Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1347/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
Zdaniem Sądu chociaż skarżący uzasadnił w istocie wniosek pozbawieniem go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i szansy uzyskiwania z tego tytułu dochodu, który mógłby pokryć koszty związane z wniesieniem skargi w niniejszym postępowaniu to jeszcze w poprzednim roku podatkowym (2011 r.), skarżący uzyskał dochód w kwocie 204.726,33 zł, tj. średnio 17.060.52 zł miesięcznie, a więc w kwocie pięciokrotnie przewyższającej przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2011 r. (zob. Komunikat Prezesa GUS z dnia 9 lutego 2012 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2011 r., M.P. z 2012 r., Nr 63).
W ocenie Sądu, skarżący nie odniósł się w przekonywujący sposób do tego aspektu swojej sytuacji finansowej. W szczególności skarżący nie podał, czy we wcześniejszym czasie posiadał jakiekolwiek oszczędności i ewentualnie co się z nimi stało. Sąd wyjaśnił przy tym, że uwzględnienie przy ocenie aktualnych zdolności płatniczych skarżącego, dochodu za poprzedni rok podatkowy wynika z faktu, że w postępowaniu podatkowym, którego dotyczy skarga, decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu 6 grudnia 2011 r. Skarżący był zatem wówczas w trakcie sporu z organami skarbowymi i – biorąc pod uwagę jego ówczesne możliwości płatnicze – mógł poczynić kroki w celu zabezpieczenia środków finansowych na konto ewentualnych przyszłych postępowań sądowych.
Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał niemożności uzyskiwania dochodu z innych źródeł niż jego majątek czy działalność gospodarcza. Końcowo wskazując na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 315/12, (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), WSA w Krakowie ocenił również, iż podatnik nie wykazał, iż podjął jakiekolwiek próby pozyskania środków na pokrycie należnego wpisu od skargi.
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie w całości powyższego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji i uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o zwolnienie go od wpisu od skargi w wysokości 29.845,00 zł. Podał przy tym, że w skrajnym przypadku jest gotów wpłacić 1.000,00 zł tytułem tego wpisu.
W nacechowanym emocjami uzasadnieniu wywiedzionego środka zaskarżenia podatnik wskazał, że już w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji podawał, że cały jego majątek został zajęty na poczet należności wynikających z decyzji skarbowych. Mimo to próbował prowadzić normalnie działalność gospodarczą, licząc na to, że organ zwolni środki na zapłatę faktur kosztowych, tak się jednak nie stało, mimo składanych przez niego wniosków w tym zakresie. Dalej strona zarzuciła, że jej wniosek oceniony został przez Sąd pierwszej instancji jednostronnie. Podatnik ocenił: "Sąd namawia mnie na popełnienie przestępstwa – zatajenie majątku wobec organów skarbowych w trakcie prowadzonej wobec mnie egzekucji na poczet należności podatkowych. Mam nie ujawniać dochodów i jego źródeł i te środki przeznaczyć nie na spłatę zobowiązań podatkowych tylko na wpis od skargi (...)".
Skarżący przyjął, że rozstrzygający w sprawie Sędzia "może mieć rację, w tym, że od przedsiębiorców wymaga się przezorności, zapobiegliwości, profesjonalizmu i świadomości ryzyka podejmowanych decyzji. W konsekwencji powinien podejmować stosowne kroki dla zabezpieczenia środków na konto ewentualnych postępowań sądowych. Ale nie można skutecznie zabezpieczyć takich środków, jeżeli przeciwnikiem procesowym jest organ skarbowy. Ma on bowiem uprawnienia ustawowe oraz procedury mające skutecznie prowadzić do wykrycia i przejęcia majątku nierzetelnego podatnika. A podawanie nieprawdy w zeznaniach podatkowych lub składanych wyjaśnieniach jest zagrożone stosowną karą".
Podatnik wskazał też, że w świetle przedstawionych dokumentów powinno być jasne, iż nie ma pieniędzy, a to co zarabia przeznacza na pokrycie podstawowych potrzeb. Końcowo zwrócił również uwagę, iż za te same okresy rozliczeniowe oprócz postępowania w zakresie podatku VAT toczy się przed Sądem pierwszej instancji postępowanie w zakresie podatku dochodowego, i że w obu sprawach wpis to prawie 60.000,00 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest uzasadnione.
Przed przystąpieniem do oceny zaskarżonego postanowienia, również przez pryzmat złożonego zażalenia należy przypomnieć, że skarżący wnioskował o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym – poprzez zwolnienie od kosztów sadowych. Wniosek w tym zakresie sąd uwzględnia, jeśli wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej również jako "P.p.s.a."). W związku z powyższym wydaje się oczywistym, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, wbrew uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji skarżący, wnioskując o prawo pomocy przedstawił swoją sytuację majątkowa na tyle aby ocenić, czy w kontekście przede wszystkim wysokości wpisu od skargi, jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych.
W zaskarżonym postanowieniu zaakcentowano przede wszystkim, że oszczędności poczynione ze znacznych dochodów osiąganych przez skarżącego w roku 2011 pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów wpisu. Tymczasem jak słusznie argumentuje strona jej środki zajęte zostały na poczet zaległego zobowiązania. Nawet więc gdyby miała jakiekolwiek oszczędności to zobowiązana do wyjawienia majątku, zostałaby pozbawiona możliwości dysponowania tymi oszczędnościami przez organy egzekucyjne. Egzekwowana kwota zobowiązania podatkowego jest bowiem wielokrotnie większa niż dochód strony z ubiegłego roku. W kontekście dość znacznej sumy wpisów, należy bowiem uwzględnić wpis od skargi w podatku dochodowym, trudno też wymagać od strony aby była w stanie w dość krótkim czasie zgromadzić potrzebne środki na ich opłacenie. Nie można również powiedzieć, że skarżący nie podejmował prób pozyskania takich środków. Zwrócił się bowiem do członka rodziny, brata, który zaoferował mu pomoc w wysokości 1.000,00 zł.
Rozpoznając wniosek ponownie Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny możliwości płatniczych podatnika - rozważając, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakim zakresie, strona jest w stanie ponieść koszty sądowe, których głównym składnikiem na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, zobowiązany będzie uwzględnić prowadzone wobec podatnika postępowanie egzekucyjne i związane z tym zabezpieczenie należących do skarżącego środków pieniężnych. Uwzględni również przy tej ocenie okoliczność, że strona ma do zapłacenia znaczny wpis w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych, Jak też możliwość uzyskania przez skarżącego pomocy w opłaceniu wpisu, w wysokości 1.000, 00 zł, zaoferowanej przez jego brata.
Wynikający z art. 199 P.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów sądowych nie może prowadzić do zamknięcia stronie możliwości weryfikacji przed niezawisłym sądem rozstrzygnięcia - wydanego wobec niej przez organy podatkowe. W przypadku pozostawienia w obrocie zaskarżonego postanowienia w rozpoznawanej sprawie istniało realne niebezpieczeństwo pozbawienia skarżącego, zagwarantowanego mu w Konstytucji RP prawa do sądu. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.