Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1413/20, oddalił skargę F. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] września 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 24 lipca 2019 r. F. M., reprezentowany przez adwokata, zwrócił się do Wójta Gminy R. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.
Pismem z dnia 7 sierpnia 2019 r. Wójt Gminy R. przekazał wniosek do rozpoznania Burmistrzowi Miasta H., który wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OW 265/19 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Wójta Gminy R., jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.
Wójt Gminy R. decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 9, art. 25, art. 28 i art. 30 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808) oraz art. 104 K.p.a., odmówił F. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wraz z odsetkami za okres od 1 października 2005 r. do 30 września 2008 r., które wynoszą 4 571,29 zł.
Od powyższej decyzji F. M., reprezentowany przez adwokata, wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] września 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1413/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.
Sąd podał, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji jest organem administracji publicznej właściwym dla dłużnika, a zatem uprawniony jest do prowadzenia postępowania i podejmowania rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Oznacza to, że organ ten nie jest organem właściwym dla wierzyciela, gdyż w przedmiotowej sprawie tym organem jest Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w H., ponieważ w tej miejscowości mieszka wierzyciel w tej sprawie. Sąd zwrócił tu uwagę na treść art. 19 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organ administracji obowiązany jest przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Podkreślił, że w przypadku naruszenia przepisów o właściwości, stosownie do postanowień art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., decyzja organu administracji wydana jest z naruszeniem prawa uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności.
Tym samym, zadaniem organu administracji jest przestrzeganie własnej właściwości rzeczowej i miejscowej, kiedy prowadzi postępowanie administracyjne. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy administracji prowadziły postępowanie administracyjne z uwzględnieniem tej fundamentalnej zasady i rozpoznały wniosek skarżącego w zakresie, w jakim przepis prawa materialnego wskazał ich właściwość, a zatem w zakresie odnoszącym się do miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. W tym zakresie organy administracji uprawnione były do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o treść art. 30 ust. 1 przedmiotowej ustawy i w tym zakresie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały stosowne rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu analiza przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie budzi zastrzeżeń i co również jest istotne, pełnomocnik skarżącego w tym zakresie nie zgłaszał istotniejszych zastrzeżeń.
Sąd wskazał, że istota zarzutów w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, że wniosek skarżącego nie został rozpoznany w kontekście postanowień art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Istotną zatem kwestią jest spełnianie przez skarżącego wymogów wynikających z postanowień art. 30 ust. 1 pkt 1 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej może umorzyć należności w łącznej wysokości 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Sąd wskazał że w aktach sprawy zalega zaświadczenie wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach, z którego wynika, jakie kwoty należności ciążą na stronie. Tym samym brak jest spełnienia przesłanki przewidzianej przywołanym powyżej przepisem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd podkreślił, że argumentacja podnoszona w skardze nie może być uwzględniona, ponieważ nie odnosi się ona do przedmiotu sprawy. Argumentacja ta jest bowiem właściwa dla postępowania prowadzonego w oparciu o postanowienia art. 30 ust. 2 przywoływanej ustawy, jednakże postępowanie w tym zakresie uprawniony jest prowadzić inny organ administracji publicznej.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący, reprezentowany przez adwokata, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, o zasądzenie od SKO w Katowicach na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Ponadto oświadczono, że skarżący nie domaga się przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.: art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), poprzez niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy we wniosku inicjującym postępowanie przed Wójtem Gminy R., sporządzonym w dniu 24 lipca 2019 r., skarżący domagał się umorzenia świadczeń wypłaconych w formie zaliczki alimentacyjnej, recypując de facto w uzasadnieniu wniosku art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i zgłaszając dowody na poparcie tezy, iż jego sytuacja dochodowa i rodzinna uzasadnia umorzenie świadczeń z tytułu zaliczki alimentacyjnej, co w razie stwierdzenia braku właściwości organu, obligowało wójta Gminy R. do przekazania podania do organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela, a tym samym zachodziła podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że ma świadomość tego, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygał na kanwie tej sprawy w przedmiocie sporu kompetencyjnego zawisłego pomiędzy Wójtem Gminy R. a Burmistrzem Miasta H. (postanowienie z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OW 265/19) i w związku z tym wyznaczył Wójta Gminy R. do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący podkreślił, że w sporze kompetencyjnym, o rozstrzygnięcie którego organy administracji publicznej zwracają się do Naczelnego Sądu Administracyjnego, musi być zgoda pomiędzy tymi organami co do przedmiotu tego sporu, nie może więc być rozbieżności, co do ustaleń stanu faktycznego. Wskazał ponadto, że mimo, iż rozstrzygnięcie sporu o właściwość ma charakter ostateczny i wiążący organy pozostające w sporze, to jednak błędne wyznaczenie organu właściwego do załatwienia sprawy nie ogranicza zastosowania przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 1 sankcji nieważności decyzji wydanej przez taki organ.
Zatem, w ocenie skarżącego należało zastosować art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślono, że sytuacja życiowa skarżącego została zupełnie pominięta na rzecz analizy przesłanek materialnoprawnych, o których mowa w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy, co nie nastąpiłoby w razie uchylenia zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO w Katowicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] września 2020 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do niezasadnego uznania właściwości organu orzekającego w sprawie. Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Nie mogły one jednak odnieść zamierzonego skutku.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 65 § 1 K.p.a.: Jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy wskazać, że – w myśl art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. – okoliczność, iż decyzja, została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, jest przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji, a nie wznowienia postępowania. Zaś w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Przepisów tych w skardze kasacyjnej nie powołano.
Zauważyć ponadto należy, że sam skarżący w skardze kasacyjnej przyznaje, iż sprawa dotycząca właściwości organu została rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OW 265/19. Rozstrzygając wniosek Burmistrza Miasta H. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku F. M. o umorzenie należności naliczonych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w/w postanowieniem NSA postanowił wskazać Wójta Gminy R. jako organ właściwy w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy.
Dalej NSA wskazał, że w ust. 1 pkt 2 art. 28 w/w ustawy jest mowa o należnościach powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Podkreślił, że przedmiotowa należność objęta wnioskiem o umorzenie, jest należnością powstałą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a więc jest należnością, o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym postanowieniu uznał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest organ właściwy dłużnika. W myśl zaś art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym dłużnika oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego.
NSA stwierdził zatem, że wobec tego, iż dłużnik alimentacyjny zamieszkuje na terenie gminy R. oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest Wójt Gminy R. W związku z powyższym należy uznać, że w niniejszej sprawie orzekał właściwy organ (Wójt Gminy R.), odmawiając umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej ze względu na to, że wysokość dokonywanych wpłat alimentacyjnych w minimalnym okresie trzech lat jest niższa, niż wysokość zasądzonych alimentów na poczet uprawionych dzieci. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem nie czyni jego zarzutów skutecznymi. Także samo tylko przekonanie skarżącego, że w sprawie powinien orzekać inny organ oraz, że w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, a nie jej art. 30 ust. 1, nie mogło odnieść oczekiwanego skutku.
Znaczna bowiem część skargi kasacyjnej sprowadza się do polemiki z w/w prawomocnym rozstrzygnięciem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OW 265/19, które w rozpoznawanej sprawie miało wiążący charakter. Skoro Wójt Gminy R. jest organem właściwym dłużnika, to mógł rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Natomiast na podstawie art.30 ust.2 zgodnie z wymienioną ustawą orzeka organ właściwy dla wierzyciela.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalały na jej uwzględnienie.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182§2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.