Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 245/19 po rozpoznaniu skargi D. Instytucji Pośredniczącej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego: w pkt 1. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, w pkt 2. zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 3170 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że jako podstawę zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu kwoty 3170 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wskazano art. 200 w zw. art. 205 § 1 p.p.s.a. Na powyższą kwotę składały się: wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w brzmieniu obowiązującym od dnia 13 października 2017 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) – oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie (m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2019 r. sygn. akt I GZ 268/19, z 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt. I GZ 231/19, z 2 kwietnia 2019 r. sygn. akt I GZ 86/19, z 14 marca 2019 r. sygn. akt I GZ 64/19, z 19 lutego 2019 r. sygn. akt I GZ 32/19.), w przypadku postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym o nałożeniu grzywny czy też postanowień w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia w sprawie rozbiórki obiektu mamy do czynienia z należnością pieniężną ustaloną w postanowieniu.
W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie należało zastosować stawkę, o której stanowi § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) ww. rozporządzenia, bowiem jest to sprawa, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu art. 231 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. zaskarżył przedmiotowe postanowienie zawarte w punkcie 2. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części przewyższającej kwotę 597 zł, ewentualnie o jego zmianę i określenie tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego kwoty 597 zł.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit a w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że stronie skarżącej należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego adwokata obliczonych według stawek obowiązujących w sprawach dotyczących należności pieniężnych, podczas gdy skarżącej należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg stawki w tzw. innej sprawie (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzania).
Powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do zasądzenia na rzecz strony skarżącej od organu kosztów postępowania w wysokości wyższej niż należna.
W odpowiedzi na zażalenie D. Instytucja Pośrednicząca na podstawie art. 195 § 1 p.p.s.a. wniosła o oddalenie zażalenia, zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego oraz na podstawie art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a. o sprostowanie oczywistej omyłki rachunkowej w II punkcie wyroku poprzez zastąpienie wysokości kosztów z kwoty 3.170 zł, kwotą 3700 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez przyjęcie, że stronie skarżącej należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego obliczonego według stawek obowiązujących w sprawach dotyczących należności pieniężnych podczas gdy skarżącej należał się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg stawki "w innej sprawie" na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia. Zdaniem składającego zażalenie, skarga na postanowienie wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi należy do kategorii innych spraw, nie odnosi się bowiem stricte do należności pieniężnych. Argumentacja ta została wsparta wskazaniem, że sama skarżąca wniosła opłatę na postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji w kwocie 100 złotych, co oznacza, że uznała, że od skargi należy się wpis stały.
Kluczowa zatem dla rozstrzygnięcia tak zarysowanego sporu jest odpowiedź na pytanie, czy przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu o obciążenie wierzyciela kosztami postępowania jest należność pieniężna, o której mowa w art. 216 i 231 p.p.s.a. Jak wskazuje się w doktrynie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiotem zaskarżenia są akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., których kontrolę z punktu widzenia zgodności z prawem przeprowadza sąd administracyjny (art. 1 § 2 p.u.s.a.). W tym postępowaniu nie orzeka się o należnościach pieniężnych, tak jak w postępowaniu w sprawach cywilnych, lecz kontroluje legalność aktów, w których takie należności zostały określone lub ustalone. Stąd też należność pieniężna w ścisłym tego słowa znaczeniu nie stanowi przedmiotu zaskarżenia przed sądem administracyjnym. Dlatego regulację zawartą w art. 216 p.p.s.a. należy odnosić do należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością, które w istocie stanowią przedmiot zaskarżenia podlegający kontroli sądu administracyjnego (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2018, komentarz do art. 216, Lex). Wartością przedmiotu zaskarżenia jest więc wartość uprawnienia lub obowiązku wyrażona w kwocie pieniężnej, którą ustala zaskarżony akt. Jak wynika z akt sprawy zażalenie zostało wniesione na postanowienie, którym obciążono wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 15 169,30 zł. Nie ma przy tym znaczenia, że skarga została wniesiona na postanowienie, a nie decyzję administracyjną. Istotne jest bowiem to, że zaskarżonym aktem administracyjnym została ustalona należność pieniężna. W takiej sytuacji nie jest istotna forma rozstrzygnięcia, którą orzeczono o należności pieniężnej, lecz to, że przedmiotem zaskarżenia jest właśnie ta należność pieniężna (tak też w postanowieniu NSA w sprawie I GZ 32/19).
