Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 marca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1771/19, oddalił skargę Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: PARP, wierzyciel) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Radomiu (Naczelnik US) umorzył na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "upea") postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi [A] Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] z dnia [...] marca 2017r., wystawionych przez wierzyciela PARP, obejmujących należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na finansowanie programów z udziałem środków europejskich w łącznej w kwocie 519.909, 60 zł plus odsetki za zwłokę.
Naczelnik US postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik US ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułu wykonawczego nr [...] w łącznej kwocie 8.945,26 zł (w tym oplata manipulacyjna za doręczenie ww. tytułu - 1.490,88 zł oraz koszty zajęcia rachunku bankowego - 7.454,38 zł) oraz ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułu wykonawczego nr [...] w łącznej kwocie 23.459,52 zł (w tym oplata manipulacyjna za doręczenie ww. tytułu - 3.776,49 zł oraz koszty zajęcia rachunku bankowego - 19.683,03 zł). Zdaniem organu nadzoru, organ egzekucyjny prawidłowo wskazał na wynikającą z przepisów prawa konieczność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niniejszej sprawie oraz precyzyjnie określił kwotę kosztów egzekucyjnych. Dyrektor IAS podkreślił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i bez znaczenia dla faktu dokonania czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pozostaje stan zgromadzonych na tym rachunku środków nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia.
Jego zdaniem użycie w art. 64 § pkt 4 upea określenia "egzekwowanej" a nie "wyegzekwowanej" należności wskazuje, że ustawodawca, nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.
Organ odwoławczy wskazał też, że w art. 64 § 1 pkt 6 upea ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł., zatem dla określenia pozostałych maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadne jest, jego zdaniem, odwołanie się do tego przepisu. Jednocześnie zauważył, iż zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, natomiast w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości.
Mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w upea pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadne jest, zdaniem organu nadzoru, przyjęcie, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł., to wypełnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia, np. za zajęcie rachunku bankowego maksymalna opłata będzie wynosiła 21.375 zł., natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł. dla każdego tytułu wykonawczego. Wielkości te nie zostały przekroczone w niniejsze sprawie.
WSA oddalając skargę na to postanowienie podzielił stanowisko organu nadzoru zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Wyjaśnił, że skarżąca odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 31/14, kwestionuje możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy przeprowadzono czynności egzekucyjne, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego strony zobowiązanej, na którym nie było środków pozwalających na skuteczne ich wyegzekwowanie.
Odnosząc się do tego stanowiska Sąd I instancji uznał, że organy, w związku z umorzeniem postępowania przeciwko zobowiązanej miały prawo, co do zasady obciążyć skarżącą powstałymi opłatami egzekucyjnymi jak również opłatą manipulacyjną, które to opłaty składają się na koszty egzekucyjne.
Zdaniem Sądu nie jest trafny pogląd, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję podzielając stanowisko zajęte w tej kwestii przez: WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 maja 2018 r., I SA/GI 221/18, WSA w Opolu w wyroku z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Op 33/18. Zdaniem Sądu stanowisko, jakie zajmuje wierzyciel, nie znajduje potwierdzenia w treści obowiązujących przepisów upea, które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.
WSA wskazał, że stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 upea organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 9 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 zd. pierwsze upea. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.
Zgodnie zaś z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Dodatkowo Sąd zauważył, że ustawodawca w art. 64 § 1 pkt 4 upea użył określenia "egzekwowanej" a nie "wyegzekwowanej" należności. Dlatego też, w jego ocenie, ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.
Dalej WSA wyjaśnił, że ma świadomość, że w orzecznictwie sądów administracyjnych reprezentowane jest także stanowisko odmienne, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea - przy takim założeniu - może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.
