Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1075/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę W. D. Z. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 16 marca 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego, adwokat J. W. nadesłał pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego do reprezentowania go w sprawach interpretacji nr [...] i [...]. Sąd wskazał ponadto, że jak wynika z treści przedłożonego pełnomocnictwa, wprawdzie zostało one udzielone adwokatowi J. W., ale do zupełnie innych spraw. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że J. W. nie przedłożył właściwego pełnomocnictwa do sprawy ze skargi na indywidualną interpretację prawa podatkowego z 16 marca 2010 r. o nr [...].
W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) odrzucił skargę z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w terminie.
Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł skargę kasacyjną, w której zarzucił:
- I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię względnie niewłaściwe zastosowanie, o których mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego w postępowaniu przez Dyrektorem Izby Skarbowej w K. Biurem Krajowej Informacji Podatkowej w B. w przedmiocie indywidualnej interpretacji podatkowej z zakresu podatku od towarów i usług znajdujące się w aktach sprawy prowadzonej do sygn. akt [...] nie upoważnia pełnomocnika do skutecznego sporządzania i wniesienia skargi do sądu administracyjnego od zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia, a tym samym nieuwzględnienie przez Sąd treści zalegającego w aktach sprawy pełnomocnictwa z 6 kwietnia 2010 r.
- II. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj.:
- 1. naruszenie art. 49 § 1 P.p.s.a. poprzez nieprecyzyjne i niejednoznaczne sformułowanie wezwania z 30 czerwca 2010 r. do uzupełnienia braków skargi skarżącego z dnia 19 maja 2010 r.,
- 2. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w z. z art. 49 § 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że na skutek nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi w zakresie przedłożenia pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi zachodziły przesłanki do odrzucenia skargi skarżącego z dnia 19 maja 2010 r.,
- 3. naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącego możliwości obrony swych praw i odrzucenie skargi skarżącego z dnia 19 maja 2010 r. z powodu nie przedłożenia w wyznaczonym terminie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym, bez uprzedniego wezwania skarżącego w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. do uzupełnienia braków skargi z 19 maja 2010 r. przez jej podpisanie, co skutkuje nieważnością postępowania sądowego.;
- 4. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu skarżonego postanowienia wyjaśnienia istotnych dla możliwości skutecznego uzupełnienia braków skargi okoliczności dotyczących daty doręczenia pełnomocnikowi skarżącego wezwania z 30 czerwca 2010 r. do uzupełnienia braków skargi z 19 maja 2010 r.
Uzasadnienie zarzutów skargi kasacyjnej opiera się głównie na argumentacji, że Sąd pierwszej instancji powinien był uznać, iż w wyznaczonym terminie zostały uzupełnione wszelkie braki formalne skargi, a nawet w przypadku, gdy Sąd stwierdził brak pełnomocnictwa, powinien był, dążąc do zapewnienia możliwości obrony praw strony, wyznaczyć skarżącemu termin do podpisania skargi i dopiero w przypadku jego uchybienia postanowić o jej odrzuceniu.
Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. skarżący podniósł, że nie jest możliwe, aby wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego dnia 15 lipca 2010 r. skoro pismo pełnomocnika zawierające odpowiedź na ww. wezwanie nadane zostało w placówce pocztowej dnia 12 lipca 2010 r.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie skargi skarżącego z dnia 19 maja 2010 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że jeden z zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie dotyczy naruszenie przepisów prawa materialnego. Jednakże formułując ten zarzut nie wskazano jakie przepisy zostały naruszone. W orzecznictwie przyjmuje się, że aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) powinien wskazywać nie tylko konkretny przepis naruszony przez sąd, ale również wskazanie na czym, zdaniem skarżącego, polega niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany (wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2004 r., sygn. FSK 11/04, nie publ.). W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zawarty w niej zarzut naruszenia prawa materialnego został sformułowany w sposób nieprawidłowy, ponieważ nie wskazano w nim, który przepis został naruszony przez Sąd pierwszej instancji.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi, przy takim oznaczeniu podstawy zaskarżenia, nie pozwala na odniesienie się do tak wskazanego zarzutu. W tym miejscu należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. A zatem warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa materialnego lub przepisów postępowania miał doznać naruszenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt OSK 421/04, LEX nr 146732 postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997, nr 6 - 7, poz. 96).
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania za nieuzasadnioną należy uznać argumentację strony dotyczącą naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia tego przepisu w niewezwaniu strony do podpisania skargi w sytuacji niewykazania umocowania pełnomocnika do działania w jej imieniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego proponowana przez pełnomocnika strony niejaka "konwalidacja" nieusuniętego braku formalnego w postaci braku pełnomocnictwa na podlegający uzupełnieniu brak formalny w zakresie podpisu strony nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek sądu odrzucenia skargi ("Sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.
Sąd zatem nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę adwokata) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając sądowi żadnego w tym względzie wyboru. Twierdzenia strony o tym, że Sąd pierwszej instancji powinien być zignorować obowiązek podjęcia konkretnego rozstrzygnięcia (odrzucenia skargi), mimo spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.
Zauważyć można, że każdy przypadek odrzucenia skargi w istocie uniemożliwia stronie obronę praw (powoduje, że sąd administracyjny nie rozpoznaje merytorycznie złożonej skargi), co nie oznacza, że odrzucając skargę – którą to kompetencję (i obowiązek) sądu ustawodawca przewidział wyraźnie w szeregu przypadków, wymienionych w art. 58 § 1 P.p.s.a. – sąd administracyjny za każdym razem naruszy art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Stwierdzić również należy, że forsowana przez pełnomocnika strony kolejność działań sądu administracyjnego prowadziłaby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych względów nie korzystają. Z argumentacji autora skargi kasacyjnej wynika bowiem, że w sprawie powinno dojść do "stopniowania" braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia jednego z nich (w zakresie pełnomocnictwa) przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić brak formalny skargi (tym razem w postaci podpisu) samodzielnie.