Składający zażalenie akcentuje w kontekście zgłoszonego zarzutu, że przedmiotem postanowienia wydanego w kontrolowanej sprawie jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji, a dzieje się tak w przypadku niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego. Ponadto, koszty egzekucyjne pozostają w ścisłym związku z egzekwowaną należnością i są dochodzone w ramach zasadniczego postępowania egzekucyjnego. Z zaprezentowaną argumentacją można byłoby się zgodzić, gdyby w tego rodzaju sprawach spór nie sprowadzał się do kwestionowania konkretnej należności pieniężnej, a stanowił jedynie konsekwencję zakończenia postępowania egzekucyjnego i wynikający z tego obowiązek organu rozliczenia kosztów tego postępowania. Wówczas zobowiązanie nałożone na wierzyciela stanowiłoby wartość pieniężną jedynie w tym sensie, że została ona wyrażona kwotowo poprzez zliczenie całkowitych kosztów poniesionych w toku postępowania egzekucyjnego.
Tymczasem istotnym jest, że w tym postępowaniu występuje spór co do wartości pieniężnej, bowiem zliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego nie można potraktować jako czynności tylko rachunkowej implikowanej wynikiem postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy, należy przyjąć, że przedmiot sprawy – obciążenie (wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego sprowadza się do sporu w zakresie przedmiotu zaskarżenia w postaci należności pieniężnej. Ta bowiem nie została ustalona ostatecznie w toku podjętych czynności egzekucyjnych, gdyż na tym etapie postępowania może ulec zmianie – wierzyciel bowiem jest uprawniony do kwestionowania jej wysokości (np. w zakresie wysokości naliczonej opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej, jak też zasadności obciążenia wierzyciela kosztami podjętych czynności egzekucyjnych – co miało miejsce w tym postępowaniu i zyskało aprobatę Sądu I instancji).
Zatem nie można skutecznie twierdzić, że postępowanie w tym przedmiocie ma doprowadzić jedynie do wskazania podmiotu zobowiązanego do ich poniesienia w związku z wynikiem zakończonego postępowania egzekucyjnego i niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego. Zauważenia wymaga, że przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie lub nieistnienie (postanowienie NSA z 23 czerwca 2008 r., II FZ 227/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowym postępowaniu. Powyższy pogląd zgodny jest z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, dotyczącym wykładni pojęcia "należność pieniężna" zawartym w art. 231 p.p.s.a., który wprowadza zasadę pobierania wpisu stosunkowego w każdym przypadku, gdy zaskarżony akt (niezależnie od tego czy jest to decyzja czy postanowienie) ustala należność pieniężną.
W pozostałych przypadkach, gdy przedmiotem zaskarżenia nie jest akt, który w sposób bezpośredni nakłada obowiązek uiszczenia należności pieniężnej lub ustala wysokość należności, pobiera się wpis stały (por. II OZ 761/18 i przywołane tam orzecznictwo; II OZ 63/19; II OZ413/12; II OZ 736/16; I OZ 1040/18; II OZ 1087/15; II OZ690/19; II OZ 375/19).
Podsumowując, NSA stoi na stanowisku wykluczającym uznanie, że przedmiotem skargi na postanowienie obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wyłącznie legalność samego obciążenia tymi kosztami wierzyciela, ale już nie wysokość obciążenia wyrażona należnością pieniężną. W takiej bowiem sytuacji wierzyciel nie miałby możliwości zgłaszania zarzutów wobec wysokości tego obciążenia, a jak wyżej wykazano tak nie jest.
W konkluzji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie należało zastosować stawkę, o której stanowi § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 ww. rozporządzenia, bowiem jest to sprawa, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu art. 231 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I GZ 239/19, por. postanowienie NSA z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GZ 86/19).
Odnosząc do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.
Odnosząc się do wniosku strony skarżącej zawartego w odpowiedzi na zażalenie nie może on zostać uwzględniony. Należy zauważyć, że skutkiem sprostowania sentencji wyroku nie może być zmiana samego rozstrzygnięcia. Treść rozstrzygnięcia można zmienić wyłącznie poprzez skorzystanie ze środka zaskarżenia. W okolicznościach niniejszej sprawy strona skarżąca nie zgadzając się z zasądzoną kwotą kosztów postępowania sądowego powinna była złożyć zażalenie na pkt II wydanego orzeczenia. Natomiast strona skarżąca zażalenia nie złożyła.
Ponadto zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiedni przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 183 § 1 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Należy zauważyć, że NSA uwzględniając wniosek zawarty w odpowiedzi na zażalenie wyszedłby poza granice złożonego przez organ zażalenia oraz orzekł na niekorzyść wnoszącego zażalenie organu.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.