Sąd I instancji orzekając w sprawie niniejszej stanął na stanowisku, że do zajęcia rachunku bankowego dochodzi także wtedy, gdy na rachunku bankowym nie ma żadnej kwoty w chwili zajęcia, bowiem obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone po dokonaniu zajęcia. W rezultacie zajęcie rachunku bankowego jest zajęciem nie tylko istniejącej wierzytelności, ale także wierzytelności przyszłej zobowiązanego w stosunku do banku wynikającej z umowy rachunku bankowego.
W dalszej kolejności WSA przyjął, że wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając stronę (wierzyciela) kosztami egzekucyjnymi uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea, wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.
Sąd wyjaśnił, że w powyższym wyroku TK nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.
Zdaniem Sądu I instancji organ nadzoru zasadnie przeliczył koszty egzekucyjne, przyjmując opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 upea organ zasadnie dokonał analizy, w której porównał poszczególne wysokości opłat mających przewidziane górne granice, tj.: 4% kwoty egzekwowanej należności za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę; 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności; 6% za zajęcie ruchomości; 8% za zajęcie nieruchomości. Organ podniósł, że różnice w wysokości opłat wiążą się ze stopniem skomplikowania i czasochłonnością zastosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić 21.375 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 upea nie może być wyższa niż 4.275 zł. Wyliczenia tego dokonał w odniesieniu do górnej granicy opłaty wskazanej przez ustawodawcę za zajęcie nieruchomości (8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Sad wskazał, że wyliczone przez organ kwoty opłat nie przekraczają wyżej określonych maksymalnych kwot opłaty za zajęcie rachunku bankowego.
WSA nie dopatrzył się też naruszenia art. 64 § 6 upea. Opłata manipulacyjna wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Przy czym zgodnie z art. 64 § 10 upea obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu I instancji, spełnione zostały wszystkie wymagania wynikające z powołanych wyżej przepisów. Dla określenia wysokości opłaty manipulacyjnej organ egzekucyjny również zastosował metodę proporcji, tj. metodę obliczenia opłaty za czynność egzekucyjną.
W ocenie Sądu I instancji przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea.
Według WSA w Warszawie, pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 upea i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 upea, organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14.
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości skargą kasacyjną zaskarżyła w całości opisany na wstępie wyrok, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jednocześnie zrzekając się rozprawy. Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów: postanowienia Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z [...] listopada 2019 r., znak sprawy [...], Oceny Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15 października 2018 r. na okoliczności powołane w skardze, tj. że organ egzekucyjny może dokonać wyliczenia kosztów czynności egzekucyjnej co jest możliwe w oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- I. naruszenie przepisów postępowania, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art 77 § 1 w zw. z art. 8 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w zw. z art. 18 upea poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny oraz nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 upea ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), a w wyniku powyższego obciążenie Skarżącej rażąco wysoką kwotą kosztów bezskutecznej egzekucji niepoddającą się kontroli;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego, w tym nieuwzględnieniu konieczności uzależnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, bezpodstawne przyjęcie, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanych kosztów w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 upea uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 64 § 6 upea, zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt 31/14 jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy w konsekwencji powyższego naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zasady pogłębiania zaufania do obywateli oraz zasady przekonywania;
- - art. 141 § 4 ppsa poprzez nieodniesienie się do kluczowych w przedmiotowej sprawie administracyjnej okoliczności faktycznych w postaci niewykazania przez organ II instancji braku rażącej dysproporcji między wysokością opłaty manipulacyjnej w kwocie 5 267,37 złotych i opłaty egzekucyjnej w kwocie 27 137,41 złotych a rzeczywistymi kosztami bezskutecznych czynności egzekucyjnych organu, za które zostały naliczone ww. opłaty w maksymalnej łącznej wysokości wynoszącej 6 % od dochodzonej należności publicznoprawnej, a tym samym ograniczenie się Sądu do akceptacji stanowiska organu, które skutkuje uniemożliwieniem bądź przynajmniej znacznym utrudnieniem możliwości zdekodowania procesu rozumowania, jaki doprowadził Sąd I instancji do uznania, że organ odwoławczy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności przedmiotowej sprawy;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 upea, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora IAS w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2019 r. nr. 1401-IEE3.711.1.184.2019.KZ utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Radomiu z dnia 24 czerwca 2019r. wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 upea.