Proponowane przez stronę rozwiązanie prowadzi zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, a więc zasady równości wobec prawa – nie ulega bowiem wątpliwości, iż w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów ze strony sądu – a przywilejem takim byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia po temu przesłanek i wzywanie strony do uzupełnienia braków, mimo tego iż zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają.
Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela poglądu zawartego w postanowieniu NSA z 5 czerwca 2007 r., II FSK 708/06, na który powołał się pełnomocnik strony i uznaje, że odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych tejże skargi w postaci braku wykazania przez pełnomocnika umocowania do działania w imieniu strony nie narusza art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Podzielić bowiem należy wypowiedziany w orzecznictwie pogląd, iż strona sama pozbawia się prawa do obrony, jeżeli nie zastosuje się do wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Takie działanie eliminuje możliwość zastosowania art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2005 r., FSK 451/04).
Rozwiewając ponadto wątpliwości autora skargi kasacyjnej dotyczące skuteczności doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych we wskazanym terminie, wskazać należy, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy (k. 29 akt WSA) wynika, iż wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 30 czerwca 2010 r. zostało odebrane dnia 5 lipca 2010 r., a nie dnia 15 lipca 2010 r., jak próbuje przekonywać autor środka zaskarżenia. Powyższe zostało potwierdzone podpisem osoby odbierającej przesyłkę, jak i podpisem osoby doręczającej tę przesyłkę. Mając to na uwadze należy za bezzasadny uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez brak formalnej kontroli poprawności wniesionego przez skarżącego środka zaskarżenia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 49 § 1 P.p.s.a. Za bezsporne należy w niniejszej sprawie uznać, że pełnomocnik strony skarżącej składając skargę do Sądu pierwszej instancji nie dołączył do niej umocowania do działania w jej imieniu, a na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi w tym zakresie przedłożył pełnomocnictwo niedotyczące sprawy, w której została złożona skarga. Wskazanie w pełnomocnictwie sygnatury spraw, jednakże nieodnoszących się do tej niniejszej, co do której została wniesiona skarga powoduje bowiem, że umocowanie to staje się nie tylko pełnomocnictwem szczególnym, ale w przedmiotowej sprawie oznacza, iż pełnomocnik strony w wyznaczonym terminie nie uzupełnił braków formalnych skargi, bowiem nie dostarczył właściwego pełnomocnictwa, tj. takiego które dotyczy bezpośrednio sprawy, w której został zobligowany przez Sąd do uzupełnienia braku formalnego (nadesłania odpowiedniego pełnomocnictwa).
W tym stanie rzeczy całkowicie nieuprawniony jest zarzut, iż pełnomocnictwo, pomimo okoliczności wskazanych powyżej, spełniało wymogi formalne i świadczyć może o braku zachowania należytej staranności (omyłki pisarskiej).
Oceny Sądu nie zmienia również argumentacja skargi kasacyjnej, że złożenie pełnomocnictwa w trakcie postępowania podatkowego zwalnia stronę skarżącą z obowiązku wskazanego w art. 37 § 1 i art. 46 § 3 p.p.s.a. Wykładnia systemowa obu tych przepisów wskazuje, że pierwszy z nich dotyczy czynności a drugi pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Oznacza to, że zwalnia od obowiązku złożenia pełnomocnictwa jedynie sytuacja, gdy pełnomocnik przedtem złożył to pismo w danej sprawie sądowoadministracyjnej, a nie w jakiejkolwiek sprawie. Nie zwalnia od obowiązku przedłożenia pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym przedłożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym, ani złożenie tegoż dokumentu do innej sprawy sądowoadministracyjnej (por. wyrok NSA z 23 sierpnia 2005 r., FSK 1955/04, także postanowienie NSA z 19 kwietnia 2011 r., I FSK 1305/10).
Niezależnie od powyższego na marginesie należy zauważyć, że z treści pełnomocnictwa z dnia 6 kwietnia 2010 r. dołączonego do akt postępowania administracyjnego (na które powołuje się autor skargi kasacyjnej) wynika, iż adwokat J. W. został umocowany do reprezentowania skarżącego przed Ministrem Finansów – Dyrektorem Izby Skarbowej w K. Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w B. w sprawie interpretacji podatkowej.
Niezrozumiały jest także zarzut nieprecyzyjnego wezwania pełnomocnika przez Sąd pierwszej instancji do uzupełnienia braków formalnych skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozostawiało ono bowiem żadnych wątpliwości interpretacyjnych w sytuacji, gdy jedynym wskazaniem Sądu było to, że należy usunąć brak formalny polegający na niedołączeniu do skargi pełnomocnictwa. Tym bardziej, że wezwanie kierowane było do profesjonalnego pełnomocnika, od którego wymaga się staranności w podejmowanych przez niego czynnościach. Ponadto jako osoba posiadająca odpowiednie wykształcenie prawnicze powinien wykazywać się znajomością przepisów prawa w stopniu umożliwiającym mu na tyle samodzielne działanie w toku postępowania sądowoadministracyjnego, aby nie było konieczne dodatkowe wyjaśnianie mu treści kierowanych do niego pism i instruowanie go przez Sąd.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.