca w przepisie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego aktualnym brzmieniu wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej", czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.
W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca w chwili wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku nie pozostawała w zatrudnieniu, gdyż od 2009 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane jej na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu wtedy obowiązującym. Przesłanką przyznania wtedy tego zasiłku była rezygnacja z zatrudnienia lub nie podejmowanie zatrudnienia. W obecnie obowiązującym stanie prawnym, gdzie w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacji z zatrudnienia brak jest literalnego wskazania różnorzędnej (w poprzednim stanie prawnym) z rezygnacją z zatrudnienia przesłanki w postaci nie podejmowania zatrudnienia.
Należy jednak mieć na uwadze, że wobec osób, które przed datą wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych szczególnie w zakresie przepisów art. 16a i art. 17, otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne, przesłanka rezygnacji z zatrudnienia nie powinna być rozumiana odmiennie, niż przed nowelizacją. Osoby, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na mocy poprzednich przepisów nie mogą zrezygnować faktycznie z zatrudnienia, ani nawet ze statusu bezrobotnego, bowiem uniemożliwia im to fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z kolei osoby takie ze względu na konstytucyjną zasadę równości wobec prawa byłyby w gorszej sytuacji, niż osoby, które pierwszy raz występują o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w aktualnie obowiązującym stanie prawnym.
Zdaniem sądu brak w art. 16a ustawy w obecnym brzmieniu słów "nie podejmuje zatrudnienia" wymienionych w art. 17 ust. 1a pkt 3 w brzmieniu obowiązującym w 2012 r. (dotyczącym przyznanego wcześniej skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego) nie pozwala na przyjęcie, że przesłanka braku zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną określona w obecnym art. 16a ustawy jest zasadniczo różna od analogicznej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy w brzmieniu obowiązującym w 2012 r., a należy zauważyć, że wtedy organ odwoławczy przyznał świadczenie pielęgnacyjne.
W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy, zwłaszcza takiej, które miała wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w 2012 roku, by w celu uzyskania zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ustawy w brzmieniu obecnie obowiązującym zatrudniała się po to tylko, by z tego zatrudnienia zrezygnować dla spełnienia zawężająco rozumianej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia określonej w art. 16a ust. 1 ustawy. Pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej.
Zarówno pozostawanie przez opiekuna w okresie powstania niepełnosprawności podopiecznego jak i przejściowe podejmowanie przez opiekuna zatrudnienia w okresie trwania niepełnosprawności podopiecznego, co do zasady nie stanowią przeszkody w uznaniu, że zachodzą przesłanki do przyznania zasiłku określone w art. 16a ustawy.
W świetle powyższej wykładni nie można uznać, że w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Za właściwą Sąd uznał natomiast dokonaną przez organy ocenę sytuacji dochodowej w niniejszej sprawie.
W rezultacie prawidłowość wyliczeń przedstawionych w decyzjach organów obu instancji nie została skutecznie podważona, a ponieważ obrazują one przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, to odmowa przyznania tego świadczenia była zgodna z prawem.
Jednocześnie Sąd wskazuje, iż z uwagi na fakt, iż kwota przekroczenia kryterium dochodowego – [...] zł, przewyższa kwotę odpowiadającą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (77 zł), w przedmiotowej sprawie nie mogła mieć zastosowania regulacja określona w art. 16a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie sprawy, pomimo spełnienia przesłanki sprawowania stałej opieki nad krewnym, legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności oraz możliwości pozytywnej interpretacji przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki, specjalny zasiłek opiekuńczy skarżącej nie przysługuje.
Nie spełniona została bowiem ustawowa przesłanka z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca przyznanie przedmiotowego świadczenia, tj. kryterium dochodowe (wszystkie przesłanki muszą być spełnione łącznie).
Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.