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 64 § 6 upea poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że dokonane przez organ odwoławczy obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną w łącznej maksymalnej wysokości 32 404,78 odpowiada prawu i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz art. 64 § 6 upea. z prawem w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 80 § 2 upea poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepisy o postępowaniu w administracji przewidują opłatę egzekucyjną za zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z literalnym brzmieniem art. 64 § 1 pkt 4 upea podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej aktualizuje się wyłącznie w wypadku faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych, a tym samym, ponieważ w przedmiotowej sprawie w trakcie postępowania egzekucyjnego na żadnym jego etapie nie doszło do zablokowania jakichkolwiek środków pieniężnych nie zaistniała też podstawa prawna do naliczenia opłaty egzekucyjnej.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie PARP z uwagi na, jego zdaniem dwa zagadnienia prawne, które budzą poważne wątpliwości prawne wniósł o przedstawienie poniższych dwóch zagadnień do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów NSA:
- 1. W zakresie wykładni przepisu z art. 64 § 1 pkt 4 upea o wskazanie, która z poniżej zaprezentowanych wykładni przedmiotowego przepisu jest właściwa:
- - Czy opłata z art. 64 § 1 pkt 4 upea określana po umorzeniu postępowania egzekucyjnego może być naliczana tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne?
Wyroki NSA z dnia: 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16, 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19. 8 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1377/18, WSA w Poznaniu z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 229/18, WSA w Białymstoku z 14 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 511/18, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/G1 1399/19, WSA w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 740/19.
- - Czy też można naliczyć ww. opłatę egzekucyjną także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych ?
Wyroki: WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 498/19, z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1133/19 z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1686/19, WSA w Kielcach z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 134/19, WSA w Szczecinie z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 529/18, WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt I SA/G1 221/18, WSA w Gdańsku z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 276/18.
- 2. W zakresie wytycznych określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14 odnośnie możliwości realizacji ww. wyroku poprzez "odtworzenie" maksymalnej stawki opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej opartej na "parametrach ustawowych" tj. maksymalnej stawce opłaty za egzekucję z nieruchomości w wysokości 34 200 złotych (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a), której konstytucyjność nie została zakwestionowana.
- - Czy można "odtworzyć" maksymalną opłatę egzekucyjną w wysokości 21 375 złotych oraz maksymalną opłatę manipulacyjną w wysokości 4 275 złotych stosując jako punkt odniesienia art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a, którego konstytucyjność nie została zakwestionowana, za pomocą wykładni, poza drogą wyraźnego aktu prawotwórczego przy jednoczesnym nie uwzględnieniu adekwatności wydatków w stosunku do wykonanych czynności egzekucyjnych ?
Wyroki: NSA z dnia: 28 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, 24 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 407/19, 24 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2549/17, 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19, wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia: 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 667/19, 27 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 596/19, WSA w Gliwicach z dnia: 7 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/G1 1167/17, 14 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 741/18, 21 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 221/18, 6 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1312/18, WSA w Warszawie z dnia: 9 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1133/19, 30 października 2019 r., sygn. akt VSA/Wa 693/19, 18 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1038/19.
- - Czy też powyższe "odtwarzanie" maksymalnych opłat za dokonane czynności egzekucyjne jest nieuprawnione z uwagi na to, że źródłem ustalenia wysokości maksymalnych opłat może być wyłącznie akt prawny o randze ustawy?
- - Czy "odtwarzanie" w drodze wykładni prawa przez sąd administracyjny orzekający w konkretnej sprawie maksymalnej opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej w odniesieniu do stawki procentowej przypisanej do egzekucji z nieruchomości, może być stosowane do innych rodzajów egzekucji bez "racjonalnej zależności" między czynnościami organu a poniesionymi wydatkami w sytuacji gdy zakres czynności jakie musi wykonać organ egzekucyjny prowadząc egzekucję z nieruchomości jest najbardziej złożony, skomplikowany i pracochłonny?
