Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 18 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 458/13, w pkt I odrzucił skargę kasacyjną E. sp. z o.o. w M. od postanowienia tego sądu z 18 marca 2015 r., mocą którego odrzucono skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W pkt II umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy.
W skardze kasacyjnej od ww. postanowienia o odrzuceniu skargi, skarżąca Spółka zawarła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 22 czerwca 2015 r. WSA pozostawił bez rozpoznania wniosek spółki stwierdzając, że strona nie wykazała - na wezwanie Sądu – w jakim zakresie doszło do zmiany jej sytuacji finansowej i majątkowej, co mogłoby uzasadniać zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z 22 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Zażalenie na to orzeczenie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 8 września 2015 r., sygn. akt I GZ 596/15. Wobec powyższego, na mocy zarządzenia z 3 listopada 2015 r. spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.
Odrzucając skargę kasacyjną spółki na podstawie art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), Sąd I instancji stwierdził, że spółka nie uiściła należnego wpisu od skargi kasacyjnej, pomimo wezwania do dokonania tej czynności. Wskazał, że po uprawomocnieniu się zarządzenia WSA we Wrocławiu z 3 listopada 2015 r. o wezwaniu spółki do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (NSA postanowieniem z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 100/16 oddalił zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z 11 stycznia 2016 r. w zakresie pozostawienia wniosku skarżącej Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, bez rozpoznania) spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od ww. środka prawnego (zarządzenie z 5 maja 2016 r., k. 320 akt sądowych). W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 323 akt sądowych).
WSA uznał, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu terminu do opłacenia skargi kasacyjnej, nawet jeśli został wniesiony w terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu. Wobec nieuiszczenia wymaganego wpisu, skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 ppsa.
Uzasadniając umorzenie postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy Sąd I instancji podniósł, że przyznanie stronie prawa pomocy nie może zniweczyć skutków prawnych niezastosowania się strony do ponownego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerwał biegu terminu do uiszczenia wpisu. W tych okolicznościach procedowanie w przedmiocie kolejnego wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych jest – zdaniem Sądu I instancji - zbędne.
Zażalenie na to postanowienie złożyła skarżąca Spółka, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
- 1. obrazę przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ppsa poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania;
- 2. naruszenie przepisu art. 220 § 3 ppsa poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, w sytuacji gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych.
W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził, że skarżąca poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy dotrzymała ciążących na niej obowiązków. Odrzucenie zaś przez Sąd jej skargi kasacyjnej bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi ograniczenie jej praw, gdyż nie została wyczerpana przez nią droga do uzyskania prawa pomocy. Działania Sądu uniemożliwiające skarżącej ze względu na brak środków finansowych dochodzenie swych praw na drodze postępowania sądowego stanowią naruszenie podstawowej zasady postępowania, jaką jest prawo do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (poprzez oddalenie przez NSA postanowieniem z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 100/16 zażalenia strony na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy k. 313 akt sądowych) Sąd I instancji ma obowiązek – stosownie do art. 220 § 1 ppsa – ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia wpisu od środka zaskarżenia, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany.
Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ppsa. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13).
Innymi słowy ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji, gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum.
W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną skarżącej Spółki z uwagi na niewykonanie zarządzenia z 5 maja 2016 r., tj. nieuiszczenia w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od tego środka zaskarżenia. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 ppsa okazał się nieusprawiedliwiony.
Za prawidłowe należy także uznać rozstrzygnięcie Sądu zawarte w pkt 2 sentencji zaskarżonego postanowienia.
Za podstawę umorzenia postępowania Sąd I instancji wskazał art. 249a ppsa stwierdzając, że skoro kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerwał biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, co skutkowało odrzuceniem środka prawnego, to procedowanie w przedmiocie kolejnego wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne. O ile samo rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe, to częściowo błędna jest argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Przepis art. 249a ppsa znajduje zastosowanie w myśl art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Przewidziany w tym przepisie tryb może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 165 ppsa, to znaczy wówczas, gdy - tak jak w niniejszej sprawie - strona wnosi kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (tak: M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 989).
Należy zauważyć, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez NSA prawomocnego postanowienia z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 100/16. Skoro skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to należy uznać, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku jest zbędne i zachodzą podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 249a ppsa. Nie można zatem zgodzić się z argumentacją Sądu, że postępowanie w sprawie prawa pomocy jest zbędne z uwagi na zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego (odrzucenie skargi kasacyjnej), bowiem te rozstrzygnięcie nie było jeszcze prawomocne na etapie rozstrzygania przez Sąd I instancji.
Wobec powyższego, postanowienie Sądu w zakresie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy również odpowiada prawu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.