Uzasadnienie
I FNP 5/11
Postanowieniem z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I FNP 1/11, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił złożoną przez N. w L. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 1452/09, odrzucającego skargę tegoż podmiotu na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 24 czerwca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Przyczyną podjęcia takiego rozstrzygnięcia było niespełnienie wymogów formalnych, które dla środka prawnego, jakim jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, stawia art. 285e § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) – zaznaczono, że pismo strony nie spełnia wymogów przewidzianych w pkt 1-4 i 6 tego przepisu, co skutkowało koniecznością odrzucenia skargi na podstawie art. 285h § 1 P.p.s.a.
Pismem z 31 marca 2011 r. strona złożyła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego postanowienia, wnosząc o stwierdzenie jego niezgodności z art. 9, art. 10 i art. 132 ust. 1 pkt b Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L Nr 347 poz. 1 ze zm., dalej Dyrektywa 112) i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pisma strona przedstawiła argumentację w zakresie wykładni przepisów unijnych i ich zastosowania w jej sytuacji prawnej wskazując, że Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu rażąco naruszył normy prawa UE odmawiając samodzielności stronie skarżącej na gruncie podatku VAT. Orzeczenie to powoduje, że skarżąca jest zmuszona do płacenia podatku VAT nienależnego przy zakupie towarów i usług ściśle związanych ze świadczeniem na rzecz NFZ, bez prawa domagania się zwrotu nienależnie zapłaconego podatku VAT, ze względu na brak – w ocenie organów i sądów administracyjnych – osobowości prawnopodatkowej w podatku VAT.
Nadto zdaniem strony Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodnie z art. 234 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską zobowiązany spełnić żądanie skarżącej i wystąpić z pytaniem prejudycjalnych do ETS w zakresie wykładni art. 9 i art. 10 Dyrektywy 112.
Autor skargi wyraził stanowisko, że art. 285a § 3 P.p.s.a., dający prawo żądania stwierdzenia niezgodności z prawem orzeczenia NSA w sytuacji, gdy orzeczenie to rażąco narusza normy prawa Unii Europejskiej, zobowiązuje Naczelny Sąd Administracyjny do badania z urzędu, czy stosowane przepisy prawa krajowego leżą w zakresie prawa unijnego i czy mogą to ostatnie naruszać. W tym zakresie w ocenie strony ustawodawca odstępuje od wymogu poniesienia szkody, a tym samym uznaje, że rażące naruszenie norm prawa UE powoduje szkodę, o której mowa w art. 285a § 3 P.p.s.a. Zdaniem skarżącej istotę szkody oddaje wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z 5 czerwca 2002 r., SNO 11/02, w którym wskazano, że argument nieponiesienia przez strony szkody (szkoda jednostki) jest argumentem słabszym od argumentu wypływającego z potrzeby poszanowania interesu publicznego – dobra wspólnego, które wyraża się, między innymi, w wiarygodności funkcjonowania organów wymiaru sprawiedliwości oraz w pewności wypełniania przez sędziów obowiązków zgodnie z rotą ślubowania.
W piśmie uzupełniającym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia NSA z 18 marca 2011 r., wydanym w sprawie I FNP 1/11, strona wskazała na oparcie "skargi kasacyjnej" na podstawach z art. 174 P.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów o postępowaniu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 i 2, art. 170 P.p.s.a.), co doprowadziło sąd do błędnej wykładni art. 15 ustawy o podatku VAT i uznania braku prawa strony o dokonania czynności, o których mowa w art. 240 i art. 247 Ordynacji podatkowej, co jest rażącym naruszeniem prawa ze szkodą dla skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2011 r., I FNP 1/11, podlega odrzuceniu.
Należy przede wszystkim zauważyć, że w art. 285e § 1 P.p.s.a. ustawodawca określił szczególne wymogi jakie powinna spełniać skarga na niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia. Wymogi te są elementami konstrukcyjnymi skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a zatem w przypadku ich niespełnienia skarga nie może podlegać sanacji poprzez ewentualnie wezwanie strony do uzupełnienia powstałych tym zakresie braków.
Jednym z tych wymogów jest, stosownie do art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a., uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. W przedmiotowej sprawie strona nie podjęła nawet próby takiego uprawdopodobnienia, wręcz przeciwnie, autor skargi wyraził pogląd, że w przypadku, o którym mowa w art. 285a § 3 P.p.s.a. ustawodawca odstąpił od wymogu poniesienia szkody. Stanowisko to jest błędne. Podkreślenia wymaga, że element konstrukcyjny skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jakim jest wymieniony w art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a. wymóg uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, nie został ograniczony do skarg, o których mowa w art. 285a § 1 i 2 P.p.s.a. (a więc skarg dotyczących prawomocnych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych). Brak bezpośredniego wskazania na wyrządzenie szkody w normie art. 285a § 3 P.p.s.a. nie może prowadzić do odmiennych wniosków, gdyż wykładnia tego przepisu wyraźnie wskazuje, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako co do zasady niedopuszczalna, podlega zaostrzonym (a nie złagodzonym) wymogom względem takiej skargi od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Na to, że wymóg wyrządzenia stronie szkody przez wydanie skarżonego orzeczenia obejmuje również skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje także art. 285d P.p.s.a., który jednoznacznie i bez różnicowania skarg ze względu na podstawę prawną ich składania (art. 285a § 1, 2 lub 3 P.p.s.a.), zawiera wymóg wyrządzenia stronie wydaniem orzeczenia szkody. Bezzasadne jest zatem, w świetle zarówno wykładni językowej (art. 285d i art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a.), jak i celowościowej (wyjątkowość składania skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego), stanowisko strony o braku konieczności uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie postanowienia w sprawie I FNP 1/11. Niezrozumiałe jest przy tym odwoływanie się w tym zakresie do orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego w sprawie dyscyplinarnej, gdyż w żaden sposób nie może być ono odniesione do wymogów formalnych skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego.