Wyroki: NSA z dnia: 5 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3043/18, 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2747/18, 5 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 2168/18, 8 stycznia 2019r., sygn. akt 2576/18, 18 września 2019 r., sygn. akt II FSK 3238/17, 16 października 2019 r., sygn. akt II FSK 949/19, wyroki: WSA w Krakowie z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 186/19, 12 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1239/18, WSA w Kielcach z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 431/18, WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 1009/18, WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Po 341/19, WSA we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 745/18, WSA w Lublinie z dnia 16 października 2019r., sygn. akt I SA/Lu 545/19.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumenty na poparcie przedstawionych zarzutów.
Organ egzekucyjny nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA w Warszawie. W tym stanie rzeczy kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadzała się do oceny, czy narusza on przepisy wskazane w zarzutach kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest zasadna mimo że nie wszystkie zarzuty okazały się trafne.
Wniesiony środek prawny oparto na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Z treści podniesionych zarzutów wynika, że kluczowe dla rozpoznania tej sprawy było wyjaśnienie, czy w stanie prawnym i faktycznym sprawy organ mógł obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną). Stan faktyczny sprawy nie jest sporny – egzekucja okazała się nieskuteczna, organ egzekucyjny zajął konto bankowe zobowiązanego, na którym nie było środków pieniężnych podlegających pobraniu, i w związku z tym kosztami egzekucyjnymi obciążył wierzyciela. Wątpliwości wnoszącego skargę kasacyjną budzi natomiast dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. I SK 31/14 oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 80 § 2 u.p.e.a.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów opartych na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a., za nieusprawiedliwiony zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należało uznać zarzut na gruncie którego braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku skarżąca kasacyjnie Agencja upatruje w naruszeniu przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew stanowisku skarżącej, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przywołanego przepisu prawa w sposób, w jaki przedstawiono to skardze kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu.
W punkcie wyjścia należy podnieść, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., jak również nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli tego orzeczenia. Zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania zawartych w nim argumentów. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa którego prawidłowość, nie koresponduje z oczekiwaniami strony nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącą skargę kasacyjną Agencję nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13). W sprawie niniejszej nie sposób jest zasadnie twierdzić, że uzasadnienie kontrolowanego wyroku zawiera wady oraz deficyty, które można i należałoby uznać za wystarczające dla przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w takim stopniu, który nie pozostawał bez wpływu na wynik sprawy.
Sposób, w jaki skonstruowane zostały omawiane zarzuty kasacyjne – w tym, formułowane przez skarżącą oczekiwanie odnośnie do potrzeby wyjaśnienia wskazywanej w nim kwestii – powoduje, że w tym miejscu należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego zawartych w pkt II petitum skargi kasacyjnej.
Zarzuty te dotyczą istoty sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie, a ocena ich zasadności z oczywistych względów nie będzie mogła pozostawać bez wpływu na ocenę trafności pozostałych zarzutów procesowych. A to dlatego, że jeżeli przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) wyznaczają i determinują normy prawa materialnego, w relacji do których normy procesowe pełnią jedynie funkcję instrumentalną, to oczywiste jest, że zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń wyznaczają właśnie normy prawa materialnego.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji niezasadnie zaakceptował propozycję organu nadzoru co do rozumienia przepisów prawa art. 64 § 1 pkt 4 upea w zw. z art. 80 § 2 upea. Sąd I instancji w ślad za organem przyjął, że nie jest konieczne wyegzekwowanie należności aby zajęcie było skuteczne, a tym samym powstał obowiązek naliczenia kosztów egzekucyjnych. Uznał także za organem, że uprawnione było proporcjonalne ustalenie wysokości opłat egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego w odniesieniu do opłaty z tytułu egzekucji z nieruchomości.
