Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 503/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał się niewłaściwym i na podstawie art. 59 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sprawę przekazał według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Sąd wskazał, że przedmiotem postępowania w sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek wydana na podstawie art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
Sąd powołując się na art. 13 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773) uznał, że właściwość Sądu należy określić według siedziby organu administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Siedzibą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Warszawa, a zatem właściwy do rozpoznania sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła W. Sp. z o.o. we W. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi na oczywistą zasadność przedmiotowego zażalenia i merytoryczne rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd I inst.; wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy przez WSA we Wrocławiu, który jest właściwy miejscowo ze względu na siedzibę Oddziału ZUS, który wydał zaskarżoną decyzję;
Na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie w zw. z przepisami prawa materialnego przez ich błędną wykładnię, tj. art. 59 § 1 i art. 13 § 2 i 3 i p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 lutego 2017 r. oraz art. 74 ust. 5 pkt 1 i 2 ustaw z dnia 13 października1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.), w ten sposób, że:
- a) Sąd I inst. nie zastosował per analogia przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, bowiem ratio legis w/w rozporządzenia umożliwia rozpoznanie spraw dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty zgodnie z właściwością miejscową ustaloną na podstawie miejsca siedziby skarżącego;
- b) Sąd I inst. błędnie przyjął wykładnię przepisów prawa dotyczących przekazania przedmiotowej sprawy do WSA w Warszawie na podstawie przepisów o właściwości ogólnej ze względu na miejsce położenia siedziby organu administracji publicznej, wobec czego wydał zaskarżone postanowienie;
- c) nawet jeśliby przyjąć, że w/w rozporządzenie określone w punkcie II podpunkt 1 lit. b) nie ma zastosowania per analogia do przedmiotowej skargi to tut. Sąd błędnie ustalił miejsce siedziby ZUS, w ten sposób, że wziął pod uwagę jedynie miejsce siedziby centralnej jednostki, a nie Oddziału, który ze względu na strukturę organizacyjną ZUS-u przyznaje jednostkom terenowym możliwość reprezentacji interesu organu zgodnie z właściwością miejscową, a w szczególności wykonywanie czynności związanych z postępowaniem odwoławczym oraz innymi sprawami spornymi rozpoznawanymi przez sądy, związanymi z działalnością oddziału i podległych terenowych jednostek organizacyjnych (pkt 32 załącznika nr 2 do Regulaminu Organizacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych); który zgodnie ze strukturą organizacyjną jest uprawniony do reprezentacji interesów ZUS na zewnątrz, a w szczególności w postępowaniu sądowym i władny jest do rozpoznania sprawy o zwolnienie z przedmiotowych składek na podstawie w art. 31zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r., co w niniejszym stanie faktycznym uzasadnia właściwość Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie, a to art. 7 p.p.s.a. w ten sposób, że Sąd I instancji przekazując sprawę do WSA w Warszawie naruszył zasadę szybkości postępowania, bowiem powinien zmierzać do merytorycznego rozpoznania sprawy, a nie podjęcia wszelkich działań, aby przekazać sprawę innemu Sądowi.
Skarżąca wskazuje, że powyższe rozporządzenie z dnia 22 lutego 2017 r. należy interpretować per analogia do spraw dotyczących zwolnienia ze składek ZUS na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. bowiem przepisy prawa określone zarówno w rozporządzeniu jak i ustawy z dnia 2 marca 2020 r. mają na celu udostępnić szerokiemu gronu podmiotów wymagających szybkiej pomocy finansowej, którą umożliwia Państwo Polskie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem postępowania była decyzja ZUS wydana na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie art. 31zq ust. 8 tej ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. - dalej: k.p.a.) i dotyczyła ona odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Utrzymała ona w mocy decyzję ZUS wydaną na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19 w zw. z art. 83 ust. 1 i 4 u.s.u.s.
W sprawie istota problemu sprowadza się zatem do ustalenia właściwości sądu, który miałby rozpatrywać skargę na ww. decyzję.
Przypomnienia wymaga, że właściwość miejscową i rzeczową wojewódzkich sądów administracyjnych określono w art. 13 § 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 13 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postępowaniu sądowym obowiązuje zasada, że do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, co wynika z art. 13 § 2 p.p.s.a. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości (art. 13 § 3 p.p.s.a.).
Na podstawie tego przepisu Prezydent RP w rozporządzeniu z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773), przekazał rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291), wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę (§ 1 pkt 2 tego aktu). Przepis ten jednak odnosi się wyłącznie do zamkniętego katalogu spraw, których przedmiotem jest umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty należności z tytułu składek określonych w art. 28 i art. 29 u.s.u.s.
W omawianej sprawie skarga nie dotyczy decyzji z tego zakresu, więc przepis ten nie ma zastosowania. Skoro zatem przedmiot sprawy nie dotyczy umorzenia, odroczenia terminu płatności ani rozłożenia na raty należności z tytułu składek określonych w art. 28 i art. 29 u.s.u.s., a ZUS ma swoją siedzibę w Warszawie, to słusznie WSA we Wrocławiu przekazał sprawę do rozpatrzenia WSA w Warszawie zgodnie z art. 59 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt I GZ 35/21).
Należy zauważyć, że jakkolwiek przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu, to rozstrzygnięcie to zostało wydane z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego siedzibą jest Warszawa. Zwrócić należy uwagę, iż oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie posiada osobowości prawnej i nie można mu przypisać statusu strony postępowania. Stosownie natomiast do treści art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych został oznaczony przez sąd jako organ, którego decyzja stanowi przedmiot skargi.
Zaskarżone postanowienie, wydane na podstawie art. 13 § 2 p.p.s.a., w sentencji określa wszelkie niezbędne elementy, a zatem i stwierdzenie o uznaniu się niewłaściwym i wskazanie sądu, do którego sprawa zostanie przekazania według właściwości.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.