Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, K. F.(dalej: "skarżący") wystąpił w niniejszej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (wpis od skargi w kwocie [...]zł). Podał, że wspólnie z żoną osiąga miesięcznie (z tytułu działalności gospodarczej oraz wynagrodzenia za pracę) dochód w wysokości [...]zł. Z dochodu tego ponosi wydatki związane z eksploatacją mieszkania ok. [...]zł, opłatą telefonów – [...]zł, spłatą kredytów – ok. [...]zł, ubezpieczeniem - ok. [...]zł, wyżywieniem, zakupem odzieży, środków czystości - ok. [...]zł oraz leasingiem – [...]zł.
W części wniosku obejmującej posiadany majątek skarżący wymienił natomiast dwa domy odpowiednio o powierzchni 340 m² i wartości [...]zł oraz 140 m² i wartości [...]zł, mieszkanie o powierzchni 67 m² i wartości [...]zł oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 40 ha.
Postanowieniem z 25 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż stwierdził brak wykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "ppsa"), uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
Od ww. rozstrzygnięcia skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw, w którym nie zgodził się z dokonaną przez referendarza oceną stanu faktycznego. Powtórzył, że wykazał w sposób wystarczający, że w jego przypadku spełnione zostały przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wystąpił zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub jego uchylenie i przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje:
Zdaniem Sądu, przypomnienia na wstępie wymaga, że zasadą m.in. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art 199 ppsa). Wyjątkiem od tej zasady jest między innymi instytucja prawa pomocy.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ppsa osobie fizycznej przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy przewidziana została dla najuboższej części społeczeństwa, dla której obowiązek poniesienia kosztów sądowych stanowiłby barierę w dostępie do Sądu, a których sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych (prawo pomocy w zakresie całkowitym), bądź których pokrycie wiązałoby się z uszczerbkiem dla wydatków koniecznych w niezbędnym utrzymaniu (prawo pomocy w zakresie częściowym). Uzupełnienia nadto wymaga, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu, wyrażony m.in. w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Wydatki sądowe związane z dochodzeniem praw przed sądem nie mogą ustępować innym wydatkom, wynikającym z umów cywilnoprawnych, czy też zakupom dóbr konsumpcyjnych innych niż niezbędne do życia, gdyż nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla obciążania kosztami sądowymi innych podatników znajdujących się w takiej samej bądź podobnej sytuacji do wnioskodawcy. Przyjęcie innej interpretacji sprowadzałoby instytucję prawa pomocy do zasady, a nie jak wynika to z przepisów - wyjątku.
Z powyższych względów, w odniesieniu do stanu faktycznego, wynikającego z wniosku skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku w żądanym zakresie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jej rodziny. Informacje zawarte w oświadczeniu pozawalają stwierdzić prawidłowość wydanego przez referendarza postanowienia. Wynika z nich zaś, że oboje z żoną prowadzą działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, z której miesięczne dochody kształtują się na poziomie [...]zł i [...]zł. Małżonkowie posiadają nadto majątek nieruchomy - dwa domy o łącznej wartości [...]zł, mieszkanie o wartości [...]zł oraz 40 – hektarowe gospodarstwo rolne. Zdaniem Sądu, już choćby z tych przyczyn przedstawiona sytuacja finansowa nie kwalifikuje skarżącego do przyznania wnioskowanej pomocy.
Skarżący i jego rodzina mają bowiem nie tylko zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, ale również są w posiadaniu majątku o znacznej wielkości i wartości. Zaciągnięte kredyty i wskazane zadłużenie wydają się proporcjonalne do skali prowadzonej działalności i nie mogą przekreślać możliwości płatniczych wnioskodawcy w zakresie koniecznym do poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem zainicjowanego skargą postępowania. Konieczność poniesienia na obecnym etapie kosztów postępowania sądowego (wpis od skargi w kwocie [...]zł), jak również ich porównanie z opisanym wyżej stanem posiadania pozbawia wniosek zasadności.
Stanowiska tego nie zmienia również podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, że zaciągnięte kredyty związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą, a zbycie majątku w celu pozyskania środków finansowych spowodowałoby stratę. Sąd jeszcze raz podkreśla, że prawo pomocy to tzw. "prawo ubogich", a więc osób, których sytuacja materialna w zasadzie wyklucza możliwość prowadzenia sprawy przed sądem. Nie można instytucji tej sprowadzać do zapewnienia nienaruszalności finansów wnioskodawców. Jak wskazano na wstępie konieczność poniesienia kosztów sądowych nie może ustępować innym obciążeniom. Takiego stanowiska zdaniem Sądu nie zmienia argumentacja sprzeciwu, która w zasadzie stanowi powtórzenie oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z tych względów, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ppsa, Sąd nie dopatrując się podstaw do zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego utrzymał je w mocy, orzekając, jak w sentencji postanowienia.