Z zaprezentowanym stanowiskiem WSA, w świetle treści przywołanego w zarzutach naruszenia prawa materialnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego zgodzić się nie można.
W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 upea, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Sytuacją, od której jest uzależnione pobranie opłaty egzekucyjnej jest zajęcie wierzytelności, a nie jak przyjmuje organ rachunku bankowego. Pojęcia te niewątpliwie nie są tożsame.
W związku z powyższym wypada też zauważyć, że zarówno w art. 64 § 1 pkt 4 jak i art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. ustawodawca posłużył się zwrotem “zajęcie wierzytelności", odpowiednio: “...Organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych –5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4zł 20gr..." i “... Obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje: (...) za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności – z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.."
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę stwierdza, że we właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest, na co zasadnie zwrócił uwagę skarżący kasacyjnie wierzyciel, zastosowanie wykładni językowej. Prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego tekstu prawnego nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.
Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).
Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 upea. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. W tym miejscu odnotować wypada, że z zajęciem egzekucyjnym mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nabywa prawo do rozporządzania majątkiem zobowiązanego (środkami finansowymi znajdującymi się na rachunku bankowym zobowiązanego). W myśl bowiem art. 1 a pkt 18 upea ilekroć w ustawie jest mowa o zajęciu egzekucyjnym – rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Za oczywiste należy też uznać, że o skutecznym zajęciu można mówić nie tylko w przypadku, gdy w dacie zajęcia na koncie znajdują się środki pieniężne ale również w sytuacji, gdy środki takie wpłyną na to konto w okresie późniejszym, w czasie gdy zajęcie tego konta jest nadal skuteczne. Zgodnie bowiem z art. 80 § 2 upea zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapis prawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na to konto obejmuje tym samym to "inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea (wyrok NSA z 10 grudnia 2020r. I GSK 1071/20). Tym samym zapis art. 80 § 2 upea również dowodzi trafności stanowiska, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela w związku z tym wyrażone w orzecznictwie tego sądu zasadniczo jednolite i utrwalone już zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 upea może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. wyroki NSA z: 10 grudnia 2020 r. I GSK 1071/20, I GSK 1435/20, 30 lipca 2020 r. I GSK 760/20, 16 czerwca 2020 r. I GSK 533/20, 28 maja 2020 r. I GSK 1945/19, 20 maja 2020 r. I GSK 1805/19, 19 maja 2020 r. II FSK 3049/19, 30 lipca 2020 r. I GSK 836/20, 30 maja 2019 r. II FSK 613/19, 12 lutego 2019 r. II FSK 3379/18, 20 marca 2018 r. II FSK 778/16, 6 kwietnia 2017 r. II FSK 693/15, 10 kwietnia 2018 r. II FSK 914/16, 14 listopada 2019 r. I GSK 2918/18, 6 sierpnia 2020 r. I GSK 413/18; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane wyroki tamże).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy więc podzielić stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do pobrania opłaty egzekucyjnej. Podsumowując za zasadny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego art. 64 § 1 pkt 4 upea w zw. z art. 80 § 2 upea. W tej sytuacji zarzuty autora skargi kasacyjnej dotyczące sposobu (adekwatności) wyliczenia kosztów opłaty egzekucyjnej stają się bezprzedmiotowe.
Natomiast wypada podkreślić, że o ile opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 upea), to już opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 upea) por. np. wyroki NSA z: 14 listopada 2019 r. I GSK 2918/18, 9 kwietnia 2019 r. II FSK 3802/18, z 12 października 2007 r. II FSK 1338/06. Jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyroki NSA z dnia 12 października 2007r. sygn. II FSK 1339/06 i II FSK 1148/06). Wskazano w nich, że przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości jak i zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęty przez organ i zaakceptowany przez WSA, sposób ustalenia górnych pułapów kosztów przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego odnoszących się do opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego.