Niewątpliwy brak w rozpoznawanej skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia elementu konstrukcyjnego takiej skargi, jakim jest uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, a więc wymogu z art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a., skutkuje koniecznością odrzucenia skargi na podstawie art. 285h § 1 P.p.s.a., jako niespełniającej wymagań określonych w art. 285e § 1 tej ustawy.
Niezależnie od powyższego należy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że nawet zawarcie w rozpoznawanej skardze argumentacji mającej wskazywać na spełnienie przesłanki z art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a. nie mogłoby w istocie świadczyć o skutecznym spełnieniu tegoż wymogu. Zaznaczenia wymaga bowiem, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego skargą z 30 lipca 2009 r. (odrzuconą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 listopada 2009 r., którego dotyczyła skarga w sprawie I FNP 1/11, odrzucona postanowieniem objętym rozpoznawaną obecnie skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia) strona zmierzała do wyeliminowania z obrotu prawnego interpretacji indywidualnej Ministra Finansów. W związku z tym zauważyć trzeba, że w tego rodzaju sprawach sądowoadministracyjnych trudno w ogóle mówić o możliwości powstania szkody bezpośrednio w wyniku wydania orzeczenia niezgodnego z prawem. Mając bowiem na uwadze charakter prawnopodatkowy interpretacji indywidualnych oraz implikacji związanych ze stosowaniem się do ich treści (a przede wszystkim tym, że interpretacje takie nie są wiążące dla wnioskodawcy) nie będzie możliwe co do zasady uprawdopodobnienie szkody, o której mowa w art. 285e § 1 pkt 4 P.p.s.a. Analogiczne stanowisko w tej kwestii zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16 grudnia 2011 r., I FNP 3/11. Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący przedmiotową sprawę podziela w pełni.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na uwagę zasługuje też to, że postanowienie z 18 marca 2011 r., I FNP 1/11, którego dotyczy rozpatrywana skarga, zostało wydane wyłącznie w oparciu o normy procesowe - Naczelny Sąd Administracyjny wydający postanowienie w sprawie I FNP 1/11 nie mógł odnieść się do istoty sprawy, czyli podnoszonych przez stronę kwestii związanych z podatkiem VAT, gdyż skarga została uznana za niedopuszczalną ze względów formalnych, a w takim przypadku sprawa nie jest rozpatrywana pod kątem merytorycznym. Naczelny Sąd Administracyjny nie odnosił się do norm regulujących opodatkowanie podatkiem VAT, czy to na poziomie krajowym, czy wspólnotowym, gdyż podjęte rozstrzygnięcie oparto wyłącznie na przepisach proceduralnych, tj. art. 285e § 1 pkt 1-4 i 6 oraz art. 285h § 1 P.p.s.a. W takim przypadku w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego przedmiotową nie może dojść do rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej, gdyż normy te w ogóle nie były - i nie mogły być - przedmiotem rozważań Sądu. Niewątpliwie prawo Unii Europejskiej nie reguluje trybu postępowania przed sądami administracyjnymi – dziedzinę tę normuje prawo krajowe, w Polsce przede wszystkim ustawa P.p.s.a. Samo zastosowanie przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, niezależnie od tego, jaki wpływ ma to zastosowanie na rozstrzygnięcie (np. odrzucenie, oddalenie skargi, skargi kasacyjnej czy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia), nie może zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowić jakiegokolwiek naruszenia norm prawa Unii Europejskiej, a tym bardziej rażącego. Strona zdaje się uważać, że zajście w sprawie I FNP 1/11 przesłanek do odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, o których mowa w art. 285h § 1 P.p.s.a. (które nie jest przy tym w rozpatrywanej skardze w żaden sposób kwestionowane) doprowadziło do naruszenia w sposób rażący norm prawa Unii Europejskiej. Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem interpretacja przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, w tym w kwestii wymogów, które ma spełniać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz przyczyn odrzucenia takiej skargi, pozostaje neutralna z punktu widzenia norm prawa Unii Europejskiej, w tym zwłaszcza powoływanych przez stronę przepisów Dyrektywy 112 (por. np. wyrok NSA z 21 grudnia 2010 r., I FNP 1/10).
W związku z zajściem przesłanek do odrzucenia rozpatrywanej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia brak jest konieczności odnoszenia się do żądania strony o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 285h § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
----------------------- 1