Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1201/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 10 sierpnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2017 r. do maja 2018 r.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na wskazaną wyżej decyzję.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 29 listopada 2022 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 92 240 zł (k. 33 akt sądowych). W wezwaniu została pouczona o konsekwencjach prawnych niewykonania tego obowiązku w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia. W terminie do uiszczenia wpisu Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem z 8 lutego 2023 r. sygn. akt I SPP/Gd 323/22 referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie wniosła sprzeciwu od ww. zarządzenia. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Gd 33/23, został rozpoznany przez referendarza sądowego, który w postanowieniu z 27 marca 2023 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 maja 2023 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 19 maja 2023 r. (k. 41 akt sądowych), Skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. W wezwaniu została pouczona o konsekwencjach prawnych niewykonania tego obowiązku w terminie zakreślonym przez Sąd.
Skarżąca, pomimo upływu terminu nie uiściła wymaganego wpisu sądowego od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę.
Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść wydania postanowienia, tj.:
- 1. art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez przedwczesne i bezpodstawne odrzucenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 10 sierpnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2017 r. do maja 2018 r.;
- 2. art. 243 § 1 w związku z art. 246 § 2 p.p.s.a., polegające na nieuwzględnieniu kolejnych wniosków Skarżącej o przyznanie prawa pomocy, pomimo że wykazała ona, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania.
Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie niniejszych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że przedmiotem kontroli instancyjnej wywołanej zażaleniem Skarżącej jest wyłącznie prawidłowość wydanego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia z 5 lipca 2023 r. w przedmiocie odrzucenia skargi.
Stosownie do art.199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie zaś z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego, skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09; z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10; z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15; z 4 marca 2022 r., sygn.. akt I FZ 282/21; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: "CBOSA"). W tej sytuacji bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany, jeżeli Strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza bowiem obowiązek Strony uiszczenia wymaganego wpisu, od którego nie zwalnia nawet ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego Strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10, z 30 stycznia 2017 r., sygn. akt I FZ 422/16, publ. CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania Spółce prawa pomocy zostało zakończone 15 maja 2023 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 27 marca 2023 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, sygn. akt I SPP/Gd 33/23. Oznacza to, że w dacie ponownego zarządzenia o wezwaniu Skarżącej przez Sąd do uiszczenia wpisu od skargi, postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy było prawomocne, co skutkowało obowiązkiem zapłaty przez Skarżącą wymaganego wpisu w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05, publ. CBOSA).
Pomimo skutecznego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, co nastąpiło 2 czerwca 2023 r., Skarżąca nie dokonała jego zapłaty. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po bezskutecznym upływie terminu do jego uiszczenia, który upłynął 9 czerwca 2023 r.
W okolicznościach sprawy Spółka nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową, która powinna być uwzględniona poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w celu poddania sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Kwestie te jednak wykraczają poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem. Jak już wspomniano, postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w niniejszej sprawie stanowi bowiem kontrolę instancyjną wyłącznie legalności orzeczenia, na mocy którego odrzucono środek zaskarżenia inicjujący postępowanie w sprawie ze skargi spółki.
W uzasadnieniu zażalenia Spółka wskazuje również, że nie została należycie wezwana do uiszczenia wpisu oraz nie została pouczona o skutkach wynikających z nieuiszczenia wpisu, jednak w żaden sposób nie wyjaśnia, na czym miałoby polegać nienależyte wezwanie. Z akt sprawy wynika, że prawomocne wezwanie do uiszczenia wpisu zostało doręczone Skarżącej 2 czerwca 2023 r. (k. 42 akt sądowych), a z jego treści wynika, że nieuiszczenie wpisu sądowego we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.