Taka metodologia ustalenia maksymalnych wartości kosztów podejmowanych czynności egzekucyjnych stoi w zgodzie z oceną zawartą w orzeczeniu TK w zakresie, w jakim wypowiedział się on odnośnie wpływu braku określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej na charakter i oddziaływanie kosztów postępowania. Natomiast błędnej kontroli rozstrzygnięcia Dyrektora IAS dokonał Sąd I instancji w aspekcie drugiej części wynikającej z oceny prawnej zawartej w wyroku TK, dotyczącej miarkowania kosztów postępowania egzekucyjnego względem realnego nakładu pracy organu egzekucyjnego wynikającego z czasochłonności i stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.
Zauważyć należy, że WSA dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu skarbowego, pominął w całości przywołane zalecenia jakie płyną z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14, jak i stanowisko judykatury, co do konieczności wykazania przez organ egzekucyjny adekwatności ustalonych kosztów postępowania egzekucyjnego do faktycznego - realnego, nakładu środków finansowych i niefinansowych w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi.
Przywołane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego wyliczenie podjętych czynności i wskazanych w związku z nimi kwot nie zawierało w istocie żadnego uzasadnienia, wskazującego na przyczyny na podstawie, których organ przyjął takie, a nie inne stawki za podjęte czynności egzekucyjne. Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałyby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych.
Powyższe powoduje, że pomimo znajomości treści przywołanego wyżej wyroku TK oraz odwołania się do jego treści, organ w istocie uchylił się od zastosowania zawartej w nim oceny prawnej i związanego z nim wymogu dotyczącego ustalania kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela w przypadku zaistnienia sytuacji przewidzianej przepisem art. 64c § 4 u.p.e.a. Raz jeszcze wskazać należy, że mimo nieskutecznego zajęcia wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny miał prawo do naliczenia opłaty manipulacyjnej, w wysokości ustalonej w oparciu o wytyczne zawarte w przywołanym w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Opłata ta powinna więc być obliczona w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Trzeba bowiem zauważyć, że wysokość opłat nie powinna też zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.
W konsekwencji powyższego, za uzasadnione należy uznać stanowisko kasatora w tym zakresie, w jakim zakwestionował on prawidłowość ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia co do wysokości naliczonych kosztów z tytułu opłat manipulacyjnych, co oznacza, że w powyższym zakresie za usprawiedliwione należało uznać zarzuty z pkt I tiret pierwsze i drugie petitum skargi kasacyjnej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny powinien zatem przeanalizować, czy opłata manipulacyjna ustalona na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy ją miarkować. Ustawodawca nie przewidział wprawdzie, bezkosztowego prowadzenia egzekucji, niemniej jednak w art. 64 § 6 u.p.e.a. określił, minimalną stawkę opłaty manipulacyjnej, kilkaset razy mniejszą niż opłaty manipulacyjne żądane w niniejszej sprawie za całkowicie bezskuteczną egzekucję.
Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie wniosek o przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego.
Zgodnie z art. 187 § 1 p.p.s.a. skład orzekający NSA przedstawia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Skład przedstawiający takie zagadnienie ma obowiązek wykazania, że w sprawie wystąpiło "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a. oraz że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i wnioski uzasadniały jego sformułowanie. W orzecznictwie przyjmuje się, że "zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości" to takie kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przesłanka, określona w art. 187 § 1 p.p.s.a., będzie przede wszystkim pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt FPS 2/04).
Jak wynika z art. 15 § 1 pkt 3 i art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinno pozostawać w bezpośrednim związku merytorycznym i logicznym z rozpatrywaną sprawą sądowoadministracyjną. Tym samym skład orzekający NSA, przedstawiający do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które wyłoniło się na tle konkretnego stanu faktycznego, powinien powiązać je z okolicznościami faktycznymi sprawy oraz z przepisami prawa, które w kontekście tych okoliczności stanowią źródło wątpliwości prawnych. Wątpliwości te muszą być "poważne", a za takie uważa się wątpliwości obiektywne, dotyczące kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, w której powstały.
Należy dodatkowo podkreślić, że skład orzekający powinien kierować pytanie prawne tylko wtedy, gdy sam nie potrafi usunąć wątpliwości prawnych w inny sposób niż przez skierowanie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład poszerzony (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 108 oraz powoływane tam orzecznictwo, a także A. Skoczylas, Glosa do uchwały NSA z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt FPS 2/04).
W przedmiotowej sprawie przywołane w motywach skargi kasacyjnej okoliczności wskazujące, że na tle istniejącego stanu faktycznego wystąpiły rozbieżności w orzecznictwie co do wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów nie są trafne. Podkreślić należy, iż co do przesłanek opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z którym opłata za zajęcie rachunku bankowego (ściślej wierzytelności z tego rachunku) może być naliczona tylko wtedy gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku - jest jednolite. Pogląd ten, mimo odmiennego stanowiska wyrażanego początkowo przez niektóre sądy administracyjne pierwszej instancji, począwszy od 2019 r. zyskał zdecydowaną dominację a wręcz stał się poglądem wyrażanym już jednolicie.
Również skład rozpoznający niniejszą sprawę nie doszedł do wniosku, aby w sprawie wyłoniły się takie wątpliwości, które uzasadniałyby, w myśl art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawienie budzącego wątpliwości zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów NSA.
Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego wyjaśnić należy, iż również nie podlegał on uwzględnieniu.
NSA w składzie orzekającym podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, iż w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Należy mieć na względzie, że "odpowiednie" stosowanie przepisów może polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01).
Mając na uwadze, że wojewódzki sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną do sądu decyzją administracyjną (jeżeli zachodzi potrzeba dokonania takich ustaleń, sąd powinien uchylić decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić), wykluczyć należy, by Naczelny Sąd Administracyjny w ramach kontroli instancyjnej mógł podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy (niezależnie od tego, że ustalenia faktyczne dokonane w tym trybie nie podlegałyby już kontroli instancyjnej).
W ocenie sądu kasacyjnego w sprawie nie istniały zatem podstawy do przeprowadzenia przez NSA, dowodu z dokumentów, co oznacza, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z 7 listopada 2019 r., znak sprawy 3271- SEE.711.123.2019 oraz Oceny Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15 października 2018 r. okazał się bezskuteczny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. Na zasądzone koszty sądowe (1020 zł) składają się: koszty wpisu od skargi (100 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł), opłata za sporządzenie uzasadnienia (100 zł), a także koszty zastępstwa procesowego przed sądami I i II instancji (480 zł i 240 zł). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przyjął, że w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, i jest pobierany wpis stały, to konsekwentnie wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalone w korelacji do "stałej stawki" wpisu sądowego, nawet gdy postanowienie to dotyczy należności pieniężnej, tak jak w sprawie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, że strona nie kwestionowała wysokości wpisu sądowego (stałego) od skargi w kwocie 100 zł (por. postanowienie NSA z 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 232/20).
Zauważyć w tym miejscu wypada, że przedmiotem zaskarżenia przed sądem administracyjnym nie są bowiem jako takie należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli sądu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 231). Tak więc należność pieniężna w ścisłym tego słowa znaczeniu nie stanowi przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym, zaś należność pieniężną, o której mowa w art. 216 p.p.s.a., należy odnosić do należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością stanowiących przedmiot zaskarżenia. Ustawodawca, wskazując, w jakich sprawach należny jest wpis stosunkowy, a w jakich wpis stały, uzależnił tę kwestię od tego, czy przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie, czy też przedmiotem zaskarżenia są inne sprawy.
Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych będą podlegały wpisowi stosunkowemu. Sąd nie podziela tym samym stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej oraz powołanym przez skarżącego orzecznictwie co do zastosowania w tej sprawie przepisu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia.